6 ಮೇ 1861 ರಂದು ಬಂಗಾಳದ ಒಂದು ಸಂಪನ್ನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರ್ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರು. ಇವರ ಶಿಕ್ಷಣ-ದೀಕ್ಷೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯಿತು. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರಿ ಓದಲು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಆದರೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ನೀಡದೆಯೇ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದರು.

ರವೀಂದ್ರನಾಥರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಕ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸ್ವರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮುಖರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವರಿಗೆ ಆಳವಾದ ಅನುರಾಗವಿತ್ತು. ಇವರು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ಕವಿತೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಾವಿರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಭಾವನೃತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಇವರ ವಿಶೇಷ ಅನುರಾಗದ ಕಾರಣದಿಂದ ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಧಾರೆಯೇ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇವರು ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ ಎಂಬ ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಾದರಿಯ ಅನನ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯ ಕೃತಿ ಗೀತಾಂಜಲಿಗಾಗಿ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಿಂದ ಸನ್ಮಾನಿತರಾದ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರರ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು-ನೈವೇದ್ಯ, ಪೂರ್ವಿ, ಬಲಾಕಾ, ಕ್ಷಣಿಕಾ, ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಂಧ್ಯಗೀತ, ಕಾಬುಲೀವಾಲಾ ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಇತರ ಕಥೆಗಳು; ಉಪನ್ಯಾಸ-ಗೋರಾ, ಘರೇ ಬೈರೆ ಮತ್ತು ರವೀಂದ್ರರ ನಿಬಂಧಗಳು.

ಪಾಠ ಪ್ರವೇಶ

ಈಜಲು ಬಯಸುವವನನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಇಳಿಸಬಹುದು, ಅವನ ಸುತ್ತಲೂ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಈಜಲು ಬಯಸುವವನು ಸ್ವತಃ ಕೈ-ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಚಲಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಈಜುಗಾರನಾಗಬಲ್ಲನು. ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಹೋಗುವವನು ಹೋಗುವಾಗ ದೊಡ್ಡವರಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ದೊಡ್ಡವರು ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅವನು ಸ್ವತಃ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಇಬ್ಬರು ಪಟುಗಳು ಕುಸ್ತಿ ಹೊಡೆಯುವಾಗ ಅವರ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ವೀಕ್ಷಕರು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದ ಅವರ ಮನೋಬಲ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕುಸ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ಸ್ವತಃ ಹೊಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಕವಿಗುರು ಪ್ರಭುವಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೂ ಅವರು ಅದನ್ನೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕವಿ ಯಾವುದೇ ಆಪತ್ತು-ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ದ್ವಂದ್ವದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಹೋರಾಟವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ, ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಏನೂ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭುವಿನಿಂದ ಏನನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ?

ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಬಂಗಾಳಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದು ಪೂಜ್ಯ ಆಚಾರ್ಯ ಹಜಾರೀಪ್ರಸಾದ ದ್ವಿವೇದೀಜಿ. ದ್ವಿವೇದೀಜಿಯವರ ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ ಕೊಡುಗೆಯಿದೆ. ಈ ಅನುವಾದವು ಅನುವಾದವು ಮೂಲ ಕೃತಿಯ ‘ಆತ್ಮ’ವನ್ನು ಅಕ್ಷುಣ್ಣವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಆತ್ಮತ್ರಾಣ

ವಿಪತ್ತುಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ಇದು ನನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲ

ಕೇವಲ ಇಷ್ಟು ಆಗಲಿ (ಕರುಣಾಮಯ)

ಎಂದಿಗೂ ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಭಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ ಬಾರದು.

ದುಃಖ-ತಾಪದಿಂದ ವ್ಯಥಿತ ಚಿತ್ತಕ್ಕೆ ನೀಡಬೇಡ ಸಾಂತ್ವನೆ ಇಲ್ಲವೇ ಸರಿ

ಆದರೆ ಇಷ್ಟು ಆಗಲಿ (ಕರುಣಾಮಯ)

ದುಃಖವನ್ನು ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಜಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿ.

ಯಾರಾದರೂ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಸಹಾಯಕ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ

ತನ್ನ ಬಲ ಪೌರುಷ ಕುಗ್ಗಬಾರದು;

ಹಾನಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಲಾಭವೇ ವಂಚನೆಯಾಗಿ ಉಳಿದರೆ

ಅದಾದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ನಾಶವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಬಾರದು॥.

ನನ್ನ ತ್ರಾಣ ಮಾಡು ಪ್ರತಿದಿನ ನೀನು ಇದು ನನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲ

ಬಸ್ ಇಷ್ಟು ಆಗಲಿ (ಕರುಣಾಮಯ)

ತೇಲುವ ಶಕ್ತಿ ಇರಲಿ ಅನಾಮಯ.

