কল্পনা কৰক, আপুনি এজন হিন্দু বা মুছলমান হিচাপে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ এনে এটা অঞ্চলত বাস কৰিছে য’ত খ্ৰীষ্টিয়ান মৌলবাদ অতি শক্তিশালী। ধৰি লওক, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ নাগৰিক হোৱাৰ পিছতো আপোনাক ঘৰ ভাড়ালৈ দিবলৈ কোনোৱে ইচ্ছুক নহয়। এই কথাই আপোনাক কেনে অনুভৱ কৰাব? আপোনাৰ মনত বিৰক্তিৰ ভাৱ নুঠিবনে? আপুনি যদি এই বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লয় আৰু আপোনাক ভাৰতলৈ উভতি যাবলৈ কোৱা হয়। এই কথাই আপোনাক খং নুঠাবনে? আপোনাৰ খং দুটা ৰূপ ল’ব পাৰে। প্ৰথমতে, আপুনি এইদৰে প্ৰতিক্ৰিয়া দিব পাৰে যে য’ত হিন্দু আৰু মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ, তাত খ্ৰীষ্টিয়ানসকলকো একে ব্যৱহাৰ পোৱা উচিত। ই এক প্ৰতিশোধমূলক মনোভাৱ। বা, আপুনি এই দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰিব পাৰে যে সকলোৰে বাবে ন্যায় হ’ব লাগে। আপুনি যুঁজিব পাৰে, এই কথা কৈ যে ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু বিশ্বাসৰ ভিত্তিত কোনোৱে বৈষম্যৰ সন্মুখীন হ’ব নালাগে। এই উক্তিয়ে এইটো ধাৰণাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে যে ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত সকলো প্ৰকাৰৰ আধিপত্যৰ অন্ত পৰা উচিত। ইয়েই হৈছে ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ মূল কথা। এই অধ্যায়ত, আপুনি ভাৰতীয় প্ৰসংগত ইয়াৰ অৰ্থ সম্পৰ্কে অধিক পঢ়িব।

ইতিহাসে ধৰ্মৰ ভিত্তিত হোৱা বৈষম্য, বৰ্জন আৰু নিগ্ৰহৰ বহুত উদাহৰণ আমাক দিয়ে। আপুনি হয়তো পঢ়িছে কেনেকৈ হিটলাৰৰ জাৰ্মানীত ইহুদীসকলক নিগ্ৰহ কৰা হৈছিল আৰু কিমান লাখ লোকক হত্যা কৰা হৈছিল। কিন্তু এতিয়া, ইজৰাইলৰ ইহুদী ৰাষ্ট্ৰই নিজৰ মুছলমান আৰু খ্ৰীষ্টিয়ান সংখ্যালঘুসকলক বৰ বেয়াকৈ ব্যৱহাৰ কৰে। চৌদি আৰৱত, অ-মুছলমানসকলে মন্দিৰ, গীৰ্জা আদি সাজিবলৈ অনুমতি নাপায়, আৰু তেওঁলোকে প্ৰাৰ্থনাৰ বাবে ৰাজহুৱা স্থানত গোট খাবও নোৱাৰে।

এই অধ্যায়ৰ ভূমিকাখন পুনৰ পঢ়ক। আপুনি কিয় ভাবে যে প্ৰতিশোধ এই সমস্যাৰ সঠিক প্ৰতিক্ৰিয়া নহয়? যদি বিভিন্ন গোটে এই পথ অনুসৰণ কৰে তেন্তে কি হ’ব?

ওপৰৰ সকলো উদাহৰণত, এটা ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলে আন ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলক হয় নিগ্ৰহ কৰে নহয় বৈষম্য কৰে। যেতিয়া আন ধৰ্মবোৰৰ ক্ষতি কৰি এখন ৰাষ্ট্ৰই এটা ধৰ্মক চৰকাৰী স্বীকৃতি দিয়ে, তেতিয়া এই বৈষম্যমূলক কাৰ্য্যবোৰ সহজতে সংঘটিত হয়। স্পষ্টভাৱে, কোনোৱেই নিজৰ ধৰ্মৰ বাবে বৈষম্যৰ সন্মুখীন হ’ব বিচৰা নাই, আৰু আন এটা ধৰ্মৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হ’বও বিচৰা নাই। ভাৰতত, ৰাষ্ট্ৰই নাগৰিকসকলৰ ধৰ্মৰ ভিত্তিত বৈষম্য কৰিব পাৰেনে?

ধৰ্মনিৰপেক্ষতা কি?

আগৰ অধ্যায়ত, আপুনি পঢ়িছিল কেনেকৈ ভাৰতীয় সংবিধানত মৌলিক অধিকাৰসমূহ আছে যিয়ে আমাক ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষমতাৰ পৰা আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠৰ নিপীড়নৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। ভাৰতীয় সংবিধানে ব্যক্তিক তেওঁলোকে যিদৰে ব্যাখ্যা কৰে সেইদৰে নিজৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰণ কৰি জীয়াই থকাৰ স্বাধীনতা দিয়ে। সকলোৰে বাবে ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ এই ধাৰণাৰ সৈতে মিল ৰাখি, ভাৰতে ধৰ্মৰ ক্ষমতা আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ ক্ষমতা পৃথক কৰাৰ এক কৌশলও গ্ৰহণ কৰিছিল। ধৰ্মনিৰপেক্ষতাই ৰাষ্ট্ৰৰ পৰা ধৰ্মৰ এই পৃথকীকণক সূচায়।

এই অধ্যায়ৰ তিনিটা অংকন আপোনাৰ বয়সৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে কৰিছিল। তেওঁলোকক ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতাৰ বিষয়ে অঁকিবলৈ কোৱা হৈছিল।

ৰাষ্ট্ৰৰ পৰা ধৰ্মক পৃথক কৰাটো কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?

ওপৰত আলোচনা কৰাৰ দৰে, ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে ইয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষমতাৰ পৰা ধৰ্মৰ পৃথকীকৰণ। গণতান্ত্ৰিকভাৱে কাৰ্য্য কৰিবলৈ এখন দেশৰ বাবে এইটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। পৃথিৱীৰ প্ৰায়বোৰ দেশতে এটাতকৈ অধিক ধৰ্মীয় গোট বাস কৰিব। এই ধৰ্মীয় গোটবোৰৰ ভিতৰত, সম্ভৱতঃ এটা গোট সংখ্যাগৰিষ্ঠ হ’ব। যদি এই সংখ্যাগৰিষ্ঠ ধৰ্মীয় গোটটোৱে ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষমতাৰ অধিকাৰী হয়, তেন্তে ই সহজেই এই ক্ষমতা আৰু অৰ্থনৈতিক সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি আন ধৰ্মৰ লোকসকলৰ প্ৰতি বৈষম্য আৰু নিগ্ৰহ কৰিব পাৰে। সংখ্যাগৰিষ্ঠৰ এই নিপীড়নে ধৰ্মীয় সংখ্যালঘুসকলৰ বৈষম্য, বাধ্যকৰণ আৰু কেতিয়াবা হত্যালৈকো গতি কৰিব পাৰে। সংখ্যাগৰিষ্ঠই সহজেই সংখ্যালঘুসকলক তেওঁলোকৰ ধৰ্ম পালন কৰাত বাধা দিব পাৰে। ধৰ্মৰ ভিত্তিত যিকোনো প্ৰকাৰৰ আধিপত্য হৈছে গণতান্ত্ৰিক সমাজই প্ৰতিজন নাগৰিকক তেওঁলোকৰ ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে নিশ্চিত কৰা অধিকাৰৰ উলংঘা। সেয়েহে, সংখ্যাগৰিষ্ঠৰ নিপীড়ন আৰু হ’ব পৰা মৌলিক অধিকাৰৰ উলংঘা হৈছে গণতান্ত্ৰিক সমাজত ৰাষ্ট্ৰ আৰু ধৰ্ম পৃথক কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ হোৱাৰ এটা কাৰণ।

গণতান্ত্ৰিক সমাজত ৰাষ্ট্ৰৰ পৰা ধৰ্মক পৃথক কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ হোৱাৰ আন এটা কাৰণ হৈছে যে আমি ব্যক্তিসকলৰ নিজৰ ধৰ্মৰ পৰা ওলাই যোৱাৰ, আন ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ বা ধৰ্মীয় শিক্ষা বেলেগ ধৰণে ব্যাখ্যা কৰাৰ স্বাধীনতা ৰক্ষা কৰাৰ প্ৰয়োজন। এই কথাটো ভালদৰে বুজিবলৈ, অস্পৃশ্যতাৰ প্ৰথাটো লওঁ আহক। আপুনি হয়তো অনুভৱ কৰিব পাৰে যে আপুনি হিন্দু ধৰ্মৰ ভিতৰত এই প্ৰথাটো ভাল নাপায় আৰু সেয়েহে, আপুনি ইয়াক সচেষ্ট হৈ সংস্কাৰ কৰিব বিচাৰে। কিন্তু, যদি ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষমতা অস্পৃশ্যতা সমৰ্থন কৰা সেই হিন্দুসকলৰ হাতত থাকে, তেন্তে আপুনি ভাবে যে আপুনি এইটো সলনি কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাটো সহজ হ’বনে? আপুনি যদি প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় গোটৰ অংশও হয়, তেন্তেও আপুনি আপোনাৰ সম্প্ৰদায়ৰ সহ-সদস্যসকলৰ পৰা বহুত বাধাৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে। ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষমতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰা এই সদস্যসকলে ক’ব পাৰে যে হিন্দু ধৰ্মৰ মাত্ৰ এটা ব্যাখ্যা আছে আৰু আপোনাৰ এইটো বেলেগ ধৰণে ব্যাখ্যা কৰাৰ স্বাধীনতা নাই।

শ্ৰেণীত আলোচনা কৰক: একে ধৰ্মৰ ভিতৰত ভিন্ন মতামত থাকিব পাৰেনে?

ভাৰতীয় ধৰ্মনিৰপেক্ষতা কি?

ভাৰতীয় সংবিধানে ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰক ধৰ্মনিৰপেক্ষ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। সংবিধান অনুসৰি, কেৱল এটা ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰইহে নিম্নলিখিতবোৰ নিশ্চিত কৰিবলৈ ইয়াৰ উদ্দেশ্যবোৰ সফল কৰিব পাৰে:

১. যাতে এটা ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ই আনটো সম্প্ৰদায়ক প্ৰভাৱিত নকৰে;

২. যাতে একে ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান সদস্যই আন সদস্যসকলক প্ৰভাৱিত নকৰে;

৩. যাতে ৰাষ্ট্ৰই কোনো নিৰ্দিষ্ট ধৰ্ম বলপূৰ্বকভাৱে নলগায় আৰু ব্যক্তিৰ ধৰ্মীয় স্বাধীনতা হৰণ নকৰে।

ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰই ওপৰৰ আধিপত্য প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ বিভিন্ন ধৰণে কাম কৰে। প্ৰথমতে, ই ধৰ্মৰ পৰা আঁতৰি থকাৰ এক কৌশল ব্যৱহাৰ কৰে। ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰক কোনো ধৰ্মীয় গোটে শাসন নকৰে আৰু ই কোনো এটা ধৰ্মক সমৰ্থনও নকৰে। ভাৰতত, আইন আদালত, থানা, চৰকাৰী বিদ্যালয় আৰু কাৰ্যালয় আদি চৰকাৰী স্থানসমূহত কোনো এটা ধৰ্ম প্ৰদৰ্শন বা প্ৰচাৰ কৰিব নালাগে।

ওপৰৰ কাহিনীচিত্ৰখনত, বিদ্যালয়ৰ ভিতৰত ধৰ্মীয় উৎসৱ পালন কৰাটো চৰকাৰৰ সকলো ধৰ্মক সমান ব্যৱহাৰ কৰাৰ নীতিৰ উলংঘা হ’লহেঁতেন।

ওপৰৰ কাহিনীচিত্ৰখনত, শিক্ষকজনে দিয়া উত্তৰটো আলোচনা কৰক।

চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহে নিজৰ প্ৰাৰ্থনা বা ধৰ্মীয় উৎসৱৰ জৰিয়তে কোনো এটা ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ কৰিব নোৱাৰে। এই নিয়ম ব্যক্তিগত বিদ্যালয়সমূহৰ বাবে প্ৰযোজ্য নহয়।

ভাৰতীয় ধৰ্মনিৰপেক্ষতাই ওপৰৰ আধিপত্য প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ কাম কৰাৰ দ্বিতীয় পদ্ধতিটো হৈছে হস্তক্ষেপ নকৰাৰ কৌশল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে যে সকলো ধৰ্মৰ অনুভূতি সন্মান কৰিবলৈ আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত হস্তক্ষেপ নকৰিবলৈ, ৰাষ্ট্ৰই বিশেষ ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ বাবে কিছুমান ব্যতিক্ৰম সৃষ্টি কৰে।

চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহত প্ৰায়ে বিভিন্ন ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী থাকে। ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰৰ তিনিটা উদ্দেশ্য পুনৰ পঢ়ক আৰু চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহে কিয় কোনো এটা ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ নকৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ, সেই বিষয়ে দুটা বাক্য লিখক?

ওপৰৰ কাহিনীচিত্ৰখনত, শিখ যুৱক পৰমজিতক হেলমেট পিন্ধিবলগীয়া নহয়। এইটো কাৰণ যে ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰই স্বীকাৰ কৰে যে পাগুৰি (পাগ) পিন্ধাটো শিখসকলৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আৰু ইয়াত হস্তক্ষেপ নকৰিবলৈ, আইনত এটা ব্যতিক্ৰমৰ অনুমতি দিয়ে।

ভাৰতীয় ধৰ্মনিৰপেক্ষতাই আগত উল্লেখ কৰা আধিপত্য প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ কাম কৰাৰ তৃতীয় পদ্ধতিটো হৈছে হস্তক্ষেপৰ কৌশল। আপুনি এই অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে অস্পৃশ্যতাৰ বিষয়ে পঢ়িছিল। এইটো এটা ভাল উদাহৰণ য’ত একে ধৰ্মৰ সদস্যসকলে (উচ্চ-বৰ্ণৰ হিন্দু) ইয়াৰ ভিতৰৰ আন সদস্যসকলক (কিছু ‘নিম্ন বৰ্ণ’) প্ৰভাৱিত কৰে। ‘নিম্ন বৰ্ণ’ৰ এই ধৰ্ম-ভিত্তিত বৰ্জন আৰু বৈষম্য প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ, ভাৰতীয় সংবিধানে অস্পৃশ্যতা নিষিদ্ধ কৰে। এই ক্ষেত্ৰত, ৰাষ্ট্ৰই ধৰ্মত হস্তক্ষেপ কৰি এটা সামাজিক প্ৰথাৰ অন্ত পেলাইছে যিটো ই বিশ্বাস কৰে যে ই বৈষম্য আৰু বৰ্জন কৰে, আৰু দেশৰ নাগৰিক ‘নিম্ন বৰ্ণ’সকলৰ মৌলিক অধিকাৰ উলংঘা কৰে। একেদৰে, সমান উত্তৰাধিকাৰৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আইনসমূহ মানি চলা নিশ্চিত কৰিবলৈ, ৰাষ্ট্ৰই সম্প্ৰদায়সমূহৰ ধৰ্ম-ভিত্তিত ‘ব্যক্তিগত আইন’ত হস্তক্ষেপ কৰিব লগা হ’ব পাৰে।

ৰাষ্ট্ৰৰ হস্তক্ষেপ সমৰ্থনৰ ৰূপতো হ’ব পাৰে। ভাৰতীয় সংবিধানে ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়সমূহক নিজা বিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয় স্থাপন কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ই তেওঁলোকক অ-পক্ষপাতিত্বমূলক ভিত্তিত অৰ্থনৈতিক সাহায্যও দিয়ে।

ভাৰতীয় ধৰ্মনিৰপেক্ষতা আন গণতান্ত্ৰিক দেশৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ পৰা কেনেদৰে বেলেগ?

আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত, চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ বেছিভাগ ল'ৰা-ছোৱালীয়ে স্কুলৰ দিনটো 'প্লেজ অৱ এলিজিয়েন্স' (Pledge of Allegiance) আওৰাই আৰম্ভ কৰিব লাগে। এই প্লেজত "ঈশ্বৰৰ অধীনত" ("under God") শব্দবোৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ৬০ বছৰতকৈ অধিক সময় আগতেই স্থাপন কৰা হৈছিল যে চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে প্লেজ আওৰাবলগীয়া নহয় যদি ই তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ সৈতে সংঘৰ্ষিত হয়। ইয়াৰ সত্ত্বেও, "under God" বাক্যাংশটোৰ বিৰুদ্ধে কেইবাটাও আইনী আপত্তি উত্থাপন কৰা হৈছে, ইয়াক কোৱা হৈছে যে ই আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সংবিধানৰ প্ৰথম সংশোধনীই নিশ্চিত কৰা গীৰ্জা আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ মাজৰ পৃথকীকৰণ উলংঘা কৰে।

ওপৰৰ ফটোখনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ এখন চৰকাৰী বিদ্যালয়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ‘প্লেজ অৱ এলিজিয়েন্স’ গ্ৰহণ কৰি থকা দেখা গৈছে।

ওপৰৰ কিছুমান উদ্দেশ্য পৃথিৱীৰ অন্যান্য অংশৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ গণতান্ত্ৰিক দেশসমূহৰ সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা উদ্দেশ্যবোৰৰ সৈতে একে। উদাহৰণস্বৰূপে, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সংবিধানৰ প্ৰথম সংশোধনীয়ে বিধানমণ্ডলীক “ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠাৰ সন্মানৰ” (“respecting an establishment of religion”) বা “ধৰ্মৰ মুক্ত অনুশীলন নিষিদ্ধ কৰা” (“prohibit the free exercise of religion”) আইন প্ৰণয়ন কৰাত বাধা দিয়ে। ‘প্ৰতিষ্ঠা’ (’establishment’) শব্দৰ অৰ্থ হৈছে যে বিধানমণ্ডলীয়ে কোনো ধৰ্মক চৰকাৰী ধৰ্ম হিচাপে ঘোষণা কৰিব নোৱাৰে। তেওঁলোকে এটা ধৰ্মক প্ৰাধান্য দিবও নোৱাৰে। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত, ৰাষ্ট্ৰ আৰু ধৰ্মৰ মাজৰ পৃথকীকৰণৰ অৰ্থ হৈছে যে ৰাষ্ট্ৰই বা ধৰ্মই ইটো-সিটোৰ কাৰ্য্যকলাপত হস্তক্ষেপ কৰিব নোৱাৰে।

এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশত ভাৰতীয় ধৰ্মনিৰপেক্ষতা আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত প্ৰচলিত ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ প্ৰভাৱশালী ধাৰণাৰ পৰা পৃথক। এইটো কাৰণ যে আমেৰিকান ধৰ্মনিৰপেক্ষতাত ধৰ্ম আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ মাজৰ কঠোৰ পৃথকীকৰণৰ বিপৰীতে, ভাৰতীয় ধৰ্মনিৰপেক্ষতাত ৰাষ্ট্ৰই ধৰ্মীয় কাৰ্য্যকলাপত হস্তক্ষেপ কৰিব পাৰে। আপুনি পঢ়িছে কেনেকৈ

ভাৰতীয় সংবিধানে অস্পৃশ্যতা উচ্ছেদ কৰিবলৈ হিন্দু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত হস্তক্ষেপ কৰিছিল। ভাৰতীয় ধৰ্মনিৰপেক্ষতাত, যদিও ৰাষ্ট্ৰ ধৰ্মৰ পৰা কঠোৰভাৱে পৃথক নহয়, তথাপি ই ধৰ্মৰ সৈতে এক নীতিগত দূৰত্ব বজাই ৰাখে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে যে ৰাষ্ট্ৰৰ দ্বাৰা ধৰ্মত যিকোনো হস্তক্ষেপ সংবিধানত উল্লেখিত আদৰ্শবোৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি হ’ব লাগিব। এই আদৰ্শবোৰে মানদণ্ড হিচাপে কাম কৰে যাৰ জৰিয়তে আমি বিচাৰ কৰিব পাৰো যে ৰাষ্ট্ৰই ধৰ্মনিৰপেক্ষ নীতিসমূহ অনুসৰণ কৰি কাম কৰিছে নে নাই।

ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ আৰু ধৰ্মীয় আধিপত্য প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ বিভিন্ন ধৰণে কাম কৰে। ভাৰতীয় সংবিধানে এই ধৰ্মনিৰপেক্ষ নীতিসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি মৌলিক অধিকাৰ নিশ্চিত কৰে। কিন্তু, এইটো কোৱাৰ অৰ্থ নহয় যে ভাৰতীয় সমাজত এই অধিকাৰবোৰৰ উলংঘা নহয়। সঁচাকৈয়ে, ঠিক এইধৰণৰ উলংঘা সঘনাই ঘটে বাবেই আমি সাংবিধানিক ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োজন। এই অধিকাৰবোৰৰ অস্তিত্বৰ জ্ঞানই আমাক ইয়াৰ উলংঘাৰ প্ৰতি সংবেদনশীল কৰি তোলে আৰু এই উলংঘাবোৰ ঘটিলে কাৰ্য্য কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।

আপুনি ভাৰতৰ যিকোনো অংশৰ পৰা এটা সদ্য ঘটনাৰ কথা ভাবিব পাৰেনে, য’ত সংবিধানৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ আদৰ্শ উলংঘা কৰা হৈছিল আৰু ব্যক্তিসকলক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ বাবে নিগ্ৰহ আৰু হত্যা কৰা হৈছিল?

২০০৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত, ফ্ৰান্সে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক ইছলামিক হেডস্কাৰ্ফ, ইহুদী স্কালকেপ, বা ডাঙৰ খ্ৰীষ্টিয়ান ক্ৰছ আদি যিকোনো স্পষ্ট ধৰ্মীয় বা ৰাজনৈতিক চিহ্ন বা প্ৰতীক পিন্ধাত বাধা দিয়া আইন এখন প্ৰণয়ন কৰে। এই আইনখনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ পৰা বহুত বাধাৰ সন্মুখীন হৈছে যিসকল প্ৰধানতঃ ফ্ৰান্সৰ পূৰ্বৰ উপনিবেশ আলজেৰিয়া, টিউনিছিয়া আৰু মৰক্কৰ পৰা আহিছে। ১৯৬০ চনত, ফ্ৰান্সত কাম কৰা লোকৰ অভাৱ হৈছিল আৰু সেয়েহে, দেশখনত আহি কাম কৰিবলৈ এই প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ বাবে ভিছা প্ৰদান কৰিছিল। এই প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ জীয়ৰীসকলে প্ৰায়ে স্কুললৈ যাওঁতে হেডস্কাৰ্ফ পিন্ধে। কিন্তু, এই নতুন আইনখন প্ৰণয়ন হোৱাৰ লগে লগে, হেডস্কাৰ্ফ পিন্ধাৰ বাবে তেওঁলোকক স্কুলৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰা হৈছে।

অনুশীলনী

১. আপোনাৰ চুবুৰীত পোৱা ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰবোৰৰ তালিকা কৰক। এইবোৰ হ’ব পাৰে প্ৰাৰ্থনাৰ বিভিন্ন ৰূপ, বিভিন্ন দেৱতাৰ উপাসনা, পবিত্ৰ স্থান, ধৰ্মীয় সংগীত আৰু গানৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰ আদি। এইটোৱে ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ স্বাধীনতা সূচায় নেকি?

২. যদি কোনো ধৰ্মীয় গোটে কয় যে তেওঁলোকৰ ধৰ্মই শিশুহত্যা কৰাৰ অনুমতি দিয়ে, তেন্তে চৰকাৰে হস্তক্ষেপ কৰিবনে? আপোনাৰ উত্তৰৰ কাৰণ দৰ্শাওক।

৩. তলৰ তালিকাখন সম্পূৰ্ণ কৰক:

৪. আপোনাৰ বিদ্যালয়ৰ বাৰ্ষিক বন্ধৰ দিনপঞ্জীখন চাওক। ইয়াৰ কিমানটা বিভিন্ন ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত? এইটোৱে কি সূচায়?

৫. একে ধৰ্মৰ ভিতৰত থকা ভিন্ন মতামতৰ কিছুমান উদাহৰণ উলিয়াওক।

৬. ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰই ধৰ্মৰ পৰা আঁতৰি থাকে আৰু ধৰ্মত হস্তক্ষেপও কৰে। এই ধাৰণাটো বৰ গোলমেলে হ’ব পাৰে। অধ্যায়ৰ পৰা লোৱা উদাহৰণ আৰু আপুনি উলিয়াব পৰা উদাহৰণবোৰ ব্যৱহাৰ কৰি শ্ৰেণীত এই বিষয়ে আকৌ এবাৰ আলোচনা কৰক।

৭. এই পোষ্টাৰটোৱে ‘শান্তি’ৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে। ইয়াত কোৱা হৈছে, “শান্তি হৈছে কেতিয়াও নোঅৱা প্ৰক্ৰিয়া….ই আমাৰ পাৰ্থক্যবোৰ উপেক্ষা কৰিব নোৱাৰে বা আমাৰ সাধাৰণ স্বাৰ্থবোৰ অগ্ৰাহ্য কৰিব নোৱাৰে।” ওপৰৰ বাক্যবোৰে কি বুলি ক’ব বিচাৰিছে, আপোনাৰ নিজৰ শব্দত লিখক? ই ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে কেনেদৰে জড়িত?

এই অধ্যায়ত আপোনাৰ বয়সৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে কৰা ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতাৰ বিষয়ে তিনিটা অংকন আছিল। আপোনাৰ সহপাঠীসকলৰ বাবে ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতাৰ ওপৰত আপোনাৰ নিজা পোষ্টাৰ ডিজাইন কৰক।

গ্লচাৰী

বাধ্যকৰণ (Coercion): কাকোবা কিবা কৰিবলৈ বাধ্য কৰা। এই অধ্যায়ৰ প্ৰসংগত, ই ৰাষ্ট্ৰৰ দৰে আইনী কৰ্তৃপক্ষৰ দ্বাৰা ব্যৱহাৰ কৰা বলক সূচায়।

ব্যাখ্যা কৰাৰ স্বাধীনতা (Freedom to interpret): সকলো ব্যক্তিয়ে নিজা ধৰণে কথা বুজিবলৈ থকা স্বাধীনতা। এই অধ্যায়ৰ প্ৰসংগত, ই ব্যক্তিৰ তেওঁলোকে অনুসৰণ কৰা ধৰ্মৰ বিষয়ে নিজা বুজাবুজি আৰু অৰ্থ বিকশিত কৰাৰ স্বাধীনতাক সূচায়।

হস্তক্ষেপ (Intervene): এই অধ্যায়ৰ প্ৰসংগত, ই সংবিধানৰ নীতিসমূহৰ সৈতে মিল ৰাখি ৰাষ্ট্ৰৰ দ্বাৰা কোনো নিৰ্দিষ্ট বিষয়ত প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ চেষ্টাক সূচায়।