ਪਿਛਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕੰਮ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਘੰਟੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਸਮਝਾਂਗੇ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕੁਝ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂਗੇ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਸਮਾਨਤਾ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਹਾਲੀਆ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦਭਾਵ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹਾ ਪਤਾ ਵੀ ਲਗਾਏਗਾ।

ਕੌਣ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਓ -

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਟੇਬਲ ਭਰ ਕੇ ਦੇਖੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਾਸ ਨੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਜੋੜੋ।

ਕੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਧੇਰੇ ਹਨ?

ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸਨ?

ਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਨਰਸਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਕਿਉਂ?

ਕੀ ਔਰਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਘੱਟ ਹਨ? ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕਿਉਂ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 83.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬੀਜਣਾ, ਨਿੰਡੀ ਕਰਨਾ, ਕਟਾਈ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸਾਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਰਦ ਦਾ ਹੀ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰੋਤ: NSS 61ਵਾਂ ਗੋਲ (2004-05)

ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਾਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਰੋਜ਼ੀ ਮੈਡਮ ਦੀ ਕਲਾਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ?

ਰੋਜ਼ੀ ਮੈਡਮ ਦੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ 30 ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਰਿਜ਼ਲਟ ਹੈ।

ਘੱਟ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਉਮੀਦਾਂ

ਰੋਜ਼ੀ ਮੈਡਮ ਦੀ ਕਲਾਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਰਸਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ, ਔਰਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਖਾਸ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੰਗੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਧੀਆ ਨਰਸਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਨਰਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂੜੀਬੱਧ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਣਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਰੂੜੀਬੱਧ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੋੜਨਾ

ਇੰਜਣ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਆਦਿਵਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 27 ਸਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਲਕੜਾ ਨੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਇੰਜਣ ਡਰਾਈਵਰ ਹੈ।

ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਮਾਪੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਰੇਲਵੇ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਸ ਹੋ ਗਈ।

ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪਸੰਦ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਕਰਾਂ।" ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ - ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੋਲੀਟੈਕਨਿਕ ਵਿੱਚ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੰਜਣ ਡਰਾਈਵਰ ਬਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਉਸਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਧਾਰਨ ਹੈ - “ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਬਿਨਾਂ ਮਜ਼ੇ ਲੈ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮੈਂ ਚੰਗਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਪਣਾਵਾਂ?”

(ਨੀਤਾ ਲਾਲ, ਵੂਮੈਨਜ਼ ਫੀਚਰਜ਼ ਸਰਵਿਸ ਦੁਆਰਾ ‘ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਹਰ ਟ੍ਰੇਨ’ ਤੋਂ ਅਨੁਕੂਲਿਤ)

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿਓ -

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ਾ ਚੁਣਦੇ ਅਤੇ ਕਿਉਂ?

ਤੁਹਾਡੇ ਤਜਰਬੇ ਵਿੱਚ, ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਬਾਅ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ, ਇਹ ਬਾਲਗਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਇੰਸਫ਼ੀ ਤੰਗ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡਿਆਂ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਾਸ VI ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਰੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਸਿੱਖਣਾ

ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਸਾਲ ਵਧੇਰੇ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਅੱਜ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣਾ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ “ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ” ਜਾਂ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ, ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚੇ ਉਹ ਕੰਮ ਸਿੱਖਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ, ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਖਰਾਬ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਣਮਾਲਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਬੁਣਾਈ ਅਤੇ ਹਸਤਕਲਾ ਵਰਗੇ ਹੁਨਰ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚੱਕ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁੰਭਾਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਸਕੂਲ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਭੇਜਣ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹੁਤ ਵਿਰੋਧ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ।

ਰਮਾਬਾਈ (1858-1922), ਉੱਪਰ ਉਸਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਗਈ, ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਦੇ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਗਈ ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸਨੂੰ ‘ਪੰਡਿਤਾ’ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਲਿਖ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਉਲੇਖਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ 1898 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੇੜਗਾਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਖਰ ਹੋਣ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀਕਾਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਚਲਾਉਣ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁਨਰ ਸਿਖਾਏ ਗਏ, ਜੋ ਹੁਨਰ ਅੱਜ ਵੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਖੱਬੇ ਕੋਨੇ ਵਾਲੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਮਾਬਾਈ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਅੱਜ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ।

ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਚਿੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਆਤਮਕਥਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਜੀਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ।

ਆਓ ਰਸਸੁੰਦਰੀ ਦੇਵੀ (1800-1890) ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹੀਏ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 200 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ ਲਿਖੀ। ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਅਮਰ ਜੀਬਨ’ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਆਤਮਕਥਾ ਹੈ। ਰਸਸੁੰਦਰੀ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਜ਼ਮੀਂਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਲਿਆਵੇਗੀ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ! ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖਿਆ।

“ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਵੀ ਇਸ ‘ਤੇ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ਼ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ: ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿੱਖਾਂਗੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਂਡੂਲਿਪੀ ਪੜ੍ਹਾਂਗੀ। ਮੈਂ

ਰੋਕੇਯਾ ਸਖਾਵਤ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ‘ਲੇਡੀਲੈਂਡ’ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨੇ

ਰੋਕੇਯਾ ਸਖਾਵਤ ਹੁਸੈਨ (1880-1932) ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉਰਦੂ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਚਿਤ ਕਰਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਰੋਕੇਯਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਲੇਖਿਕਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ‘ਸੁਲਤਾਨਾ’ਜ਼ ਡ੍ਰੀਮ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਉਲੇਖਯੋਗ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੁਨਰ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਲਤਾਨਾ ਹੈ ਜੋ ਲੇਡੀਲੈਂਡ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਲੇਡੀਲੈਂਡ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਰਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਕਾਰਾਂ ਉਡਾਉਣ ਵਰਗੇ ਆਵਿਸ਼ਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲੇਡੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲਤਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਬੰਦੂਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਲਤਾਨਾ ਸਿਸਟਰ ਸਾਰਾ ਨਾਲ ਲੇਡੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਜਾਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਰੋਕੇਯਾ ਸਖਾਵਤ ਹੁਸੈਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