రాజధాని కోచ్లు – పూర్తి రైల్వే జనరల్ నాలెడ్జ్ క్యాప్స్యూల్

1. పరిచయం

రాజధాని ఎక్స్ప్రెస్, ఇండియన్ రైల్వేల ప్రీమియం ఎయిర్-కండీషన్డ్ ట్రైన్ సర్వీస్, 1 మార్చి 1969న న్యూఢిల్లీ–హౌరా మధ్య ప్రారంభించబడింది. ఈ సేవలో ఉపయోగించే కోచ్లు రోలింగ్ స్టాక్ యొక్క ఒక ప్రత్యేక తరగతిగా అభివృద్ధి చెందాయి, ఇది LHB (లింకే హోఫ్మాన్ బుష్) డిజైన్ ఫిలాసఫీని దాని అత్యంత అధునాతన స్థాయిలో ప్రతిబింబిస్తుంది.

2. కోచ్ వర్గీకరణ కోడ్లు (ICF ఎరా vs LHB ఎరా)

3. LHB రాజధాని కోచ్ సాంకేతిక వివరాలు

1. షెల్: స్వీయ-చోదిత అల్యూమినియం డబుల్-స్కిన్, తుప్పు-రహిత జీవితం 35 సంవత్సరాలు
2. క్రాష్-వర్తిని: బఫర్-క్యాబిన్లు 2000 kJ ఇంపాక్ట్ ఎనర్జీని గ్రహిస్తాయి (EN 15227 కంప్లైంట్)
3. తలుపులు: ప్రతి వైపు 2 ప్లగ్-స్లయిడింగ్ తలుపులు, 1300 mm క్లియర్ ఓపెనింగ్, మైక్రోప్రాసెసర్-నియంత్రిత
4. విండోలు: డబుల్-గ్లేజ్డ్ 24 mm, UV-కట్, STC 35 dB శబ్ద అటెన్యుయేషన్
5. సీట్లు: 52 (AC-3), 46 (AC-2), 22 (AC-1); రీక్లైన్ 15°; RDSO స్పెక్. C-K 208 ప్రకారం ఫాబ్రిక్
6. AC ప్యాకేజీ: రూఫ్-మౌంటెడ్ 17.5 kW R-407C VRF యూనిట్లు, కోచ్కు 2, ఉష్ణోగ్రత పరిధి 22–26 °C ±1 °C
7. పవర్ సప్లై: 750 V DC కోచ్ బస్ → 415 V 3-ఫేజ్ 50 Hz స్టాటిక్ ఇన్వర్టర్ ద్వారా (110 kVA)
8. లైటింగ్: LED క్లస్టర్, నేల స్థాయిలో 150 lux, పవర్ డ్రా 0.9 kW vs 3.2 kW (ఫ్లోరోసెంట్)
9. టాయిలెట్లు: 4 వ్యాక్యూమ్-రిటెన్షన్ రకం, 250 L SS ట్యాంక్, 0.35 L ఫ్లష్, బయో-టాయిలెట్ కంపాటిబుల్
10. ఫైర్ భద్రత: ఇన్ఫ్రారెడ్ లీనియర్ హీట్ సెన్సర్లు, 5 kg Ceasefire ఆటో-క్వెంచ్ సిలిండర్లు, తక్కువ-పొగ జీరో-హాలోజన్ కేబుల్స్
11. GPS-ఆధారిత ప్రయాణిక సమాచారం: కోచ్ డిస్ప్లే + 8-భాషల PA సిస్టమ్
12. వీల్-ఆన్-రైల్: 920 mm వ్యాసం, మోనోబ్లాక్, 260 mm డిస్క్ బ్రేక్లు, ట్రెడ్-క్లీనర్ ఫిటెడ్
13. ఆక్సిల్-లోడ్: 16.25 t గరిష్టం, 13.1 t టేర్-ఈక్వివలెంట్ (ఇండియన్ రైల్వేలలో అత్యల్పం)

4. కోచ్ నామకరణం & నంబరింగ్

• ప్రిఫిక్స్ అక్షరాలు:

  • A: AC-1 టైర్ (22 బెర్త్లు)
  • B: AC-2 టైర్ (46 బెర్త్లు)
  • C: AC-3 టైర్ (ఎకనామీలో 64, ప్రామాణిక రాజధానిలో 52)
  • E: ఎండ్-ఆన్-జనరేటర్ (EOG)
  • H: హై-కెపాసిటీ పార్సెల్ (అరుదు)
  • PC: ప్యాంట్రీ కార్ (హాట్ బఫే)
  • SLR: సెల్ఫ్-జనరేటింగ్ లగేజ్ & బ్రేక్ (పాత రేక్లలో మాత్రమే)

• రన్నింగ్ నంబర్లు: 5-అంకెలు; 090xx సిరీస్ రాజధాని రేక్ల కోసం రిజర్వ్ చేయబడింది (ఉదా., 09009 ముంబై రాజధాని)

• రంగు కోడ్: ఎరుపు-బూడిద-ఎరుపు స్ట్రైప్ (2018 నుండి “భారత్” లివరీ)

