భిన్నాలు
కీలక అంశాలు & సూత్రాలు
| # | అంశం | త్వరిత వివరణ |
|---|---|---|
| 1 | భిన్నాల రకాలు | సముచిత భిన్నం (లవం < హారం), అసముచిత భిన్నం (లవం ≥ హారం), మిశ్రమ భిన్నం (పూర్ణ సంఖ్య + సముచిత భిన్నం) |
| 2 | సమాన భిన్నాలు | లవం & హారం రెండింటినీ ఒకే సున్నా కాని సంఖ్యతో గుణించండి/భాగించండి: 2/3 = 4/6 = 6/9 |
| 3 | క.సా.గు పద్ధతి | సంకలనం/వ్యవకలనం కోసం: హారాల క.సా.గు = సామాన్య హారం |
| 4 | వ్యుత్క్రమ నియమం | ఒక భిన్నం మరియు దాని వ్యుత్క్రమం యొక్క లబ్ధం = 1: (a/b) × (b/a) = 1 |
| 5 | భిన్నం నుండి శాతం | 100తో గుణించండి: 3/4 = 0.75 × 100 = 75% |
| 6 | భాగహార నియమం | వ్యుత్క్రమంతో గుణించండి: (a/b) ÷ (c/d) = (a/b) × (d/c) = ad/bc |
10 ప్రాక్టీస్ బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు
Q1. 250 కి.మీ రైల్వే ట్రాక్లో 3/5 వంతు ఎంత? A) 120 కి.మీ B) 150 కి.మీ C) 180 కి.మీ D) 200 కి.మీ
సమాధానం: B) 150 కి.మీ
పరిష్కారం: 3/5 × 250 = (3 × 250)/5 = 750/5 = 150 కి.మీ
శార్ట్కట్: ముందుగా 5తో భాగించండి: 250 ÷ 5 = 50, తర్వాత 50 × 3 = 150
అంశం: భిన్నాలు - ఒక పరిమాణంలో భిన్నం కనుగొనడం
Q2. 45 నిమిషాలను 3 గంటల భిన్నంగా వ్యక్తపరచండి. A) 1/4 B) 1/3 C) 1/2 D) 2/5
సమాధానం: A) 1/4
పరిష్కారం: 3 గంటలు = 180 నిమిషాలు 45/180 = 1/4 (రెండింటినీ 45తో భాగించడం)
అంశం: భిన్నాలు - సమయాన్ని భిన్నంగా మార్చడం
Q3. ఏ భిన్నం చిన్నది? 3/7, 2/5, 1/3, 4/9 A) 3/7 B) 2/5 C) 1/3 D) 4/9
సమాధానం: C) 1/3
పరిష్కారం: సామాన్య హారంకు మార్చండి (7,5,3,9 ల క.సా.గు = 315) 3/7 = 135/315, 2/5 = 126/315, 1/3 = 105/315, 4/9 = 140/315 చిన్నది: 105/315 = 1/3
శార్ట్కట్: క్రాస్ గుణకారం: 1×5×7×9 = 315 (చిన్న లవం)
అంశం: భిన్నాలు - పోలిక
Q4. ఒక రైలు 480 కి.మీ ప్రయాణంలో 3/8 వంతు దూరం ప్రయాణిస్తుంది. ఎంత దూరం మిగిలి ఉంది? A) 180 కి.మీ B) 200 కి.మీ C) 280 కి.మీ D) 300 కి.మీ
సమాధానం: D) 300 కి.మీ
పరిష్కారం: ప్రయాణించిన దూరం = 3/8 × 480 = 180 కి.మీ మిగిలిన దూరం = 480 - 180 = 300 కి.మీ లేదా: 1 - 3/8 = 5/8 మిగిలి ఉంది → 5/8 × 480 = 300 కి.మీ
అంశం: భిన్నాలు - మిగిలిన పరిమాణం
Q5. సూక్ష్మీకరించండి: (2/3 + 1/4) ÷ (5/6 - 1/3) A) 11/6 B) 11/10 C) 6/11 D) 10/11
సమాధానం: A) 11/6
పరిష్కారం: లవం: 2/3 + 1/4 = 8/12 + 3/12 = 11/12 హారం: 5/6 - 1/3 = 5/6 - 2/6 = 3/6 = 1/2 ఫలితం: (11/12) ÷ (1/2) = 11/12 × 2/1 = 22/12 = 11/6
అంశం: భిన్నాలు - సంయుక్త కార్యకలాపాలు
Q6. ఒక ప్లాట్ఫారమ్ పొడవులో 5/7 వంతు 35 మీ. అయితే, పూర్తి పొడవు ఎంత? A) 42 మీ B) 45 మీ C) 49 మీ D) 56 మీ
సమాధానం: C) 49 మీ
పరిష్కారం: పూర్తి పొడవు = x అనుకుందాం 5/7 × x = 35 x = 35 × 7/5 = 7 × 7 = 49 మీ
అంశం: భిన్నాలు - భాగం నుండి మొత్తం కనుగొనడం
Q7. ఒక సరుకు రైలులో 3/5 వంతు బండ్లు లోడ్ చేయబడ్డాయి. ఖాళీగా ఉన్న బండ్లు 24 అయితే, మొత్తం బండ్లు ఎన్ని? A) 40 B) 48 C) 60 D) 72
సమాధానం: C) 60
పరిష్కారం: ఖాళీ బండ్లు = 1 - 3/5 = 2/5 2/5 × మొత్తం = 24 మొత్తం = 24 × 5/2 = 60
అంశం: భిన్నాలు - భాగ-మొత్తం సంబంధం
Q8. విలువ కనుగొనండి: 1/2 + 1/6 + 1/12 + 1/20 + 1/30 A) 4/5 B) 5/6 C) 7/10 D) 3/4
సమాధానం: B) 5/6
పరిష్కారం: నమూనా: 1/n(n+1) = 1/n - 1/(n+1) = (1/1 - 1/2) + (1/2 - 1/3) + (1/3 - 1/4) + (1/4 - 1/5) + (1/5 - 1/6) = 1 - 1/6 = 5/6 (టెలిస్కోపింగ్ శ్రేణి)
అంశం: భిన్నాలు - శ్రేణి సంకలనం
Q9. x = 3/4 మరియు y = 2/3 అయితే, (x² - y²)/(x - y) కనుగొనండి. A) 17/12 B) 1/12 C) 19/12 D) 5/12
సమాధానం: A) 17/12
పరిష్కారం: (x² - y²)/(x - y) = (x + y)(x - y)/(x - y) = x + y = 3/4 + 2/3 = 9/12 + 8/12 = 17/12
శార్ట్కట్: నేరుగా x + y ను కూడండి (వర్గాల భేదం)
అంశం: భిన్నాలు - బీజగణిత మార్పిడి
Q10. ఒక రైలు వేగం 1/3 వంతు పెరిగింది. 360 కి.మీ ప్రయాణంలో ఆదా అయిన సమయం 2 గంటలు. అసలు వేగం కనుగొనండి. A) 45 కి.మీ/గం B) 60 కి.మీ/గం C) 75 కి.మీ/గం D) 90 కి.మీ/గం
సమాధానం: B) 60 కి.మీ/గం
పరిష్కారం: అసలు వేగం = s కి.మీ/గం అనుకుందాం కొత్త వేగం = s + s/3 = 4s/3 సమయ భేదం: 360/s - 360/(4s/3) = 2 360/s - 270/s = 2 90/s = 2 s = 45 కి.మీ/గం
అంశం: భిన్నాలు - వేగ-సమయ సంబంధం
5 మునుపటి సంవత్సర ప్రశ్నలు
PYQ 1. ఒక రైలు టికెట్ ధర ₹240. సీనియర్ సిటిజన్లకు 2/3 వంతు ఛార్జీ విధించినట్లయితే, 3 మంది సీనియర్ సిటిజన్లకు ఎంత? [RRB NTPC 2021 CBT-1]
సమాధానం: ₹480
పరిష్కారం: ప్రతి సీనియర్ సిటిజన్ ఛార్జీ = 2/3 × 240 = ₹160 3 మంది సీనియర్ సిటిజన్లకు = 3 × 160 = ₹480
పరీక్ష చిట్కా: ముందుగా భిన్నం లెక్కించండి, తర్వాత వ్యక్తుల సంఖ్యతో గుణించండి
PYQ 2. సూక్ష్మీకరించండి: (5/8 - 3/4 + 1/2) [RRB Group D 2022]
సమాధానం: 3/8
పరిష్కారం: 8,4,2 ల క.సా.గు = 8 = 5/8 - 6/8 + 4/8 = (5-6+4)/8 = 3/8
పరీక్ష చిట్కా: సంకలనం/వ్యవకలనం కోసం ఎల్లప్పుడూ ముందుగా క.సా.గు కనుగొనండి
PYQ 3. రైల్వే ఉద్యోగులలో 7/9 వంతు సాంకేతిక సిబ్బంది. సాంకేతికేతరులు 540 మంది ఉంటే, మొత్తం ఉద్యోగులను కనుగొనండి. [RRB ALP 2018]
సమాధానం: 2430
పరిష్కారం: సాంకేతికేతరులు = 1 - 7/9 = 2/9 2/9 × మొత్తం = 540 మొత్తం = 540 × 9/2 = 2430
పరీక్ష చిట్కా: ముందుగా పూరక భిన్నం కనుగొనండి
PYQ 4. 15 మీ ప్లాట్ఫారమ్లో 3/5 వంతు కాంక్రీట్ భాగం, మిగిలినది స్టీల్ భాగం. స్టీల్ పొడవు ఎంత? [RRB JE 2019]
సమాధానం: 6 మీ
పరిష్కారం: స్టీల్ భాగం = 1 - 3/5 = 2/5 2/5 × 15 = 6 మీ
పరీక్ష చిట్కా: గుర్తుంచుకోండి: భాగం = భిన్నం × మొత్తం
PYQ 5. ఒక ప్రయాణంలో 3/4 వంతు 45 నిమిషాలు తీసుకుంటే, పూర్తి ప్రయాణానికి సమయం ఎంత? [RPF SI 2019]
సమాధానం: 60 నిమిషాలు
పరిష్కారం: 3/4 × మొత్తం సమయం = 45 మొత్తం సమయం = 45 × 4/3 = 60 నిమిషాలు
పరీక్ష చిట్కా: మొత్తం కనుగొనడానికి విలోమ కార్యకలాపం ఉపయోగించండి
స్పీడ్ ట్రిక్స్ & శార్ట్కట్లు
| పరిస్థితి | శార్ట్కట్ | ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| సంఖ్యలో భిన్నం కనుగొనడం | హారంతో భాగించండి, లవంతో గుణించండి | 490 లో 3/7 = 490÷7×3 = 210 |
| వరుస భిన్నాలను కూడడం | నమూనా 1/n(n+1) = 1/n - 1/(n+1) ఉపయోగించండి | 1/2+1/6+1/12 = 1-1/4 = 3/4 |
| భిన్నాలను పోల్చడం | త్వరగా క్రాస్-గుణించండి | 3/5 vs 4/7: 3×7=21, 4×5=20 → 3/5 > 4/7 |
| మిశ్రమాన్ని అసముచిత భిన్నంగా మార్చడం | (పూర్ణసంఖ్య×హారం)+లవం | 2⅗ = (2×5+3)/5 = 13/5 |
| శాతంగా మార్పు | లవాన్ని 100తో గుణించండి, హారంతో భాగించండి | 7/25 = 700÷25 = 28% |
తప్పు చేయకూడని సాధారణ తప్పులు
| తప్పు | విద్యార్థులు ఎందుకు చేస్తారు | సరైన విధానం |
|---|---|---|
| క.సా.గు కనుగొనకపోవడం | నేరుగా కూడడానికి ప్రయత్నించడం | ఎల్లప్పుడూ ముందుగా హారాల క.సా.గు కనుగొనండి |
| భాగహారంలో వ్యుత్క్రమం మర్చిపోవడం | గుణకారంతో గందరగోళం చెందడం | గుర్తుంచుకోండి: భిన్నంతో భాగించడం = వ్యుత్క్రమంతో గుణించడం |
| పాక్షికంగా సూక్ష్మీకరించడం | గ.సా.భా తో భాగించకపోవడం | ఎల్లప్పుడూ గరిష్ట సామాన్య భాజకంతో భాగించండి |
| యూనిట్లను కలపడం | లెక్కించే ముందు అన్నింటినీ ఒకే యూనిట్కు మార్చకపోవడం | లెక్కించే ముందు అన్నింటినీ ఒకే యూనిట్కు మార్చండి |
| కార్యకలాపాల క్రమం తప్పుగా | BODMAS ను అనుసరించకపోవడం | అనుసరించండి: బ్రాకెట్లు → ఘాతాలు → భాగహారం → గుణకారం → సంకలనం → వ్యవకలనం |
త్వరిత రివిజన్ ఫ్లాష్ కార్డులు
| ముందు భాగం (ప్రశ్న/పదం) | వెనుక భాగం (సమాధానం) |
|---|---|
| సముచిత భిన్నం | లవం < హారం (ఉదా., 3/5) |
| అసముచిత భిన్నం | లవం ≥ హారం (ఉదా., 7/4) |
| 5/9 యొక్క వ్యుత్క్రమం | 9/5 |
| 1/3 శాతంగా | 33.33% |
| 4,6,8 ల క.సా.గు | 24 |
| 18/24 యొక్క సూక్ష్మ రూపం | 3/4 |
| 1 కి.మీ లో 5/8 వంతు | 625 మీటర్లు |
| 17/5 కు మిశ్రమ సంఖ్య | 3⅖ |
| 7/20 కు దశాంశం | 0.35 |
| 0.125 కు భిన్నం | 1/8 |
అంశం అనుసంధానాలు
- ప్రత్యక్ష లింక్: భిన్నాలు నిష్పత్తి & అనుపాతం యొక్క ఆధారం - రెండూ భాగ-మొత్తం అంశాలను ఉపయోగిస్తాయి
- సంయుక్త ప్రశ్నలు: తరచుగా శాతం (భిన్నాలను % కి మార్చడం) మరియు లాభం-నష్టం (భిన్నాత్మక లాభం/నష్టం) తో జతచేయబడతాయి
- ఆధారం: సమయం & పని (పనిలో భిన్నం), వేగం-దూరం-సమయం (భిన్నాత్మక వేగాలు), మరియు డేటా ఇంటర్ప్రిటేషన్ (పై చార్ట్లు భిన్నాలను ఉపయోగిస్తాయి) వంటి అధునాతన అంశాలకు