શતાબ્દી કોચ – સંપૂર્ણ રેલવે જીકે કેપ્સ્યુલ

1. પરિચય

શતાબ્દી કોચ ભારતીય રેલવેના પ્રીમિયમ દિવસ-આંતરશહેરી ટ્રેન પરિવાર – શતાબ્દી એક્સપ્રેસની રીઢની હાડી છે. પંડિત જવાહરલાલ નેહરુની શતાબ્દી (1988-89) ની યાદમાં શરૂ કરવામાં આવેલી, આ સંપૂર્ણ વાતાનુકૂલિત, ચેર-કાર ટ્રેનો એ જ દિવસે પરતી મુસાફરી માટે મહાનગરો અને પ્રવાસી તથા વ્યવસાયિક કેન્દ્રો વચ્ચે રચાયેલ છે.

2. તકનીકી વિગતો (LHB અને ICF આવૃત્તિઓ)

3. ઐતિહાસિક ટાઇમલાઇન

• 1988 નવેમ્બર 14: પ્રથમ શતાબ્દી નવી દિલ્હી – ઝાંસી વચ્ચે ફ્લેગ ઓફ કરવામાં આવી (શતાબ્દીનો સંસ્કૃતમાં અર્થ શતાબ્દી).
• 1989: ભોપાલ સુધી વિસ્તારવામાં આવી (હજુ પણ 12001/02 ભોપાલ શતાબ્દી તરીકે ચાલે છે).
• 1990-94: ICF-બિલ્ટ 21-કોચ રેક; મહત્તમ ઝડપ 120 કિમી/ક.
• 1996-97: દિલ્હી-આગરા વિભાગ પર પ્રથમ સ્પીડ-અપ 130 કિમી/ક.
• 2003: LHB ડિઝાઇન અપનાવવામાં આવી; પ્રથમ LHB શતાબ્દી રેક મુંબઈ રાજધાની માટે (પછીથી ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી).
• 2010-15: બધી શતાબ્દીઓને LHB માં ધીમે ધીમે રૂપાંતરિત કરવામાં આવી; ICF રેક પાછી ખેંચવામાં આવી.
• 2016: તેજસ અને શતાબ્દી HOG સાથેની પ્રથમ ટ્રેન બની; પાવર-કાર 2 થી 1 ઘટાડવામાં આવી.
• 2019: કાલકા-શિમલા શતાબ્દી પર વિસ્ટા-ડોમ (ગ્લાસ-રૂફ) કોચ શરૂ કરવામાં આવી.
• 2021-23: અમૃત ભારત પુશ – 102 શતાબ્દી સેવાઓ, 373 કોચ કવચ ટ્રાયલ સાથે રિફર્બિશ કરવામાં આવી.

4. કોચ નામકરણ અને રંગ કોડ

• EOG: એન્ડ-ઓન-જનરેટર (પાવર કાર) – મરૂન-ગ્રે.
• E1/E2: એક્ઝિક્યુટિવ ચેર કાર – બોટલ-ગ્રીન + ગ્રે સ્ટ્રાઇપ.
• C1-C8: AC ચેર કાર – લાઇટ-બ્લુ + ગ્રે સ્ટ્રાઇપ.
• PC: પાંત્રી કાર – રેડ-ગ્રે.
• SLRD: SLR-કમ-ડિવાઇડિંગ વેન (ભાગ્યે જ જોડવામાં આવે છે).

લિવરીઓ:

• મૂળ – સફેદ/બ્લુ સાથે રેડ સ્ટ્રીપ.
• 2018-વર્તમાન – તેજસ-જેવી ગ્રે-નેવી સાથે તેજસ્વી પીળો ચેવરોન.