5. చారిత్రక మైలురాళ్లు

6. ప్రస్తుత స్థితి (31 మార్చి 2024 నాటికి)

• మొత్తం రాజధాని LHB కోచ్ల హోల్డింగ్: 2,046 (స్పేర్ సహా)
• రేక్ సగటు వయస్సు: 9.4 సంవత్సరాలు (అతి పిన్న వయస్కుడు కాని EMU స్టాక్)
• మెయింటెనెన్స్ డిపోలు:
  • న్యూఢిల్లీ (DSJ) – 19 రేక్లు
  • ముంబై సెంట్రల్ – 6 రేక్లు
  • సీల్దా – 5 రేక్లు
  • చెన్నై – 2 రేక్లు
  • బెంగళూరు – 1 రేక్
• టర్న్-అరౌండ్ సమయం: 6 గం. (ప్రాథమిక); 2 గం. (ద్వితీయ)
• పంక్చువాలిటీ FY 23-24: 94.8 % (మెయిల్/ఎక్స్ప్రెస్ రైళ్లలో ఉత్తమం)
• శక్తి పొదుపు: HOG vs EOG కారణంగా 18 %
• కార్బన్ ఫుట్ప్రింట్: 0.047 kg CO₂ / pkm (IR కన్వెన్షనల్ ఫ్లీట్లో అత్యల్పం)

7. ఇటీవలి అప్గ్రేడ్లు 2023-24

1. కవచ్ (ETCS లెవల్-1) – 100 % కోచ్లు ట్యాగ్ చేయబడ్డాయి; WAP-7HS పై 160 kmph ట్రయల్ రన్
2. వందే భారత్ రకం సీట్లు – AC-1లో 180° రొటేటింగ్ ప్లష్ సీట్లతో 200 కోచ్లు రెట్రోఫిట్ చేయబడ్డాయి
3. స్మార్ట్ విండోలు: ఎలక్ట్రో-క్రోమాటిక్ గ్లాస్ (సౌర తీవ్రతపై మసకబారుతుంది) – RDSO పైలట్ కింద 50 కోచ్లు
4. రైల్టెల్ Wi-Fi 5: కోచ్కు 100 Mbps; 32 రాజధాని రేక్లు కవర్ చేయబడ్డాయి
5. డిస్పోజబుల్ బెడ్-రోల్ పాలసీ: QR-కోడెడ్ పేపర్ బ్యాగ్, రేక్కు రోజుకు 120 kg ప్లాస్టిక్ సేవ్ చేస్తుంది

8. కోచ్ డయాగ్రామ్ (టాప్ వ్యూ – LHB AC-3 టైర్)

[Buffer]–[Door1]–[Side lower]–[Side upper]–[Door2]–[Toilets x2]–[Buffer]
 0 m          2.5 m                     12.8 m                    23.5 m

• బెర్త్ ఓరియెంటేషన్: రైడ్ కంఫర్ట్ కోసం ద్వారం ప్రాంతంలో రేఖాంశ, మిడ్-సెక్షన్లో అనుప్రస్థ
• లగేజ్ రాక్: 1 m ఎత్తులో 225 kg UDL

9. బరువు & సామర్థ్యం సారాంశం

10. MCQ కోసం త్వరిత-ఫైర్ వాస్తవాలు

• వేగవంతమైన రాజధాని: ముంబై రాజధాని – 89 kmph సగటు (140 గరిష్టం)
• పొడవైన రాజధాని: తిరువనంతపురం రాజధాని – 3,131 km
• HOG పొందిన మొదటి రాజధాని: 12952 ముంబై రాజధాని (ఫిబ్రవరి 2018)
• EOG పవర్ సామర్థ్యం: 2 × 480 kVA DG సెట్; ఇంధనం 2,400 L (ముందు)
• HOG ట్యాప్ వోల్టేజ్: 25 kV AC, ఆన్-బోర్డ్ ట్రాన్స్ఫార్మర్ 860 kVA
• బఫర్-క్యాబిన్లు 2000 kJని గ్రహించగలవు (50 tకి 80 gకి సమానం)
• కోచ్ షెల్ ఆల్స్టామ్-LHB, జర్మనీ ద్వారా రూపకల్పన చేయబడింది; RCF కపూర్థలాలో 2000-02లో బదిలీ చేయబడిన సాంకేతికత

బహుళ-ఎంపిక ప్రశ్నలు (15 + 5 అదనపు)

ప్ర1. మొదటి రాజధాని ఎక్స్ప్రెస్ ఏ రకమైన కోచ్లతో నడిచింది?
A. LHB అల్యూమినియం
B. ICF స్టెయిన్లెస్-స్టీల్
C. ఇంటెగ్రల్ స్టీల్
D. జర్మన్ షీనెన్బస్

ప్ర2. ప్రస్తుత-కాలం LHB రాజధాని కోచ్ల గరిష్ట అనుమతించదగిన వేగం ఎంత?
A. 130 kmph
B. 140 kmph
C. 160 kmph
D. 180 kmph

