ઉત્તરીય રેલવે – એક નજરમાં વિભાગો

ઉત્તરીય રેલવે (NR) એ માર્ગ કિમી અને કર્મચારી સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ ભારતીય રેલવેનો સૌથી જૂનો અને સૌથી મોટો વિભાગ છે.
મુખ્યાલય: બડોદા હાઉસ, નવી દિલ્લી
સ્થાપના તારીખ: 14 એપ્રિલ 1952 (ઇસ્ટ ઇન્ડિયન રેલવે અને ઓધ અને રોહિલખંડ રેલવેનું પુનર્ગઠન)
વર્તમાન વિભાગો: દિલ્લી, અંબાલા, ફિરોઝપુર, લખનૌ, મુરાદાબાદ

1. તકનીકી અને સંચાલન પ્રોફાઇલ

2. મુખ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સ્પેસિફિકેશન્સ

દિલ્લી વિભાગ

• યાર્ડ રીમોડેલિંગ: નવી દિલ્લી–શિવાજી બ્રિજ 4થી લાઇન 2022માં કમિશન.
• સ્ટેશન કેટેગરી:
  – NSG-1: નવી દિલ્લી, હજરત નિઝામુદ્દીન, આનંદ વિહાર ટર્મિનલ
  – SG-2: દિલ્લી જંક્શન, દિલ્લી સરાઈ રોહિલ્લા
• ઓટોમેટિક સિગ્નલિંગ: 165 RKM (માર્ગ કિમી) 60 kg 90 UTS રેલ્સ અને SSD સ્વિચ સાથે.
• OHE: 25 kV, 50 Hz, કેટેનરી 1.45 m વિન્ડ રેગ્યુલેશન, DFCC એલાઇનમેન્ટ માટે 7.57 m ન્યૂનતમ ઊંચાઈ.

અંબાલા વિભાગ

• વિશ્વની સૌથી લાંબી વિદ્યુતીકૃત ટનલ (રૂપાલ–કાલકા, 3.24 km) કાલકા–શિમલા વારસા વિભાગ પર (બિન-વિદ્યુતીકૃત).
• ટ્રેક સ્ટ્રક્ચર: મુખ્ય લાઇન પર 52 kg/60 kg, 90 UTS રેલ્સ, LWR 1 in 12 અને 1 in 8½ સ્વિચ.
• લેવલ ક્રોસિંગ: 330 (2023), 92 % લિફ્ટિંગ બેરિયર અને ઇન્ટરલોકિંગ સાથે સજ્જ.

ફિરોઝપુર વિભાગ

• સરહદી વિભાગ: 183 km પાકિસ્તાનને સ્પર્શે છે (વાઘા-અટારી).
• માલ ભાર: 2022–23 માં 52 MT (મુખ્યત્વે ખાદ્યદાણા, ખાતર, POL).
• ગતિ-શક્તિ માલ ટર્મિનલ: 5 (અબોહર, ફાજિલ્કા, જલંધર, લુધિયાણા, ખન્ના).

લખનૌ વિભાગ

• ડબલિંગ અને નવી લાઇન:
  – લખનૌ–અયોધ્યા–દર્શન નગર 3જી લાઇન (2021)
  – ગોમતી નગર–મલહોર 4થી લાઇન (2023)
• MEMU કાર-શેડ: ગોમતી નગર (ભારતની પ્રથમ 12-કાર MEMU જાળવણી સુવિધા).

મુરાદાબાદ વિભાગ

• વિદ્યુતીકૃત માલ ગલિયારો: EDFC (ખુર્જા–ભૌપુર) 345 km વિભાગની અંદર.
• વેગન રિપેર ડિપો: મુઘલસરાઈ, બરેલી, મુરાદાબાદ.
• રાજભાષા અમલીકરણ: 100 % હિંદી પત્રવ્યવહાર પ્રાપ્ત કરનાર પ્રથમ વિભાગ (2020).

3. ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નો

4. વર્તમાન સ્થિતિ અને તાજેતરના અપડેટ્સ (2023-24)

• કવચ (સ્વદેશી ATP): NR પર 1 200 RKM મંજૂર; દિલ્લી–આગ્રા અને અંબાલા–લુધિયાણા પર પાયલટ.
• અમૃત ભારત (પુશ-પુલ): નવી દિલ્લી–અયોધ્યા અને આનંદ વિહાર–માલદા 30 ડિસે 2023 ના રોજ ફ્લેગ ઓફ.
• વંદે ભારત (2.0): દિલ્લી–અંબાલા–ચંડીગઢ અને દિલ્લી–દેહરાદૂન VB સેવાઓ (16 ટ્રિપ/અઠવાડિયો).
• સ્ટેશન પુનર્વિકાસ (અમૃત સ્ટેશન): NR હેઠળ 54 સ્ટેશન – ફક્ત દિલ્લી વિભાગમાં 14 (ઇજ્જતનગર, સહારનપુર, અલીગઢ, વગેરે).
• માલ ગલિયારા:
  – EDFC (પૂર્વીય DFC) સંચાલનાત્મક મુઘલસરાઈ–ખુર્જા–દાદરી (મુરાદાબાદ વિભાગ).
  – WDFC (પશ્ચિમી DFC) દાદરી અને તુઘલકાબાદ ખાતે દિલ્લી વિભાગમાં પ્રવેશે છે.
• ગ્રીન પહેલ: 1 028 MW સોલર છત મંજૂર; 40 % પહેલેથી જ શકુરબસ્તી, લખનૌ જંક્શન, મુરાદાબાદ પર સ્થાપિત.
• પ્રગતિમાં નવી લાઇનો:
  – ચંડીગઢ–સહનેવાલ–લુધિયાણા 3જી લાઇન (ખર્ચ ₹2 018 કરોડ, 97 km).
  – ઋષિકેશ–કર્ણપ્રયાગ (125 km, ચાર-ધામ પ્રોજેક્ટ) – 65 % પૂર્ણ.
• બજેટ 2024-25 ફાળવણી: ઉત્તરીય રેલવે માટે ₹18 900 કરોડ (બધા વિભાગોમાં સૌથી વધુ).

5. પરીક્ષા માટે ઝડપી હકીકતો

• NR માં સૌથી લાંબું પ્લેટફોર્મ: ગોરખપુર (હવે NER હેઠળ છે પરંતુ 1952 સુધી NR નો ભાગ હતું).
• સૌથી ઊંચો રેલ પુલ: ચેનાબ (NR માં નથી) – NR નો સૌથી ઊંચો ચક્કી (66 m) પઠાણકોટ–જોગીન્દર નગર પર છે.
• ઉત્તરીય રેલવે નેટવર્ક: 7 114 માર્ગ કિમી (2023) – IR ના 12 %.
• કર્મચારી સંખ્યા: 1.03 લાખ (વિભાગોમાં સૌથી વધુ).
• પેસેન્જર કમાણી હિસ્સો: IR ના 28 % (દિલ્લી હબને કારણે).
• યુનેસ્કો વારસો: કાલકા–શિમલા અને છત્રપતિ શિવાજી ટર્મિનસ (મુંબઈ) – ફક્ત કાલકા–શિમલા NR માં આવે છે.