ಶಾಸಕಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧಗಳು

ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ನಿಯಮಗಳು

• ಕಲಮು 246: ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಶಾಸಕಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪಟ್ಟಿ I (ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಿ): 100 ವಿಷಯಗಳು ಇವೆ, ಇವರ ಮೇಲೆ ಸಂಸತ್ತು ಶಾಸನ ರೂಪಿಸಬಹುದು.
• ಪಟ್ಟಿ II (ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿ): 61 ವಿಷಯಗಳು ಇವೆ, ಇವರ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಗಳು ಶಾಸನ ರೂಪಿಸಬಹುದು.
• ಪಟ್ಟಿ III (ಸಂಗಮ ಪಟ್ಟಿ): 47 ವಿಷಯಗಳು ಇವೆ, ಇವರ ಮೇಲೆ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಗಳಿಬ್ಬರೂ ಶಾಸನ ರೂಪಿಸಬಹುದು.
• ಕಲಮು 254: ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷವಾದರೆ ಸಂಸತ್ತು ಅವನ್ನು ಅಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಬಹುದು.

ಪ್ರಮುಖ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಾಡುಗಳು

• 73ನೇ ಮತ್ತು 74ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಾಡುಗಳು (1992): ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ ಮತ್ತು ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ಸಂಗಮ ಪಟ್ಟಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದವು.
• 11ನೇ ಪಟ್ಟಿ (1952): ಪಂಚಾಯತಿಗಳಿಗೆ 29 ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• 12ನೇ ಪಟ್ಟಿ (1952): ಪುರಸಭೆಗಳಿಗೆ 18 ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• 10ನೇ ಪಟ್ಟಿ (1955): ಶಾಸಕರ ದೋಷಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಕರಣಗಳು

• ಎಸ್.ಆರ್. ಬೊಮ್ಮೈ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತ ಸಂಘ (1994): “ಮೂಲಭೂತ ರಚನೆ” ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.
• ಕೇಸವಾನಂದ ಭಾರತಿ ವಿರುದ್ಧ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ (1973): ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಗಳು

• ದ್ವಂದ್ವ ಆಡಳಿತ: ಭಾರತವು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರದ ಸಮತೋಲನದೊಂದಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅವಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು: ಕಲಮು 248 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ಬಳಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.
• ಅಂತರರಾಜ್ಯ ವಿವಾದಗಳು: ಕಲಮು 263 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿ ಇವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧಗಳು

ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು

• ಅನುಚ್ಛೇದ 255: ಕೇಂದ್ರವು ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯದ ನಿರ್ವಾಹಕಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
• ಅನುಚ್ಛೇದ 256: ರಾಜ್ಯದ ನಿರ್ವಾಹಕಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಚಲಾಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಗತ್ಯಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅನುಚ್ಛೇದ 257: ಕೇಂದ್ರವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಂತರಿಕ ಆಡಳಿತದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

• ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು: ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳೊಳಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ.
• ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು: ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಆಡಳಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆ ಇದೆ (ಉದಾ., ದೆಹಲಿ, ಪುದುಚೇರಿ).
• ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆ: ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಯಂತ್ರಾಂಶದ ವೈಫಲ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನುಚ್ಛೇದ 356 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೇರಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಹತ್ವದ ದಿನಾಂಕಗಳು

• 1950: ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದು, ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ರಚನಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.
• 1952: 7ನೇ ತಿದ್ದುಪಾಟು ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.
• 1992: 73ನೇ ಮತ್ತು 74ನೇ ತಿದ್ದುಪಾಟುಗಳು ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ ಮತ್ತು ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದವು.

ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಗಳು

• ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ: ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಂತರಿಕ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಇದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆ: ಆರು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಹೇರಬಹುದು, ನವೀಕರಿಸಬಹುದು.
• ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿ: ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು

ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು

• ಕಲಮು 268-286: ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಲಮು 280: ತೆರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನುದಾನಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲುಆರ್ಥಿಕ ಆಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಲಮು 282: ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುದಾನ ನೀಡಲು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಧನಗಳು

ಆರ್ಥಿಕ ಆಯೋಗ

• ಮೊದಲ ಆರ್ಥಿಕ ಆಯೋಗ (1951): ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಹನ್ನೆರಡನೇ ಆರ್ಥಿಕ ಆಯೋಗ (2010): ಕೇಂದ್ರ ತೆರಿಗೆಗಳ 42% ಪಾಲನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.
• ಹದಿಮೂರನೇ ಆರ್ಥಿಕ ಆಯೋಗ (2015): ಕೇಂದ್ರ ತೆರಿಗೆಗಳ 42.5% ಪಾಲನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.
• ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಆರ್ಥಿಕ ಆಯೋಗ (2020): ಕೇಂದ್ರ ತೆರಿಗೆಗಳ 42.5% ಪಾಲನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.

ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಗಳು

• ಆರ್ಥಿಕ ಆಯೋಗ: ಪ್ರತಿ 5 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ತೆರಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲು: ಕೇಂದ್ರ ತೆರಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಆಯೋಗದ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಲು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
• ಅನುದಾನಗಳು: ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇವು ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಗದವು.
• ಸಾಲಗಳು: ಬಡ್ಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕಾದವು ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾರಾಂಶ ಪಟ್ಟಿಕೆ: ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು