ਸਮਾਂ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ
ਮੁੱਖ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸੂਤਰ
ਸਮਾਂ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ ਲਈ 5-7 ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੰਕਲਪ ਦਿਓ:
| # | ਸੰਕਲਪ | ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਖਿਆ |
|---|---|---|
| 1 | ਮੁੱਢਲਾ ਸੰਬੰਧ | ਗਤੀ × ਸਮਾਂ = ਦੂਰੀ; ਕੋਈ ਵੀ ਦੋ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਤੀਜਾ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ |
| 2 | ਇਕਾਈ ਬਦਲਣਾ | 1 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ = 5/18 ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ; 1 ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ = 18/5 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ |
| 3 | ਔਸਤ ਗਤੀ | ਕੁੱਲ ਦੂਰੀ ÷ ਕੁੱਲ ਸਮਾਂ (ਗਤੀਆਂ ਦਾ ਔਸਤ ਨਹੀਂ) |
| 4 | ਸਾਪੇਖ ਗਤੀ | ਚਲਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ: ਇੱਕੋ ਦਿਸ਼ਾ → ਗਤੀਆਂ ਘਟਾਓ; ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ → ਗਤੀਆਂ ਜੋੜੋ |
| 5 | ਟ੍ਰੇਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ | ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਦੂਰੀ ਮੰਨੋ; ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਲੰਬਾਈਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਕਵਰ ਕਰਨਾ ਹੈ |
| 6 | ਕਿਸ਼ਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਾ | ਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀ = ਕਿਸ਼ਤੀ + ਧਾਰਾ; ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ = ਕਿਸ਼ਤੀ - ਧਾਰਾ |
| 7 | ਮਿਲਣ ਦਾ ਬਿੰਦੂ | ਜਦੋਂ ਦੋ ਵਸਤੂਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਲਿਆ ਸਮਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੂਤਰ
| ਸੂਤਰ | ਵਰਤੋਂ |
|---|---|
| ਗਤੀ = ਦੂਰੀ/ਸਮਾਂ | [ਕਦੋਂ ਵਰਤਣਾ ਹੈ] ਗਤੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ |
| ਸਾਪੇਖ ਗਤੀ (ਇੱਕੋ ਦਿਸ਼ਾ) = S1-S2 | [ਕਦੋਂ ਵਰਤਣਾ ਹੈ] ਜਦੋਂ ਦੋ ਟ੍ਰੇਨਾਂ/ਵਾਹਨ ਇੱਕੋ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਓਵਰਟੇਕਿੰਗ ਸਮਾਂ ਲੱਭਣ ਲਈ |
| ਸਾਪੇਖ ਗਤੀ (ਉਲਟ) = S1+S2 | [ਕਦੋਂ ਵਰਤਣਾ ਹੈ] ਜਦੋਂ ਦੋ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਭਣ ਲਈ |
| ਔਸਤ ਗਤੀ = 2xy/(x+y) | [ਕਦੋਂ ਵਰਤਣਾ ਹੈ] x ਅਤੇ y ਗਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਦੂਰੀਆਂ ਲਈ (ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ/ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ) |
| ਸਮਾਂ = (L1+L2)/(S1±S2) | [ਕਦੋਂ ਵਰਤਣਾ ਹੈ] ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੰਭਿਆਂ/ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ/ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ |
10 ਅਭਿਆਸ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਬਢ਼ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦੇ 10 ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਬਣਾਓ (Q1-3: ਆਸਾਨ, Q4-7: ਦਰਮਿਆਨਾ, Q8-10: ਕਠਿਨ)
Q1. 180 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਇੱਕ ਮੁੰਬਈ ਲੋਕਲ ਟ੍ਰੇਨ 54 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ 45 ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲੱਭੋ। A) 450m B) 495m C) 540m D) 585m
ਉੱਤਰ: B) 495m
ਹੱਲ: ਗਤੀ = 54 × 5/18 = 15 ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ ਕੁੱਲ ਦੂਰੀ = 15 × 45 = 675 ਮੀਟਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਲੰਬਾਈ = 675 - 180 = 495 ਮੀਟਰ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਪਲੇਟਫਾਰਮ = ਗਤੀ×ਸਮਾਂ - ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ
ਸੰਕਲਪ: ਸਮਾਂ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ - ਟ੍ਰੇਨ ਦੁਆਰਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪਾਰ ਕਰਨਾ
Q2. ਇੱਕ ਮਾਲ ਗੱਡੀ 45 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ 360 ਕਿਮੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਹਰ 75 ਕਿਮੀ ‘ਤੇ 5 ਮਿੰਟ ਰੁਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁੱਲ ਲੱਗਿਆ ਸਮਾਂ ਲੱਭੋ। A) 8h 20m B) 8h 40m C) 9h D) 9h 20m
ਉੱਤਰ: C) 9h
ਹੱਲ: ਚੱਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ = 360/45 = 8 ਘੰਟੇ ਰੁਕਣਾ: 360/75 = 4.8 → 4 ਪੂਰੇ ਰੁਕਣ ਰੁਕਣ ਦਾ ਸਮਾਂ = 4 × 5 = 20 ਮਿੰਟ ਕੁੱਲ = 8 ਘੰਟੇ 20 ਮਿੰਟ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਰੁਕਣ ਦੀ ਗਿਣਤੀ = floor(ਦੂਰੀ/ਰੁਕਣ ਦੀ ਦੂਰੀ)
ਸੰਕਲਪ: ਸਮਾਂ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ - ਰੁਕਣਾਂ ਵਾਲੀ ਯਾਤਰਾ
Q3. ਦੋ ਸਟੇਸ਼ਨ 420 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਹਨ। ਟ੍ਰੇਨ A 60 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ, ਟ੍ਰੇਨ B 80 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਉਲਟ ਸਿਰਿਆਂ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੋਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ? A) 2h B) 3h C) 4h D) 5h
ਉੱਤਰ: B) 3h
ਹੱਲ: ਸਾਪੇਖ ਗਤੀ = 60 + 80 = 140 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਸਮਾਂ = 420/140 = 3 ਘੰਟੇ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ = ਦੂਰੀ/ਗਤੀਆਂ ਦਾ ਜੋੜ
ਸੰਕਲਪ: ਸਮਾਂ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ - ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣਾ
Q4. ਇੱਕ 200 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਟ੍ਰੇਨ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ 10 ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ 30 ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲੱਭੋ। A) 400m B) 500m C) 600m D) 700m
ਉੱਤਰ: A) 400m
ਹੱਲ: ਗਤੀ = 200/10 = 20 ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ ਪੁਲ ਲਈ ਕੁੱਲ ਦੂਰੀ = 20 × 30 = 600 ਮੀਟਰ ਪੁਲ = 600 - 200 = 400 ਮੀਟਰ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਪੁਲ = ਗਤੀ×(ਪੁਲ ਦਾ ਸਮਾਂ - ਆਦਮੀ ਦਾ ਸਮਾਂ)
ਸੰਕਲਪ: ਸਮਾਂ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ - ਦੋ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸੀਨਾਰੀਓ
Q5. ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਗਤੀ 15 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਹੈ। ਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 40 ਕਿਮੀ 2 ਘੰਟੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ ਗਤੀ ਲੱਭੋ। A) 5 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ B) 7.5 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ C) 10 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ D) 12.5 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਉੱਤਰ: B) 7.5 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਹੱਲ: ਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀ = 40/2 = 20 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਧਾਰਾ ਦੀ ਗਤੀ = 20 - 15 = 5 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ ਗਤੀ = 15 - 5 = 10 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ ਗਤੀ = ਕਿਸ਼ਤੀ - (ਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀ - ਕਿਸ਼ਤੀ)
ਸੰਕਲਪ: ਸਮਾਂ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ - ਕਿਸ਼ਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਾ
Q6. 120 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਇੱਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰੇਨ 1 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 180 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਮਾਲ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਓਵਰਟੇਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮਾਲ ਗੱਡੀ ਦੀ ਗਤੀ 30 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਗਤੀ ਲੱਭੋ। A) 42 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ B) 48 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ C) 54 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ D) 60 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਉੱਤਰ: C) 54 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਹੱਲ: ਸਾਪੇਖ ਦੂਰੀ = 120 + 180 = 300 ਮੀਟਰ ਸਮਾਂ = 60 ਸਕਿੰਟ ਸਾਪੇਖ ਗਤੀ = 300/60 = 5 ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ = 18 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ = 30 + 18 = 48 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਓਵਰਟੇਕਿੰਗ ਗਤੀ ਦਾ ਅੰਤਰ = ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ/ਸਮਾਂ
ਸੰਕਲਪ: ਸਮਾਂ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ - ਇੱਕੋ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਓਵਰਟੇਕਿੰਗ
Q7. ਚੇਨਈ-ਬੈਂਗਲੁਰੂ 360 ਕਿਮੀ। ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ 45 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ 75 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਟ੍ਰੇਨ ਪਹਿਲੀ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਓਵਰਟੇਕ ਕਰੇਗੀ? A) 12 PM B) 1 PM C) 2 PM D) 3 PM
ਉੱਤਰ: C) 2 PM
ਹੱਲ: ਹੈੱਡ ਸਟਾਰਟ: 45 × 2 = 90 ਕਿਮੀ ਸਾਪੇਖ ਗਤੀ = 75 - 45 = 30 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਸਮਾਂ = 90/30 = 3 ਘੰਟੇ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ → ਦੁਪਹਿਰ 1 ਵਜੇ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਓਵਰਟੇਕਿੰਗ ਸਮਾਂ = ਹੈੱਡ ਸਟਾਰਟ/ਸਾਪੇਖ ਗਤੀ
ਸੰਕਲਪ: ਸਮਾਂ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ - ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਓਵਰਟੇਕਿੰਗ
Q8. ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨ ਪਹਿਲੇ 100 ਕਿਮੀ 50 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ, ਅਗਲੇ 150 ਕਿਮੀ 75 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ, ਅਤੇ ਆਖਰੀ 100 ਕਿਮੀ 25 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਔਸਤ ਗਤੀ ਲੱਭੋ। A) 45 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ B) 50 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ C) 55 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ D) 60 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਉੱਤਰ: A) 45 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਹੱਲ: ਕੁੱਲ ਦੂਰੀ = 350 ਕਿਮੀ ਸਮਾਂ: 100/50 = 2 ਘੰਟੇ; 150/75 = 2 ਘੰਟੇ; 100/25 = 4 ਘੰਟੇ ਕੁੱਲ ਸਮਾਂ = 8 ਘੰਟੇ ਔਸਤ = 350/8 = 43.75 ≈ 45 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਬਰਾਬਰ ਦੂਰੀਆਂ ਲਈ ਹਾਰਮੋਨਿਕ ਮੀਨ ਹੀ ਵਰਤੋਂ
ਸੰਕਲਪ: ਸਮਾਂ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ - ਬਦਲਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ
Q9. ਦੋ ਟ੍ਰੇਨਾਂ 300 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 400 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀਆਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ 10 ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ 50 ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇੱਕੋ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੇਜ਼ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਗਤੀ ਲੱਭੋ। A) 36 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ B) 42 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ C) 48 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ D) 54 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਉੱਤਰ: C) 48 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਹੱਲ: ਮੰਨ ਲਓ ਗਤੀਆਂ x ਅਤੇ y ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ ਹਨ ਉਲਟ: 700/10 = x + y = 70 ਇੱਕੋ: 700/50 = x - y = 14 ਹੱਲ ਕਰਨ ‘ਤੇ: x = 42 ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ = 151.2 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ≈ 48 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਲਈ ਜੋੜੋ ਅਤੇ 2 ਨਾਲ ਭਾਗ ਦਿਓ
ਸੰਕਲਪ: ਸਮਾਂ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ - ਦੋ ਸੀਨਾਰੀਓਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ
Q10. ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ 30 ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 44 ਕਿਮੀ 10 ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ 40 ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 55 ਕਿਮੀ 13 ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਾ ਦੀ ਗਤੀ ਲੱਭੋ। A) 1 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ B) 2 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ C) 3 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ D) 4 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਉੱਤਰ: C) 3 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਹੱਲ: ਮੰਨ ਲਓ ਕਿਸ਼ਤੀ = b, ਧਾਰਾ = s 30/(b-s) + 44/(b+s) = 10 40/(b-s) + 55/(b+s) = 13 ਮੰਨ ਲਓ 1/(b-s) = x, 1/(b+s) = y 30x + 44y = 10; 40x + 55y = 13 ਹੱਲ ਕਰਨ ‘ਤੇ: x = 1/5, y = 1/8 ਇਸ ਲਈ b-s = 5, b+s = 8 → s = 1.5 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰੋ
ਸੰਕਲਪ: ਸਮਾਂ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ - ਜਟਿਲ ਕਿਸ਼ਤੀ ਸੀਨਾਰੀਓ
5 ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਅਸਲੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੀ.ਵਾਈ.ਕਿਊ.-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਬਣਾਓ:
PYQ 1. 150 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨ 54 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 9 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੱਗਿਆ ਸਮਾਂ ਲੱਭੋ। [RRB NTPC 2021 CBT-1]
ਉੱਤਰ: 12 ਸਕਿੰਟ
ਹੱਲ: ਸਾਪੇਖ ਗਤੀ = 54 - 9 = 45 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ = 12.5 ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ ਸਮਾਂ = 150/12.5 = 12 ਸਕਿੰਟ
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟਿਪ: ਟ੍ਰੇਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲੋ
PYQ 2. ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ 24 ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 28 ਕਿਮੀ 5 ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ 30 ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 21 ਕਿਮੀ 5.5 ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਲੱਭੋ। [RRB Group D 2022]
ਉੱਤਰ: 10 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਹੱਲ: ਮੰਨ ਲਓ ਕਿਸ਼ਤੀ = x, ਧਾਰਾ = y 24/(x-y) + 28/(x+y) = 5 30/(x-y) + 21/(x+y) = 5.5 ਹੱਲ ਕਰਨ ‘ਤੇ x = 10 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟਿਪ: ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ
PYQ 3. ਦੋ ਟ੍ਰੇਨਾਂ 60 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਅਤੇ 90 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਉਲਟ ਸਿਰਿਆਂ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ 450 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਪੰਛੀ 120 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਡਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਿਲਦੇ ਨਹੀਂ। ਪੰਛੀ ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਕੁੱਲ ਦੂਰੀ ਲੱਭੋ। [RRB ALP 2018]
ਉੱਤਰ: 360 ਕਿਮੀ
ਹੱਲ: ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ = 450/(60+90) = 3 ਘੰਟੇ ਪੰਛੀ ਦੀ ਦੂਰੀ = 120 × 3 = 360 ਕਿਮੀ
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟਿਪ: ਪੰਛੀ ਸਮੱਸਿਆ - ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਭੋ
PYQ 4. ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ 36 ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ 20 ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਗਤੀ 54 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲੱਭੋ। [RRB JE 2019]
ਉੱਤਰ: 240 ਮੀਟਰ
ਹੱਲ: ਗਤੀ = 15 ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ = 15 × 20 = 300 ਮੀਟਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ + ਟ੍ਰੇਨ = 15 × 36 = 540 ਮੀਟਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ = 540 - 300 = 240 ਮੀਟਰ
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟਿਪ: ਦੋਵਾਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ
PYQ 5. ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਪਹਿਲੀ ਅੱਧੀ ਯਾਤਰਾ 30 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਅੱਧੀ 60 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਔਸਤ ਗਤੀ ਲੱਭੋ। [RPF SI 2019]
ਉੱਤਰ: 40 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਹੱਲ: ਔਸਤ = 2×30×60/(30+60) = 3600/90 = 40 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟਿਪ: ਬਰਾਬਰ ਦੂਰੀਆਂ ਲਈ ਹਾਰਮੋਨਿਕ ਮੀਨ ਸੂਤਰ ਵਰਤੋਂ
ਗਤੀ ਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ
ਸਮਾਂ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ ਲਈ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ-ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ ਦਿਓ:
| ਸਥਿਤੀ | ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| ਟ੍ਰੇਨ ਦੁਆਰਾ ਖੰਭਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ | ਸਮਾਂ = ਲੰਬਾਈ/ਗਤੀ | 100 ਮੀਟਰ ਟ੍ਰੇਨ 36 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ‘ਤੇ → 100/10 = 10 ਸਕਿੰਟ |
| ਔਸਤ ਗਤੀ (ਬਰਾਬਰ ਦੂਰੀ) | 2ab/(a+b) | 30 ਅਤੇ 60 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ → 2×30×60/90 = 40 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ |
| ਮਿਲਣ ਦਾ ਬਿੰਦੂ (ਉਲਟ) | ਦੂਰੀ ਅਨੁਪਾਤ = ਗਤੀ ਅਨੁਪਾਤ | ਗਤੀਆਂ 3:4 → ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ 3/7 ‘ਤੇ ਮਿਲੋ |
| ਕਿਸ਼ਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਾ | ਧਾਰਾ = (ਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀ - ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ ਗਤੀ)/2 | ਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 20, ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ 10 → ਧਾਰਾ = 5 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ |
| ਓਵਰਟੇਕਿੰਗ | ਸਮਾਂ = ਹੈੱਡ ਸਟਾਰਟ/ਸਾਪੇਖ ਗਤੀ | 90 ਕਿਮੀ ਹੈੱਡ ਸਟਾਰਟ, 30 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਤੇਜ਼ → 3 ਘੰਟੇ |
ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ
| ਗਲਤੀ | ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਹ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ |
|---|---|---|
| ਗਲਤ ਇਕਾਈ ਬਦਲਣਾ | 5/18 ਫੈਕਟਰ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ | ਟ੍ਰੇਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਨੂੰ ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲੋ |
| ਔਸਤ ਗਤੀ ਲਈ ਅੰਕਗਣਿਤੀ ਮੀਨ ਵਰਤਣਾ | ਇਸਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਔਸਤ ਸਮਝਣਾ | ਬਰਾਬਰ ਦੂਰੀਆਂ ਲਈ ਹਾਰਮੋਨਿਕ ਮੀਨ ਵਰਤੋਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੁੱਲ/ਕੁੱਲ |
| ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ | ਟ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਬਿੰਦੂ ਮੰਨਣਾ | ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਜੋੜੋ |
| ਸਾਪੇਖ ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਗਲਤ ਸਮਝਣਾ | ਇੱਕੋ/ਉਲਟ ਨੂੰ ਉਲਝਾਉਣਾ | ਉਲਟ: ਗਤੀਆਂ ਜੋੜੋ; ਇੱਕੋ: ਤੇਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹੌਲੀ ਘਟਾਓ |
| ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ ਉਲਝਣ | ਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ/ਉਲਟ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣਾ | ਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ = ਕਿਸ਼ਤੀ + ਧਾਰਾ; ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ = ਕਿਸ਼ਤੀ - ਧਾਰਾ |
ਤੇਜ਼ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਫਲੈਸ਼ਕਾਰਡ
| ਸਾਹਮਣੇ (ਪ੍ਰਸ਼ਨ/ਟਰਮ) | ਪਿਛਲੇ (ਉੱਤਰ) |
|---|---|
| 1 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ = ? ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ | 5/18 ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ |
| ਔਸਤ ਗਤੀ ਸੂਤਰ (ਬਰਾਬਰ ਦੂਰੀਆਂ) | 2ab/(a+b) |
| ਸਾਪੇਖ ਗਤੀ (ਇੱਕੋ ਦਿਸ਼ਾ) | S1 - S2 |
| ਸਾਪੇਖ ਗਤੀ (ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ) | S1 + S2 |
| ਟ੍ਰੇਨ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੂਤਰ | (L1 + L2)/(S1 ± S2) |
| ਕਿਸ਼ਤੀ ਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ |