ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ – ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ

ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ (ਐਨਆਰ) ਰੂਟ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਜ਼ੋਨ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ: ਬੜੌਦਾ ਹਾਊਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਗਠਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ: 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1952 (ਈਸਟ ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਔਧ ਅਤੇ ਰੋਹਿਲਖੰਡ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਮੁੜ-ਗਠਨ)
ਮੌਜੂਦਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ: ਦਿੱਲੀ, ਅੰਬਾਲਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ

1. ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ

2. ਮੁੱਖ ਇਨਫਰਾਸਟਰਕਚਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

ਦਿੱਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ

• ਯਾਰਡ ਮੁੜ-ਮਾਡਲਿੰਗ: ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ–ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਬ੍ਰਿਜ 4ਵੀਂ ਲਾਈਨ 2022 ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਹੋਈ।
• ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ:
  – NSG-1: ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਜ਼ਾਮੁਦੀਨ, ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ
  – SG-2: ਦਿੱਲੀ ਜੰ., ਦਿੱਲੀ ਸਰਾਏ ਰੋਹਿਲਾ
• ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਸਿਗਨਲਿੰਗ: 165 RKM (ਰੂਟ ਕਿਮੀ) 60 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ 90 UTS ਰੇਲਾਂ ਅਤੇ SSD ਸਵਿੱਚਾਂ ਨਾਲ।
• OHE: 25 kV, 50 Hz, ਕੈਟੇਨਰੀ 1.45 ਮੀਟਰ ਹਵਾ ਨਿਯਮਨ, DFCC ਅਲਾਈਨਮੈਂਟ ਲਈ 7.57 ਮੀਟਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਚਾਈ।

ਅੰਬਾਲਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ

• ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਬਿਜਲੀਕ੍ਰਿਤ ਸੁਰੰਗ (ਰੂਪਲ–ਕਾਲਕਾ, 3.24 ਕਿਮੀ) ਕਾਲਕਾ–ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਭਾਗ ‘ਤੇ (ਗੈਰ-ਬਿਜਲੀਕ੍ਰਿਤ)।
• ਟਰੈਕ ਬਣਤਰ: ਮੁੱਖ ਲਾਈਨ ‘ਤੇ 52 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ/60 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ, 90 UTS ਰੇਲਾਂ, LWR 1 in 12 ਅਤੇ 1 in 8½ ਸਵਿੱਚਾਂ।
• ਲੈਵਲ ਕਰਾਸਿੰਗ: 330 (2023), 92 % ਉਠਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੈਰੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਲਾਕਿੰਗ ਨਾਲ ਲੈਸ।

ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ

• ਸਰਹੱਦੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ: 183 ਕਿਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੈ (ਵਾਘਾ-ਅਟਾਰੀ)।
• ਮਾਲ ਭਾੜਾ: 2022–23 ਵਿੱਚ 52 MT (ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਨਾਜ, ਖਾਦ, POL)।
• ਗਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਲ ਟਰਮੀਨਲ: 5 (ਅਬੋਹਰ, ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਖੰਨਾ)।

ਲਖਨਊ ਡਿਵੀਜ਼ਨ

• ਦੋਹਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਲਾਈਨ:
  – ਲਖਨਊ–ਅਯੋਧਿਆ–ਦਰਸ਼ਨ ਨਗਰ ਤੀਜੀ ਲਾਈਨ (2021)
  – ਗੋਮਤੀ ਨਗਰ–ਮਲਹੌਰ 4ਵੀਂ ਲਾਈਨ (2023)
• MEMU ਕਾਰ-ਸ਼ੈੱਡ: ਗੋਮਤੀ ਨਗਰ (ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ 12-ਕਾਰ MEMU ਮੁਰੰਮਤ ਸਹੂਲਤ)।

ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਡਿਵੀਜ਼ਨ

• ਬਿਜਲੀਕ੍ਰਿਤ ਮਾਲ ਗਲੀਆਰਾ: EDFC (ਖੁਰਜਾ–ਭੌਪੁਰ) 345 ਕਿਮੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅੰਦਰ।
• ਵੈਗਨ ਮੁਰੰਮਤ ਡਿਪੋ: ਮੁਗ਼ਲਸਰਾਇ, ਬਰੇਲੀ, ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ।
• ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ: 100 % ਹਿੰਦੀ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ (2020)।

3. ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੀਲ-ਪੱਥਰ

4. ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਹਾਲੀਆ ਅੱਪਡੇਟ (2023-24)

• ਕਵਚ (ਸਵਦੇਸ਼ੀ ATP): ਐਨਆਰ ‘ਤੇ 1 200 RKM ਮਨਜ਼ੂਰ; ਦਿੱਲੀ–ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ–ਲੁਧਿਆਣਾ ‘ਤੇ ਪਾਇਲਟ।
• ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭਾਰਤ (ਪੁਸ਼-ਪੁਲ): ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ–ਅਯੋਧਿਆ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ–ਮਾਲਦਾ 30 ਦਸੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਝੰਡੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ।
• ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ (2.0): ਦਿੱਲੀ–ਅੰਬਾਲਾ–ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ–ਦੇਹਰਾਦੂਨ VB ਸੇਵਾਵਾਂ (16 ਟ੍ਰਿਪ/ਹਫ਼ਤਾ)।
• ਸਟੇਸ਼ਨ ਮੁੜ-ਵਿਕਾਸ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਟੇਸ਼ਨ): ਐਨਆਰ ਅਧੀਨ 54 ਸਟੇਸ਼ਨ – ਦਿੱਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ 14 (ਇਜ਼ਤ-ਨਗਰ, ਸਹਾਰਨਪੁਰ, ਅਲੀਗੜ੍ਹ, ਆਦਿ)।
• ਮਾਲ ਗਲੀਆਰੇ:
  – EDFC (ਈਸਟਰਨ DFC) ਚਾਲੂ ਮੁਗ਼ਲਸਰਾਇ–ਖੁਰਜਾ–ਦਾਦਰੀ (ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਡਿਵੀਜ਼ਨ)।
  – WDFC (ਵੈਸਟਰਨ DFC) ਦਿੱਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਾਦਰੀ ਅਤੇ ਤੁਗ਼ਲਕਾਬਾਦ ‘ਤੇ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਹਰਿਆਲੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ: 1 028 MW ਸੋਲਰ ਛੱਤਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ; 40 % ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ਕੂਰਬਸਤੀ, ਲਖਨਊ ਜੰ., ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ‘ਤੇ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
• ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ:
  – ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ–ਸਹਿਣੇਵਾਲ–ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੀਜੀ ਲਾਈਨ (ਲਾਗਤ ₹2 018 ਕਰੋੜ, 97 ਕਿਮੀ)।
  – ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼–ਕਰਨਪ੍ਰਯਾਗ (125 ਕਿਮੀ, ਚਾਰ-ਧਾਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ) – 65 % ਪੂਰਾ।
• ਬਜਟ 2024-25 ਆਵੰਟਨ: ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ₹18 900 ਕਰੋੜ (ਸਾਰੇ ਜ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ)।

5. ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਤੇਜ਼-ਅੱਗ ਦੇ ਤੱਥ

• ਐਨਆਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ: ਗੋਰਖਪੁਰ (ਹੁਣ NER ਅਧੀਨ ਹੈ ਪਰ 1952 ਤੱਕ ਐਨਆਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ)।
• ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੇਲ ਪੁਲ: ਚਨਾਬ (ਐਨਆਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ) – ਐਨਆਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚੱਕੀ (66 ਮੀਟਰ) ਪਠਾਨਕੋਟ–ਜੋਗਿੰਦਰ ਨਗਰ ‘ਤੇ ਹੈ।
• ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਨੈਟਵਰਕ: 7 114 ਰੂਟ ਕਿਮੀ (2023) – IR ਦਾ 12 %।
• ਸਟਾਫ਼ ਦੀ ਸੰਖਿਆ: 1.03 ਲੱਖ (ਜ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ)।
• ਯਾਤਰੀ ਕਮਾਈ ਹਿੱਸਾ: IR ਦਾ 28 % (ਦਿੱਲੀ ਹੱਬ ਕਾਰਨ)।
• ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਰਾਸਤ: ਕਾਲਕਾ–ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਟਰਮੀਨਸ (ਮੁੰਬਈ) – ਸਿਰਫ਼ ਕਾਲਕਾ–ਸ਼ਿਮਲਾ ਐਨਆਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।