ನನ್ನ ಭಾರವನ್ನು ಲಘುವಾಗಿ ಮಾಡಿ ನೀಡಬೇಡ ಸಾಂತ್ವನೆ ಇಲ್ಲವೇ ಸರಿ.

ಕೇವಲ ಇಷ್ಟು ಇರಲಿ ಅನುನಯ-

ಅದನ್ನು ಹೊರಲು ನಾನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿ ನಿರ್ಭಯ.

ನತ ಶಿರವಾಗಿ ಸುಖದ ದಿನದಲ್ಲಿ

ನಿನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿ ಕ್ಷಣಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ.

ದುಃಖ-ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ವಂಚನೆ ಮಾಡಿದರೆ ನನ್ನ ಯಾವ ದಿನ ನಿಖಿಲ ಮಹಿ

ಆ ದಿನ ಹೀಗೆ ಆಗಲಿ ಕರುಣಾಮಯ,

ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ನಾನು ಮಾಡಲಿ ಬಾರದು ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯ।।

ಪ್ರಶ್ನೆ-ಅಭ್ಯಾಸ

(ಕ) ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿ-

1. ಕವಿ ಯಾರಿಂದ ಮತ್ತು ಏನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ?

2. ‘ವಿಪತ್ತುಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ಇದು ನನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲ’-ಕವಿ ಈ ಸಾಲಿನ ಮೂಲಕ ಏನು ಹೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ?

3. ಸಹಾಯಕ ಸಿಗದಿದ್ದಾಗ ಕವಿ ಏನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ?

4. ಅಂತಿಮದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಏನು ಅನುನಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?

5. ‘ಆತ್ಮತ್ರಾಣ’ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಸಾರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ಕವಿತೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ.

6. ನಿಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಗಳ ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ ನೀವು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೇನು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೀರಿ? ಬರೆಯಿರಿ.

7. ಕವಿಯ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು ನಿಮಗೆ ಇತರ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಗೀತೆಗಳಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆಯೇ? ಹೌದಾದರೆ, ಹೇಗೆ?

(ಖ) ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗಗಳ ಭಾವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ-

1. ನತ ಶಿರವಾಗಿ ಸುಖದ ದಿನದಲ್ಲಿ

ನಿನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿ ಕ್ಷಣಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ.

2. ಹಾನಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಲಾಭವೇ ವಂಚನೆಯಾಗಿ ಉಳಿದರೆ

ಅದಾದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ನಾಶವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಬಾರದು.

3. ತೇಲುವ ಶಕ್ತಿ ಇರಲಿ ಅನಾಮಯ

ನನ್ನ ಭಾರವನ್ನು ಲಘುವಾಗಿ ಮಾಡಿ ನೀಡಬೇಡ ಸಾಂತ್ವನೆ ಇಲ್ಲವೇ ಸರಿ.

ಯೋಗ್ಯತಾ ವಿಸ್ತಾರ

1. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರರು ಅನೇಕ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಗೀತೆ-ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಎರಡು ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ ಮತ್ತು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕವಿತಾ-ಪಾಠ ಮಾಡಿ.

2. ಅನೇಕ ಇತರ ಕವಿಗಳು ಸಹ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಓದಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ-

(ಕ) ಮಹಾದೇವಿ ವರ್ಮಾ-ಕ್ಯಾ ಪೂಜಾ ಕ್ಯಾ ಅರ್ಚನ ರೇ!

(ಖ) ಸೂರ್ಯಕಾಂತ ತ್ರಿಪಾಠಿ ನಿರಾಲಾ-ದಲಿತ ಜನ ಪರ ಕರೋ ಕರುಣಾ.

(ಗ) ಇತನಿ ಶಕ್ತಿ ಹಮೆಂ ದೇನಾ ದಾತಾ

ಮನ ಕಾ ವಿಶ್ವಾಸ್ ಕಮಜೋರ್ ಹೋ ನ

ಹಮ್ ಚಲೇಂ ನೇಕ್ ರಸ್ತೆ ಪರ್ ಹಮ್ ಸೆ

ಭೂಲ್ ಕರ್ ಭೀ ಕೋಯೀ ಭೂಲ್ ಹೋ ನ

ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಪೂರ್ತಿ ಓದಿ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಲ್ಲಿ ಏನು ಸಾಮ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ? ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣುತ್ತದೆಯೇ? ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಿ.

ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕಾರ್ಯ

1. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರರು ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರಾಗುವ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಪುಸ್ತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಿರಿ.

2. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರರ ‘ಗೀತಾಂಜಲಿ’ಯನ್ನು ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಓದಿರಿ.

3. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರರು ಕಲ್ಕತ್ತಾ (ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ) ಬಳಿ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ.

4. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರರು ಅನೇಕ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಮತ್ತು ಸಿ.ಡಿ. ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಕೇಳಿರಿ.

ಶಬ್ದಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು