EMU ଓ DEMU ଟ୍ରେନ୍ ସେଟ୍
EMU ଓ DEMU କ’ଣ?
- EMU: ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ମଲ୍ଟିପଲ୍ ୟୁନିଟ୍ – ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ କୋଚ୍ ଯାହା 25 kV AC OHE ରୁ ଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରେ।
- DEMU: ଡିଜେଲ୍ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ମଲ୍ଟିପଲ୍ ୟୁନିଟ୍ – ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଡିଜେଲ୍-ଚାଳିତ କୋଚ୍ ଯାହା ଅନ୍-ବୋର୍ଡ ଜେନେରେଟର୍-ବ୍ୟାଟେରୀ ସେଟ୍ ସହିତ ଟ୍ରାକ୍ସନ୍ ମୋଟର୍କୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଏ।
1. ଯାନ୍ତ୍ରିକ ସୂଚନା
| ପାରାମିଟର | EMU | DEMU |
|---|---|---|
| ଟ୍ରାକ୍ସନ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ | 25 kV, 50 Hz AC OHE | 750 V DC ଅନ୍-ବୋର୍ଡ ଜେନେରେଟର୍ |
| ପାୱାର୍ କାର୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ (DEMU) | 2 × 750 hp Cummins QSK-19 R-diesel | — |
| ଟ୍ରାନ୍ସମିସନ୍ | 3-ଫେଜ୍ IGBT-VVVF ଇନଭର୍ଟର୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍ | ସମାନ |
| ସର୍ବାଧିକ ଗତି (ସେବା / ଡିଜାଇନ୍) | 100 / 130 kmph | 100 / 110 kmph |
| ତ୍ୱରଣ | 0.5 m/s² (ଖାଲି) | 0.45 m/s² |
| ମନ୍ଥରଣ | 0.8 m/s² (ସେବା ବ୍ରେକ୍) | 0.75 m/s² |
| କୋଚ୍ ପଦାର୍ଥ | ଷ୍ଟେନଲେସ୍ ଷ୍ଟିଲ୍, 19 m ଲମ୍ବା | ଷ୍ଟେନଲେସ୍ ଷ୍ଟିଲ୍, 19 m ଲମ୍ବା |
| ଆକ୍ସେଲ୍ ଲୋଡ୍ | ≤ 16 t | ≤ 16 t |
| ଟ୍ରାକ୍ସନ୍ ମୋଟର୍ ରେଟିଂ | 240 kW (3-ଫେଜ୍ ସ୍କ୍ୱିରେଲ୍-କେଜ୍) | 200 kW |
| କପ୍ଲର୍ | Schoenberg C-Alpha ଟାଇଟ୍-ଲକ୍ | ସମାନ |
| ବ୍ରେକ୍ | ରିଜେନେରେଟିଭ୍ + ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋ-ନିୟୁମାଟିକ୍ ଡିସ୍କ୍ ଓ ଟ୍ରେଡ୍ | ସମାନ |
| ଟ୍ରେନ୍ ଲାଇଟିଂ | 110 V DC LED | 110 V DC LED |
| ଯାତ୍ରୀ ଧାରଣ କ୍ଷମତା (9-କାର୍ EMU) | 6,100 (ସମୁଦାୟ) / 1,100 (ଆସନ) | 3,200 (4-କାର୍ DEMU) |
| ଗଠନ କୋଡ୍ | DTC-MC-TC-MC-TC-MC-DTC | DPC-TC-MC-DTC |
ମୁଖ୍ୟ ସବ୍-ସିଷ୍ଟମ୍: ମାଇକ୍ରୋପ୍ରୋସେସର୍-ଆଧାରିତ ଟ୍ରେନ୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍ ଓ ଡାଇଗ୍ନୋଷ୍ଟିକ୍ସ୍ (TCMS), ଛାତରେ ଲାଗିଥିବା ହାଲୁକା ଟ୍ରାନ୍ସଫର୍ମର୍ (EMU), ଅଗ୍ନି ସନ୍ଧାନ ଓ ଦମନ, GPS-ଆଧାରିତ PIS, ବାୟୋ-ଭ୍ୟାକୁୟମ୍ ଟଏଲେଟ୍, CCTV, ଅଟୋମେଟିକ୍ ପ୍ଲଗ୍ ଦରଜା (ନୂଆ EMU), ହେଡ୍-ଜେନେରେସନ୍ ପାୱାର୍ (HOG) ସହଯୋଗୀ।