5. ખાસ લક્ષણો

1. એક્ઝિક્યુટિવ વર્ગમાં ફરતી સીટો (180° ટર્ન).
2. વ્યક્તિગત રીડિંગ લેમ્પ અને ટ્રે ટેબલ.
3. બાયો-વેક્યુમ ટોયલેટ IR-ICF ધોરણો સાથે.
4. ફાયર અને સ્મોક ડિટેક્શન સિસ્ટમ (LHB).
5. GPS-આધારિત મુસાફર માહિતી સિસ્ટમ (2017 રીટ્રોફિટ).
6. CCTV નવીનતમ રેકમાં (2022).
7. કવચ (TACS) ટ્રાયલ 5 શતાબ્દી કોરિડોર પર (ઑક્ટ-2023).

6. વર્તમાન સ્થિતિ (2024)

• કુલ શતાબ્દી ટ્રેનો: 46 (જુલાઈ 2024 ટાઇમ-ટેબલ મુજબ).
• કુલ શતાબ્દી કોચ: ≈ 1,150 (બધી LHB).
• સૌથી વધુ ફ્રીક્વન્સી રૂટ: દિલ્હી-ચંડીગઢ (4 જોડી દૈનિક).
• સૌથી ઝડપી શતાબ્દી: 12050/49 ગતિમાન એક્સપ્રેસ (દિલ્હી-આગરા, 160 કિમી/ક) – અલગથી માર્કેટ કરવામાં આવે છે પરંતુ સમાન કોચ-શેલનો ઉપયોગ કરે છે.
• સૌથી ગ્રીન શતાબ્દી: મુંબઈ-ગોવા – 100% HOG અને 1 પાવર-કાર સાથે ચાલે છે.

7. તાજેતરના અપડેટ્સ (2023-24)

• જાન્યુઆરી 2023: ભારતીય રેલવેએ હાવડા-પુરી શતાબ્દી માટે ટર્ન-અરાઉન્ડ સમય બચાવવા “પુશ-પુલ” કોન્ફિગરેશન (બંને છેડે લોકો) મંજૂર કરી.
• ઑગસ્ટ 2023: વંદે-શતાબ્દી હાઇબ્રિડ રેક ટ્રાયલ – વંદે-ભરતા ઇન્ટિરિયર સાથે 16 કોચ; પરિણામ બાકી.
• ડિસેમ્બર 2023: દિલ્હી-આગરા અને ચેન્નઈ-બેંગલુરુ શતાબ્દી વિભાગો પર કવચ ઓપરેશનલ.
• માર્ચ 2024: રેલવે બજેટ – 5-ટન વજન ઘટાડો સાથે RCF કપૂરથલા ખાતે 200 વધુ શતાબ્દી કોચ બનાવવામાં આવશે.

8. પરીક્ષાઓ માટે ક્વિક-ફાયર ફેક્ટ્સ

• પ્રથમ શતાબ્દી: 1988, NDLS-JHS, શ્રી માધવ રાવ સિંધિયા (ત્યારના MR) દ્વારા ફ્લેગ ઓફ.
• સૌથી લાંબી રન: ચેન્નઈ-મય શતાબ્દી (500 કિમી).
• સૌથી ટૂંકી રન: હાવડા-પુરી (498 કિમી) – પરંતુ ગુવાહાટી-ડિબ્રુગઢ (ગુવાહાટી-શતાબ્દી) 552 કિમી છે.
• વિસ્ટા-ડોમ સાથેની એકમાત્ર શતાબ્દી: કાલકા-શિમલા (નેરો-ગેજ).
• 160 કિમી/ક સુધી પહોંચતી એકમાત્ર શતાબ્દી: ગતિમાન (કોચ LHB શતાબ્દી સમાન).
• કોચની અંદર પાવર વોલ્ટેજ: 110 V AC (પહેલાં 24 V DC ફેન).
• એક્ઝિક્યુટિવ ચેર કાર માટે કોચ કોડ: E (EX નહીં).
• LHB સલામતી લક્ષણો: એન્ટી-ક્લાઇમ્બ, ક્રેશ-વર્થી, 9.5 ટન બફિંગ લોડ.

9. પ્રેક્ટિસ MCQ

છેલ્લું અપડેટ: જુલાઈ 2024