⚡ जीवनसत्त्वे व खनिजे – 2-मिनिटांचे पुनरावलोकन
1. चरबी-विलेपणारी जीवनसत्त्वे (A D E K) – शरीरातील चरबीत साठवली जातात
- A: रात्रींधी अंधत्व, गाजर, पालक → After sunset see
- D: रिकेट्स, सूर्यप्रकाश, माशांचे तेल → Daylight vitamin
- E: बंध्यत्व, वनस्पती तेल → E for Every-sperm-count
- K: गुठणे, हिरवी पाने → Koagulation
2. पाण्यात विरघळणारी जीवनसत्त्वे (B-complex & C) – दररोज आवश्यक
| जीवनसत्त्व |
कमतरता |
स्रोत |
स्मृतिबोध |
| B1 (थायमिन) |
बेरी-बेरी |
धान्ये |
B1 = Beri |
| B2 (रिबोफ्लेव्हिन) |
चेलिओसिस |
दूध, अंडे |
B2 = 2 lips cracked |
| B3 (नायसिन) |
पेलाग्रा |
मांस |
Pellagra = Pasta (मका) |
| B5 (पँटोथेनिक) |
पायांमध्ये जळजळ |
मशरूम |
5 fingers burn |
| B6 (पायरिडॉक्सिन) |
रक्ताल्पता |
मासे |
6 packs need blood |
| B7 (बायोटिन) |
त्वचारोग |
अंड्याचा पिवळा भाग |
7 skin glow |
| B9 (फोलेट) |
मेगालोब्लास्टिक रक्ताल्पता |
हिरवी पाने |
9 months pregnancy |
| B12 (कोबालॅमिन) |
दुष्कृत रक्ताल्पता |
यकृत |
12 = Cobalt |
| C (अस्कॉर्बिक ऍसिड) |
स्कर्व्ही |
ऋतूफळ, आवळा |
C = Citrus |
3. प्रमुख खनिजे
| खनिज |
प्रमुख कार्य |
कमतरता |
प्रमुख स्रोत |
| कॅल्शियम |
हाडे व दात |
रिकेट्स / ऑस्टिओपोरोसिस |
दूध |
| फॉस्फरस |
ATP, हाडे |
कमजोर हाडे |
दूध, कडधान्ये |
| लोह |
हिमोग्लोबिन |
रक्ताल्पता |
सफरचंद, पालक |
| आयोडिन |
थायरॉक्सिन |
घेंघा |
आयोडाइझ्ड मीठ |
| फ्लुओरिन |
दातांचा एनॅमेल |
दंतक्षय |
फ्लुओराइडयुक्त पाणी |
| सोडियम |
नसांचे आवेग |
हायपोनॅट्रेमिया |
सामान्य मीठ |
| पोटॅशियम |
हृदयाचा ठोका |
हायपोकॅलेमिया |
केळी |
4. अल्पमात्रातील घटक (लक्षात ठेवा “Chicken Curry Makes Zebras Sing”)
- Cu – कॉपर → रक्ताल्पता
- Co – कोबाल्ट → B12 चा भाग
- Mn – मँगनीज → हाडे तयार होणे
- Zn – झिंक → जखम भरणे, चव नाहीशी होणे
- Se – सेलेनियम → प्रतिऑक्सिडंट
5. झटपट स्मरणमंत्र
- ADEK = All Dogs Eat Kibble (चरबी-विलेय)
- Vit C → C म्हणजे Collagen आणि Citrus
- Fe-Ca-I = Females Carry Iron daily
🔫 10 रॅपिड-फायर MCQs
1. कोणत्या जीवनसत्त्वामुळे रात्रींची अंधता होते?
**उत्तर:** जीवनसत्त्व A
2. जीवनसत्त्व D ची कमतरता काय कारणीभूत ठरते?
**उत्तर:** लहान मुलांमध्ये रिकेट्स / प्रौढांमध्ये ऑस्टिओमलेशिया
3. रक्ताचे गोठणे आवश्यक असलेले कोणते जीवनसत्त्व?
**उत्तर:** जीवनसत्त्व K
4. पेलॅग्रा कोणत्या जीवनसत्त्वाच्या कमतरतेमुळे होते?
**उत्तर:** नायसिन (Vit B3)
५. थायरॉक्सिन संश्लेषणासाठी कोणत्या खनिजाची आवश्यकता असते?
**उत्तर:** आयोडिन
६. कोबाल्ट कोणत्या जीवनसत्त्वाचा भाग आहे?
**उत्तर:** जीवनसत्त्व B12
७. तांदूळ वारंवार धुतल्याने कोणते जीवनसत्त्व सहज निघून जाते?
**उत्तर:** जीवनसत्त्व B1 (थायमिन)
८. B12 च्या कमतरतेमुळे होणारा रक्ताल्पता काय म्हणतात?
**उत्तर:** पर्निशियस ॲनिमिया
९. दातांसाठी फ्लोराईडचा सर्वोत्तम स्रोत कोणता आहे?
**उत्तर:** फ्लोराईडयुक्त पिण्याचे पाणी
१०. कोणते फळ पोटॅशियममध्ये सर्वाधिक आहे?
**उत्तर:** केळी
BETA