2. ତଥ୍ୟ ଓ ଆଙ୍କଡ଼ା
- ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇର ମାଲିକାନାରେ 12,000+ EMU କୋଚ୍ (2023) – ଏସିଆର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସବାର୍ବାନ୍ ଫ୍ଲିଟ୍।
- ପ୍ରଥମ EMU ସେବା: 3 ଫେବ୍ରୁଆରୀ 1925, ବମ୍ବେ VT – ବୋରୀ ବୁଣ୍ଡି (DC 1.5 kV)।
- ପ୍ରଥମ 25 kV AC EMU: 1964 କୋଲକାତା।
- ପ୍ରଥମ DEMU: 2003, ରେବାଡ଼ୀ – ରିଙ୍ଗାସ୍ (NR)।
- ଶକ୍ତି ପୁନରୁତ୍ପାଦନ: ରିଜେନେରେଟିଭ୍ ବ୍ରେକିଂ ସହିତ 35 % ଟ୍ରାକ୍ସନ୍ ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ।
- ମୂଲ୍ୟ: ₹6 କୋଟି ପ୍ରତି EMU କୋଚ୍, ₹11 କୋଟି ପ୍ରତି DEMU ପାୱାର୍ କାର୍।
- ମେକ୍-ଇନ୍-ଇଣ୍ଡିଆ: 100 % ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ପାଦନ ICF, ଚେନ୍ନାଇ; BEML ଓ ରେଲ୍ ବିକାସ୍ ନିଗମ ଦ୍ୱାରା।
- ସର୍ବାଧିକ ଲମ୍ବା DEMU ଦୌଡ଼: 224 km, ବାନିହାଲ – ବାରାମୁଲା (J&K)।
- ସର୍ବାଧିକ ଗତି ଟ୍ରାଏଲ୍: 180 kmph Medha 9-କାର୍ EMU ସହିତ (2021, GZB)।
- ହେଡ୍-ଅନ୍-ଜେନେରେସନ୍ (HOG): ଏଣ୍ଡ୍-ଅନ୍-ଜେନେରେଟର୍ କାର୍ ହଟାଏ; ହୋଟେଲ୍ ଲୋଡ୍କୁ ସିଧାସଳଖ OHE ରୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଏ – ପ୍ରତି 12-କାର୍ ରେକ୍ ପ୍ରତିବର୍ଷ 4 ଲକ୍ଷ ଲିଟର୍ ଡିଜେଲ୍ ସଞ୍ଚୟ।
- ବ୍ୟାଟେରୀ-EMU: 2020 – ICF ଦ୍ୱାରା 2 ୟୁନିଟ୍ ନିର୍ମିତ ଯାହା ବ୍ୟାଟେରୀରେ 15 km ଚାଲିପାରେ।
- ବନ୍ଦେ ଭାରତାନି EMU: 2025 ଲକ୍ଷ୍ୟ – 200 ଅର୍ଦ୍ଧ-ଉଚ୍ଚଗତି EMU ରେକ୍ 160 kmph ସହିତ।
3. ଐତିହାସିକ ବିକାଶ
| ବର୍ଷ | ମାଇଲ୍ ଷ୍ଟୋନ୍ |
|---|---|
| 1925 | ପ୍ରଥମ DC EMU, ଗ୍ରେଟ୍ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ପେନିନସୁଲା ରେଳବାଇ। |
| 1957 | 25 kV AC ଟ୍ରାକ୍ସନ୍ ଗ୍ରହଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି; 1.5 kV DC କ୍ରମାଗତ ବନ୍ଦ। |
| 1964 | ପ୍ରଥମ 25 kV AC EMU, ସିଆଲଦାହ ଡିଭିଜନ୍। |
| 1996 | Medha କନ୍ସୋର୍ଟିୟମ୍ (BHEL, ABB) 3-ଫେଜ୍ ଡ୍ରାଇଭ୍ ଆରମ୍ଭ କରେ। |
| 2001 | ICF ଷ୍ଟେନଲେସ୍-ଷ୍ଟିଲ୍ 9-କାର୍ EMU ଡିଜାଇନ୍ କରେ। |
| 2003 | ରେଳମନ୍ତ୍ରୀ ନୀତିଶ କୁମାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମ DEMU ଫ୍ଲାଗ୍-ଅଫ୍। |
| 2012 | IGBT ପ୍ରପଲସନ୍ ସହିତ 12-କାର୍ ଷ୍ଟେନଲେସ୍-ଷ୍ଟିଲ୍ EMU ଉଦ୍ଘାଟନ। |
| 2015 | ପ୍ରଥମ 15-କାର୍ EMU, ମୁମ୍ବାଇ CR। |
