ਚੋਣ ਦਾ ਦਿਨ

ਸ਼ੰਕਰਨ ਜਾਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਜਾਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਚੋਣ ਬੂਥ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਉਂ, ਸ਼ੰਕਰਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਇੰਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਿਉਂ ਸਨ? ਕੁਝ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ: “ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।”

ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਰਾਜੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ

ਵੋਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨੇਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਕ ਚੁਣਨਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀ ਰਾਜੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਸਨ? ਲਗਭਗ 3000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ।

ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਜਾਂ ਘੋੜੇ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਰਸਮ ਸੀ। ਇੱਕ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਘੋੜਾ ਦੂਜੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲੰਘਣ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜੋ ਰਾਜਾ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।

ਰਾਜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਇੱਕ ਸਿੰਘਾਸਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਚੀਤੇ ਦੀ ਖੱਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਸਾਰਥੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਬਹਾਦਰੀਆਂ ਦਾ ਗਵਾਹ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ।

ਦੂਜੇ ਰਾਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠ ਕੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਪੁਜਾਰੀ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ‘ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਆਮ ਲੋਕ, ਵਿਸ਼ ਜਾਂ ਵੈਸ਼, ਵੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਲੋਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਜਾਰੀ ਸ਼ੂਦਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਬਣਾਓ ਜੋ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਗੇ। ਕਿਹੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ?

ਵਰਣ

ਚਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ (ਅਤੇ ਸਿਖਾਉਣਾ), ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਵੈਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ, ਚਰਵਾਹੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਜਨਪਦ

ਇਹਨਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਜਨਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਨਪਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਜਨਪਦ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਧਰਤੀ ਜਿੱਥੇ ਜਨ (ਕਬੀਲਾ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਧਰਿਆ ਅਤੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਨਪਦ ਨਕਸ਼ਾ 4 (ਪੰਨਾ 45) ‘ਤੇ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ।

ਪੇਂਟਡ ਗ੍ਰੇ ਵੇਅਰ।
ਪੇਂਟਡ ਗ੍ਰੇ ਵੇਅਰ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਅਤੇ ਕਟੋਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਬਰਤਨ ਹਨ।
ਇਹ ਛੂਹਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਰੀਕ ਹਨ, ਇੱਕ ਚੰਗੀ, ਚਿਕਨੀ ਸਤਹ ਦੇ ਨਾਲ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ ‘ਤੇ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਨਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲਾ, ਮੇਰਠ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ, ਅਤੇ ਏਟਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤਰੰਜੀਖੇੜਾ (ਇਹ ਆਖਰੀ ਦੋ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਲੋਕ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਵੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਲਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ - ਚਾਵਲ, ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਦਾਲਾਂ, ਗੰਨਾ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਵੀ ਉਗਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਕੀ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਸਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਧਿਆਇ 3 ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?

ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸਨ, ਦੂਜੇ ਲਾਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਮਿਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਪੇਂਟਡ ਗ੍ਰੇ ਵੇਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਭੂਰੇ ਘੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਧਾਰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਪੈਟਰਨ।

ਮਹਾਜਨਪਦ

ਲਗਭਗ 2500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੁਝ ਜਨਪਦ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਮਹਾਜਨਪਦ ਕਹਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨਕਸ਼ਾ 4 ‘ਤੇ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਹਾਜਨਪਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦ ਸਨ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲੱਕੜ, ਇੱਟ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੰਧਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹੇ ਇਸ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸ਼ਾਸਕ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੱਡੀਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੰਧਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦ ਖੇਤਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇਰੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੰਧਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਜੇ ਲੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇੱਟਾਂ ਜਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਸੰਭਵਤ:, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਰਦਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਸਭ ਲਈ ਸਰੋਤ ਲੱਭਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ।

ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਕੰਧ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਅਲਾਹਾਬਾਦ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੰਭਵਤ: ਲਗਭਗ 2500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਨਵੇਂ ਰਾਜੇ ਹੁਣ ਫ਼ੌਜਾਂ ਰੱਖਣ ਲੱਗੇ। ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਭਵਤ: ਪੰਚ ਮਾਰਕਡ ਸਿੱਕਿਆਂ (ਪੰਨਾ 75 ‘ਤੇ ਚਿੱਤਰ ਦੇਖੋ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅਧਿਆਇ 8 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋਗੇ।

ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਓ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਜਨਪਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸਨ।

ਟੈਕਸ

ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਜਨਪਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ (ਉ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ (ਅ) ਵੱਡੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜਨਪਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਨਿਯਮਿਤ ਟੈਕਸ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

• ਫਸਲਾਂ ‘ਤੇ ਟੈਕਸ

• ਦਸਤਕਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਟੈਕਸ

• ਚਰਵਾਹੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।

• ਵਪਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਲ ‘ਤੇ ਟੈਕਸ।

• ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ।

ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ?

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ

ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ। ਇੱਕ ਸੀ ਲੋਹੇ ਦੇ ਹਲ ਦੇ ਨੋਕਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰੀ, ਚਿਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਹਲ ਦੇ ਨੋਕ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਲਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਦੂਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਧਾਨ ਦੀ ਰੋਪਣੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਬੀਜ ਛਿੜਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਉੱਗਦੇ, ਪੌਦ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਬਚ ਗਏ।

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਰਾਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ?

ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਜ਼ਰ - (ਉ) ਮਗਧ

ਨਕਸ਼ਾ 4 (ਪੰਨਾ 45) ‘ਤੇ ਮਗਧ ਲੱਭੋ। ਮਗਧ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਹਾਜਨਪਦ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਗਧ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸੋਨ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ (ਉ) ਆਵਾਜਾਈ, (ਅ) ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ (ਇ) ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਉਪਜਾਊ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ। ਮਗਧ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਜੰਗਲੀ ਸਨ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਫ਼ੌਜ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਘਰਾਂ, ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਲੱਕੜ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਮਗਧ ਦੇ ਦੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸਨ, ਬਿੰਬਿਸਾਰ ਅਤੇ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਜਨਪਦਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਭਵ ਸਾਧਨ ਵਰਤੇ। ਮਹਾਪਦਮ ਨੰਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ (ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਗੀਰ) ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਮਗਧ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ (ਮੌਜੂਦਾ ਪਟਨਾ) ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

2300 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ, ਜੋ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਜੇਤਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬੇਸ਼ਕ, ਉਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਬਿਆਸ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੋਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਡਰ ਗਏ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਕੋਲ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਸਨ।

ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਫ਼ੌਜਾਂ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਨ?

ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਜ਼ਰ - (ਅ) ਵੱਜੀ

ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਗਧ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ, ਵੱਜੀ, ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੈਸ਼ਾਲੀ (ਬਿਹਾਰ) ਵਿੱਚ ਸੀ, ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ, ਗਣ ਜਾਂ ਸੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ।

ਇੱਕ ਗਣ ਜਾਂ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਦੁਆਰਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਉਹਨਾਂ ‘ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਔਰਤਾਂ, ਦਾਸਾਂ ਅਤੇ ਕਮਕਾਰਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਇਹ ਵੱਜੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਣਨ ਹੈ ਦੀਘ ਨਿਕਾਏ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੋਧੀ ਕਿਤਾਬ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਦੇ ਕੁਝ ਭਾਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 2300 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੂ ਅਤੇ ਵੱਜੀ

ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੂ ਵੱਜੀਆਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ‘ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਵਸਕਾਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ।

ਬੁੱਧ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਵੱਜੀ ਅਕਸਰ, ਪੂਰੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵੱਜੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਰਹਿਣਗੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ:

• ਉਹ ਪੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਜਨਤਕ ਸਭਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।

• ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਦੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।

• ਉਹ ਸਥਾਪਿਤ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।

• ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ, ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਣਦੇ ਰਹਿਣ।

• ਵੱਜੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।

• ਚੈਤ