ਕੀ ਬਿਨਾਂ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦਰਖ਼ਤ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

ਅੰਦਰਲੇ ਦਰਖ਼ਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਹਨ,
ਉਹ ਜੰਗਲ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ
ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦਾ ਸੀ
ਕੋਈ ਕੀੜਾ ਨਹੀਂ ਛਿਪ ਸਕਦਾ ਸੀ
ਨਾ ਹੀ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਬ ਸਕਦਾ ਸੀ
ਉਹ ਜੰਗਲ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ
ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗਾ।

ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਰਾਂਡੇ ਦੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਦੀਆਂ
ਦਰਾਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ।
ਪੱਤੇ ਕੱਚ ਵੱਲ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ
ਛੋਟੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਅਕੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ
ਲੰਬੇ ਸੁੰਗੜੇ ਹੋਏ ਟਾਹਣੇ ਛੱਤ ਹੇਠਾਂ ਖਿਸਕਦੇ ਹੋਏ
ਨਵੇਂ ਛੁੱਟੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ
ਅੱਧੇ-ਚਕਰਾਏ, ਚਲਦੇ ਹੋਏ
ਕਲੀਨਿਕ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵੱਲ।

ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਬੈਠੀ ਹਾਂ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਰਾਂਡੇ ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ
ਲੰਬੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹਾਂ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਘਰ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਦਾ
ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
ਰਾਤ ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਚੰਦ ਚਮਕਦਾ ਹੈ
ਇੱਕ ਅਜੇ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ
ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾਈਕੇਨ ਦੀ ਗੰਧ
ਅਜੇ ਵੀ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।

ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਫੁਸਫੁਸਾਹਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ
ਜੋ ਕੱਲ੍ਹ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।
ਸੁਣੋ। ਕੱਚ ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਦਰਖ਼ਤ ਲੜਖੜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ
ਰਾਤ ਵਿੱਚ। ਹਵਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚੰਦ ਇੱਕ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ,
ਇਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੁਣ ਚਮਕਦੇ ਹਨ
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬਲੂਤ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ।

ਐਡਰਿਆਨ ਰਿਚ ਦਾ ਜਨਮ 1929 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਾਲਟੀਮੋਰ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰੈਡੀਕਲ ਕਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ

to disengage themselves: ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ

strain: ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾਉਣਾ

bough: ਟਾਹਣੀ

shuffling: ਬਾਰ-ਬਾਰ ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵੱਲ ਖਿਸਕਣਾ

lichen: ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਤਣੇ/ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਫੰਗਸ ਅਤੇ ਐਲਗੀ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਬਣੇ ਖੁਰਦਰੇ ਧੱਬੇ ਜਾਂ ਝਾੜੀਦਾਰ ਵਾਧਾ।

ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ

1. (i) ਪਹਿਲੇ ਬੰਦ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੱਭੋ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ।

(ii) ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ: “… ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਬੇ…”? ਕਵੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ‘ਪੈਰਾਂ’ ਨਾਲ ਕੀ ਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

2. (i) ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦਰਖ਼ਤ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਕੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ?

(ii) ਕਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ?

3. (i) ਕਵੀ ਚੰਦ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ: (ਉ) ਤੀਜੇ ਬੰਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ (ਅ) ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ? ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?

(ii) ਜਦੋਂ ਦਰਖ਼ਤ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਘਰ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

(iii) ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ “ਘਰ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪਰਵਾਸ” ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ? (ਕੀ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਇੰਨੀਆਂ ਅਚਾਨਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ? ਅਗਲੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸੋਚੋ।)

4. ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੋ ਸੁਝਾਅ ਹਨ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹੋ?

(i) ਕੀ ਕਵਿਤਾ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ‘ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਘ’ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਕੀ ਕਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਜਾਵਟ’ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਜੰਗਲ ਕੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ‘ਕੈਦ’ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ’ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ?

(ii) ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਐਡਰਿਆਨ ਰਿਚ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋਹਰਾਉਂਦੀ ਚਿੱਤਰ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖਾਸ ਅਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਕਿਹੜੇ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?

5. ਤੁਸੀਂ ਗੀਵ ਪਟੇਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ‘ਇੱਕ ਦਰਖ਼ਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਬਾਰੇ’ (ਬੀਹਾਈਵ - ਕਲਾਸ IX ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ, ਐਨ.ਸੀ.ਈ.ਆਰ.ਟੀ.) ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਹੁਣੇ ਪੜ੍ਹੀ ਗਈ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਕਰੋ।

ਹੋਮੋਫੋਨ

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸ਼ਬਦ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜੋ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਚਾਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਹਨ? ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ।

• The dump was so full that it had to refuse more refuse.

• When shot at, the dove dove into the bushes.

• The insurance was invalid for the invalid.