| 2016 | ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ HOG ରୂପାନ୍ତର ଅନୁମୋଦନ କରେ; SLR-cum-ଜେନେରେଟର୍ କାର୍ ହଟାଏ। |
| 2018 | 160 kmph ଆଲୁମିନିୟମ୍-ବଡି “ଟ୍ରେନ୍-18” (ପରେ ବନ୍ଦେ ଭାରତ) – EMU ଡେରିଭେଟିଭ୍। |
| 2020 | ବ୍ୟାଟେରୀ-EMU ପ୍ରୋଟୋଟାଇପ୍; Medha ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନୀୟ IGBT ପ୍ରପଲସନ୍। |
| 2022 | ICF ଦ୍ୱାରା 200ତମ DEMU ନିର୍ମିତ; 100 % LED ଲାଇଟିଂ ଓ CCTV। |
| 2023 | ସିଲ୍ଡ୍ ଗ୍ୟାଙ୍ଗୱେ ଓ ଏରୋଡାଇନାମିକ୍ ଡ୍ରାଇଭର୍ କ୍ୟାବ୍ ସହିତ 12-କାର୍ MEMU। |
4. ବର୍ତ୍ତମାନ ସ୍ଥିତି ଓ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଅଦ୍ୟତନ (2023-24)
- 100 % HOG-ସକ୍ଷମ EMU ରେକ୍ WR ଓ CR ରେ – ପ୍ରତିବର୍ଷ 25 ଲକ୍ଷ ଲିଟର୍ ଡିଜେଲ୍ ବିଲୋପ।
- 1.5 kV DC ର କ୍ରମାଗତ ବନ୍ଦ ମୁମ୍ବାଇରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ (16 ଅପ୍ରେଲ୍ 2023)।
- DEMU ଚାହିଦାରେ ବୃଦ୍ଧି: ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଓ ପାହାଡ଼ି ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ 300 ଅତିରିକ୍ତ DEMU ସ୍ୱୀକୃତ।
- 8-କାର୍ ରୁ 12-କାର୍ ରୂପାନ୍ତର ବେଙ୍ଗାଳୁରୁ ଓ ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ଭିଡ଼ କମାଇବା ପାଇଁ।
- ବ୍ୟାଟେରୀ-EMU ଟ୍ରାଏଲ୍ ମୁମ୍ବାଇ 4ର୍ଥ ଲାଇନ୍ରେ ସଫଳ – 30 % ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ।
- ବନ୍ଦେ ଭାରତାନି EMU ଟେଣ୍ଡର୍ 200 ରେକ୍ (160 kmph) ପାଇଁ PM-ଗତି ଶକ୍ତି ଅଧୀନରେ ଫ୍ଲୋଟେଡ୍।
- ସ୍ଥାନୀୟ IGBT ମଡ୍ୟୁଲ୍ (SCL, Medha) ସାର୍ଟିଫାଏଡ୍ – ଆମଦାନୀ ବିଲ୍ 18 % କମାଏ।
- ବାୟୋ-ଭ୍ୟାକୁୟମ୍ ଟଏଲେଟ୍ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ ନୂଆ EMU/DEMU କୋଚ୍ରେ ସ୍ଟାଣ୍ଡାର୍ଡ୍ ଫିଟ୍ମେଣ୍ଟ୍।
- LED ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ ବୋର୍ଡ୍ ଓ PIS 700 ଷ୍ଟେସନ୍ ପାଇଁ ଦ୍ୱିଭାଷୀ ଫର୍ମାଟରେ।
- CCTV ଓ ମୁଖାକୃତି ଚିହ୍ନଟ ନିର୍ଭୟ ଫଣ୍ଡ ଅଧୀନରେ 3,000 EMU କୋଚ୍ରେ।
5. 15+ ମଡେଲ୍ MCQ
1. ଭାରତରେ EMU ଟ୍ରେନ୍ ପାଇଁ କେଉଁ ଭୋଲ୍ଟେଜ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ?
25 kV, 50 Hz AC ଓଭର୍ହେଡ୍ ଇକ୍ୱିପମେଣ୍ଟ୍ (OHE)। ଉତ୍ତର: 25 kV AC
2. ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ EMU ସେବା କେଉଁ ଷ୍ଟେସନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲୁଥିଲା?