ప్ర3. కింది వాటిలో LHB AC-3 టైర్ కోచ్ యొక్క సరైన టేర్ బరువు పరిధి ఏది?
A. 48–52 t
B. 55–60 t
C. 39–43 t
D. 35–38 t

ప్ర4. LHB రాజధాని కోచ్లపై ప్లగ్-రకం తలుపుల క్లియర్ ఓపెనింగ్
A. 1100 mm
B. 1300 mm
C. 1500 mm
D. 1700 mm

ప్ర5. రాజధాని కోచ్లు హోటల్ పవర్ను HOG ద్వారా ఎక్కడ నుండి గ్రహిస్తాయి?
A. 750 V DC
B. 1100 V AC
C. 25 kV AC
D. 1500 V DC

ప్ర6. రాజధాని రేక్లో ఏ కోచ్ “PC” కోడ్ను కలిగి ఉంటుంది?
A. పవర్ కార్
B. ప్యాంట్రీ కార్
C. పార్సెల్ కార్
D. బ్రేక్ కార్

ప్ర7. “భారత్” లివరీ కింద రాజధాని కోచ్లపై ప్రవేశపెట్టబడిన రంగు బ్యాండ్
A. నీలం-బూడిద-నీలం
B. ఎరుపు-బూడిద-ఎరుపు
C. ఆకుపచ్చ-పసుపు-ఆకుపచ్చ
D. నారింజ-బూడిద-నారింజ

ప్ర8. రాజధాని కోచ్లలోని వ్యాక్యూమ్-రిటెన్షన్ టాయిలెట్లు ఒక ఫ్లష్కు ఎంత నీటిని ఉపయోగిస్తాయి?
A. 0.15 L
B. 0.35 L
C. 0.5 L
D. 1 L

ప్ర9. ఏ డిపోలో అత్యధిక సంఖ్యలో రాజధాని రేక్లు ఉన్నాయి?
A. ముంబై సెంట్రల్
B. సీల్దా
C. న్యూఢిల్లీ (DSJ)
D. చెన్నై సెంట్రల్

ప్ర10. LHB బఫర్-క్యాబిన్ల శక్తి శోషణ సామర్థ్యం
A. 1000 kJ
B. 1500 kJ
C. 2000 kJ
D. 2500 kJ

ప్ర11. రాజధాని కోచ్లు ఏ క్రాష్-వర్తిని ప్రమాణానికి సర్టిఫై చేయబడ్డాయి?
A. UIC 566
B. EN 15227
C. IRS-RCF-05
D. GMRT 2130

ప్ర12. LHB రాజధాని కోచ్ల రూఫ్-మౌంటెడ్ AC యూనిట్లలో ఏ రిఫ్రిజిరెంట్ ఉపయోగించబడుతుంది?
A. R-22
B. R-134a
C. R-407C
D. R-410A

ప్ర13. 31 మార్చి 2024 నాటికి రాజధాని LHB రేక్ల సగటు వయస్సు
A. 6.2 సంవత్సరాలు
B. 9.4 సంవత్సరాలు
C. 12.1 సంవత్సరాలు
D. 15.0 సంవత్సరాలు

ప్ర14. కింది వాటిలో ఏది రాజధాని LHB కోచ్ల లక్షణం కాదు?
A. స్వింగ్-ఆర్మ్ ఎయిర్ సస్పెన్షన్
B. మోనోబ్లాక్ చక్రాలు
C. స్క్రూ కప్లర్లు
D. ట్విన్-పైప్ ఎయిర్ బ్రేక్లు

ప్ర15. HOG ఆపరేషన్కు మార్చబడిన మొదటి రాజధాని రైలు
A. హౌరా రాజధాని
B. ముంబై రాజధాని
C. బెంగళూరు రాజధాని
D. పాట్నా రాజధాని

అదనపు ప్ర16-ప్ర20 (రివిజన్ కోసం)
ప్ర16. LHB కోచ్ షెల్ పొడవు 25.5 mకి దగ్గరగా ఉంటుంది (నిజం/తప్పు) → నిజం
ప్ర17. రాజధాని కోచ్లు మాంట్రియల్ ప్రోటోకాల్కు అనుగుణంగా R-22 కాకుండా R-407Cని ఉపయోగిస్తాయి (నిజం/తప్పు) → నిజం
ప్ర18. EOG కోచ్లు 2 × 380 kVA DG సెట్లను కలిగి ఉంటాయి (నిజం/తప్పు) → తప్పు (2 × 480 kVA)
ప్ర19. కవచ్ ఉపకరణాలు లోకోమోటివ్లపై మాత్రమే ఫిట్ చేయబడ్డాయి, కోచ్లపై కాదు (నిజం/తప్పు) → తప్పు (కోచ్లు కూడా)
ప్ర20. 2023-24లో రాజధాని రైళ్ల పంక్చువాలిటీ 90 % కంటే తక్కువగా ఉంది (నిజం/తప్పు) → తప్పు (94.8 %)