ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್

1. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಂಶಗಳು

• ಭಾರತದ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್:

  • ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ರೂಪವನ್ನು 17ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬಹುದು, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನ್ (1770) ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ.
  • ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (1773) ಮತ್ತುಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬಾಂಬೆ (1786) ಅನ್ನು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
  • ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು.

• ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ರಚನೆ:

  • 1921ರಲ್ಲಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅನ್ನುಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬೆಂಗಾಲ್,ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬಾಂಬೆ, ಮತ್ತುಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
  • ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ 1955ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಎಸ್‌ಬಿಐ) ಆಗಿ ಪುನಃಸಂಘಟಿಸಲಾಯಿತು.

• ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ:

  • 1947ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ನಂತರ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.
  • ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಆರ್‌ಬಿಐ) 1935ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.

2. ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಂತ

3. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ವಿಧಗಳು

ಎ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾಲಿಕತ್ವ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು: ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (SBI), ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬರೋಡಾ, ಪಂಜಾಬ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (PNB), ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ.
• ಪಾತ್ರ: ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ, ಕೃಷಿ, MSME ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಂತಹ ಆದ್ಯತಾ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡುವತ್ತ ಗಮನ.
• ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
  • ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದೆ, 1949 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ
  • ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳು (PSUs)

ಬಿ. ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮಾಲಿಕತ್ವದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು: HDFC ಬ್ಯಾಂಕ್, ICICI ಬ್ಯಾಂಕ್, ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಕೋಟಕ್ ಮಹಿಂದ್ರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್.
• ಪಾತ್ರ: ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನವೀಕರಣದತ್ತ ಗಮನ.
• ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
  • ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದೆ, 1949 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ
  • ಹೆಚ್ಚಿನವು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಕಂಪನಿಗಳು
  • ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿರಿಸಿದ ವಲಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಅನುಮತಿ

ಸಿ. ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುವ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು: HSBC, Standard Chartered, Citibank, DBS Bank.
• ಪಾತ್ರ: ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳು, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಒದಗಿಸಲು.
• ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
  • ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ (FEMA), 1999 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತವೆ
  • RBI ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ
  • ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮಾರ್ಗ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ (100% FDI ವರೆಗೆ)

ಡಿ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು (RRB ಗಳು)

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಆರ್ಥಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು: Vijaya Bank, Corporation Bank (ಈಗ SBI ಜೊತೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿದೆ), ಇತ್ಯಾದಿ.
• ಪಾತ್ರ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಅರೆ-ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೇವೆ ಮಾಡಲು, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಉದ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು.
• ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
  • RRB ಕಾಯ್ದೆ, 1975 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತವೆ
  • ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ (NABARD) ನಿಂದ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ
  • ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ RRB ಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ

4. 1949ರ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದೆ

• ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡ ವರ್ಷ: 1949
• ಉದ್ದೇಶ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡಲು.
• ಮುಖ್ಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳು:
  • “ಬ್ಯಾಂಕ್” ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಗೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
  • ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 1949 ಮತ್ತುಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದೆ, 1949 ಅನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಯ್ದೆಗಳಾಗಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಮಹತ್ವ:
  • ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿತು.
  • 1969 ಮತ್ತು 1981 ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.

5. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ

ಎ. ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ (1969)

• ದಿನಾಂಕ: ಏಪ್ರಿಲ್ 19, 1969
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು:
  • 14 ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ:
    • ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ
    • ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
    • ಪಂಜಾಬ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
    • ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್
    • ಇಂಡಿಯನ್ ಓವರ್‌ಸೀಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
    • ಯುನೈಟೆಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ
    • ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬರೋಡಾ
    • ಅಲಹಾಬಾದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
    • ಪಂಜಾಬ್ & ಸಿಂಧ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
    • ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
    • ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
    • ನ್ಯೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ
    • ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್
    • ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
• ಕಾರಣಗಳು:
  • ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಲದ ಸಮಾನ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು.
  • ಹಣದುಬ್ಬಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು.
  • ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಲಯವನ್ನು ಯೋಜಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು.

ಬಿ. ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ (1981)

• ದಿನಾಂಕ: ಏಪ್ರಿಲ್ 19, 1981
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು:
  • 6 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ:
    • ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
    • ಆಂಧ್ರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್
    • ವಿಜಯಾ ಬ್ಯಾಂಕ್
    • ಯುಟಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್
    • ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವಿಲಾಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
    • ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯಾ ಅಶ್ಯೂರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ (ನಂತರ ಇತರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು)
• ಪರಿಣಾಮ:
  • ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿತು.
  • ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.
  • 1982ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಫಾರ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ರೂರಲ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ (ನಾಬಾರ್ಡ್) ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

6. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ (ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಸಿ, ಆರ್‌ಆರ್‌ಬಿ) ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಗಳು

• ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಂಕ್: ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನ (1770)
• ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ: 1921ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಾಲ್, ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
• ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಎಸ್‌ಬಿಐ): 1955ರಲ್ಲಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಆರ್‌ಬಿಐ): 1935ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, 1949ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಯಿತು.
• ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ (1969): 14 ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
• ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ (1981): ಇನ್ನೂ 6 ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
• ಆರ್‌ಆರ್‌ಬಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1975: ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಡಿಐ: ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ 100% ವರೆಗೆ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಪಿಎಂಜೆಡಿವೈ: 2014ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಆರ್ಥಿಕ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲು.
• ಯುಪಿಐ (ಯುನಿಫೈಡ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್): 2016ರಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಪಿಸಿಐಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಈಗ 3 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆದಾರರಿದ್ದಾರೆ.