ବମ୍ବେ VT – ବୋରୀ ବୁଣ୍ଡି। ଉତ୍ତର: ବମ୍ବେ VT – ବୋରୀ ବୁଣ୍ଡି
3. ଏକ ସାଧାରଣ 9-କାର୍ EMU ର ସର୍ବାଧିକ ସେବା ଗତି କେତେ?
100 kmph। ଉତ୍ତର: 100 kmph
4. ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ପାଇଁ EMU/DEMU କାହାଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୁଏ?
ଇଣ୍ଟିଗ୍ରାଲ୍ କୋଚ୍ ଫ୍ୟାକ୍ଟରୀ (ICF), ଚେନ୍ନାଇ। ଉତ୍ତର: ICF
5. ଏକ DEMU ପାୱାର୍ କାର୍ରେ ବ୍ୟବହୃତ ଡିଜେଲ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ ହେଉଛି:
2 × 750 hp Cummins। ଉତ୍ତର: 750 hp
6. EMU ରେ ରିଜେନେରେଟିଭ୍ ବ୍ରେକିଂ କେତେ ଟ୍ରାକ୍ସନ୍ ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ କରିପାରେ?
35 %। ଉତ୍ତର: 35 %
7. ହେଡ୍-ଅନ୍-ଜେନେରେସନ୍ (HOG) କେଉଁ କୋଚ୍ ବିଲୋପ କରେ?
ଏଣ୍ଡ୍-ଅନ୍-ଜେନେରେଟର୍ (SLR) କାର୍। ଉତ୍ତର: ଜେନେରେଟର୍ କାର୍
8. ଷ୍ଟେନଲେସ୍-ଷ୍ଟିଲ୍ EMU କୋଚ୍ ଲମ୍ବ ହେଉଛି:
19 m। ଉତ୍ତର: 19 m
9. ଆଧୁନିକ EMU ରେ କେଉଁ ବ୍ରେକ୍ କମ୍ବିନେସନ୍ ଯୋଗାଯାଇଛି?
ରିଜେନେରେଟିଭ୍ + ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋ-ନିୟୁମାଟିକ୍ ଡିସ୍କ୍ ଓ ଟ୍ରେଡ୍। ଉତ୍ତର: ରିଜେନେରେଟିଭ୍ + EP
10. ପ୍ରଥମ DEMU କେଉଁ ବର୍ଷ ଫ୍ଲାଗ୍ ଅଫ୍ ହୋଇଥିଲା?
2003। ଉତ୍ତର: 2003
11. ବ୍ୟାଟେରୀ-EMU ବ୍ୟାଟେରୀରେ ପ୍ରାୟ କେତେ ଦୂର ଚାଲିପାରେ?
15 km। ଉତ୍ତର: 15 km
12. EMU ରେକ୍ରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର କପ୍ଲର୍ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ?
Schoenberg C-Alpha ଟାଇଟ୍-ଲକ୍। ଉତ୍ତର: C-Alpha
13. ମୁମ୍ବାଇର DC ଟ୍ରାକ୍ସନ୍ର 100 % ରୂପାନ୍ତର AC ରେ କେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା?
ଅପ୍ରେଲ୍ 2023। ଉତ୍ତର: ଅପ୍ରେଲ୍ 2023
14. ଟ୍ରେନ୍-18, ଯାହାକୁ ପରେ ବନ୍ଦେ ଭାରତ ନାମ ଦିଆଗଲା, କେଉଁ ଧାରଣା ଉପରେ ଆଧାରିତ?
ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ମଲ୍ଟିପଲ୍ ୟୁନିଟ୍ (EMU)। ଉତ୍ତର: EMU
15. ଏକ EMU କୋଚ୍ର ଆକ୍ସେଲ୍ ଲୋଡ୍ ସୀମିତ ହୋଇଛି:
16 t। ଉତ୍ତର: 16 t
16. ଭାରତରେ କେଉଁ ଡିଭିଜନ୍ ପ୍ରଥମେ 25 kV AC EMU ପାଇଥିଲା?
ସିଆଲଦାହ (ER)। ଉତ୍ତର: ସିଆଲଦାହ
17. ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟୀ LED ଲାଇଟିଂ EMU କୋଚ୍ର କେତେ ପ୍ରତିଶତରେ ଯୋଗାଯାଇଛି?
100 %। ଉତ୍ତର: 100 %
18. ଏକ 3-ଫେଜ୍ EMU ରେ ଟ୍ରାକ୍ସନ୍ ମୋଟର୍ ରେଟିଂ ହେଉଛି:
240 kW। ଉତ୍ତର: 240 kW
BETA
