ಸಿ.6] ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದೆ, 1949 ರ ಪರಿಪತ್ರ 2 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವರ್ಗೀಕರಣ

1. ನಿಗದಿತ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದೆ, 1949 ರಪರಿಪತ್ರ II ಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು.
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು.
• ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು:
  • ಕನಿಷ್ಠ ಪಾವತಿಸಿದ ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ರೂ. 5 ಲಕ್ಷ.
  • ಕನಿಷ್ಠ ಠೇವಣಿಗಳು ರೂ. 5 ಲಕ್ಷ.
• ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
  • ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.
  • ನಗದು ನಿಕ್ಷೇಪ ಅನುಪಾತ (CRR) ಮತ್ತುಸ್ಟಾಟ್ಯೂಟರಿ ಲಿಕ್ವಿಡಿಟಿ ಅನುಪಾತ (SLR) ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು.
  • ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ವರದಿಗಳನ್ನು RBI ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ
  • ಪಂಜಾಬ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
  • HDFC ಬ್ಯಾಂಕ್

2. ನಿಗದಿತೇತರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದೆ, 1949 ರಪರಿಪತ್ರ II ಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು.
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
• ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
  • RBI ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
  • CRR ಅಥವಾSLR ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.
  • ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಇರದಿರಬಹುದು.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • NABARD
  • ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್-ಇಂಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (EXIM ಬ್ಯಾಂಕ್)
  • ನಿಗದಿತಗೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನ ಕೆಲವು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು

3. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿವಿಧಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು.
• ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
  • ಡಿಮಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಟೈಂ ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತವೆ.
  • ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
  • ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ನೆಗೋಷಿಯೇಷನ್ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತವೆ.
• ಪ್ರಕಾರಗಳು:
  • ಶೆಡ್ಯೂಲ್ಡ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು
  • ನಾನ್-ಶೆಡ್ಯೂಲ್ಡ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ICICI ಬ್ಯಾಂಕ್
  • ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
  • ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್

4. ಥೋಕ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತುಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು.
• ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
  • ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಹಿವಾಟುಗಳು ಮತ್ತುದೊಡ್ಡ ಠೇವಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ.
  • ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಿಟೇಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
  • ಇಂಟರ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತುವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ICICI ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಮುನ್ನ)
  • HDFC ಬ್ಯಾಂಕ್ (ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಮುನ್ನ)

5. ಪಾವತಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತುಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು.
• ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
  • ಸಣ್ಣ ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು (ಗರಿಷ್ಠ**₹ 1 ಲಕ್ಷ**) ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತವೆ.
  • ಮೊಬೈಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತುಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
  • ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಅಥವಾಸಾಲಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
• ನಿಯಂತ್ರಣ:
  • RBI ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
  • ಪಾವತಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2015 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ಏರ್‌ಟೆಲ್ ಪಾವತಿ ಬ್ಯಾಂಕ್
  • ಪೇಟಿಎಂ ಪಾವತಿ ಬ್ಯಾಂಕ್

6. ಸಣ್ಣ ಹಣಕಾಸು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಲಘು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳು (MSMEಗಳು) ಮತ್ತುಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು.
• ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
  • ಕನಿಷ್ಠ ಬಂಡವಾಳ****ರೂ. 100 ಕೋಟಿ.
  • ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ.
  • MSMEಗಳು ಮತ್ತುಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಒದಗಿಸುವುದು.
• ನಿಯಂತ್ರಣ:
  • ಆರ್‌ಬಿಐ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
  • ಸ್ಮಾಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2017 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ಉಜ್ಜೀವನ್ ಸ್ಮಾಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
  • ಈಸಾಫ್ ಸ್ಮಾಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್

7. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:ಅವಸರಮೂಲಸೌಕರ್ಯ,ಉದ್ಯಮ, ಮತ್ತುಕೃಷಿಗೆದೀರ್ಘಕಾಲದ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುವ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು.
• ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
  • ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ.
  • ಸಬ್ಸಿಡಿ ಸಾಲಗಳು ಮತ್ತುಹಣಕಾಸು ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸುವುದು.
  • ಆರ್‌ಬಿಐ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ನಾಬಾರ್ಡ್
  • ಐಡಿಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್
  • ಎಕ್ಸಿಮ್ ಬ್ಯಾಂಕ್

8. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:ಚಿಲ್ಲರೆ, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್, ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಮೆ ಸೇರಿದಂತೆವಿಶಾಲ ಶ್ರೇಣಿಯ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು.
• ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
  • ಹಲವಾರು ಹಣಕಾಸು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ.
  • ಹಣಕಾಸು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಕ್ರಾಸ್-ಸೆಲಿಂಗ್ ಒದಗಿಸುವುದು.
  • ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಹೊಂದಿವೆ.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ಎಚ್‌ಡಿಎಫ್‌ಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್
  • ಐಸಿಐಸಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್
  • ಎಸ್‌ಬಿಐ

ಸಾರಾಂಸ ಪಟ್ಟಿ: ಶೆಡ್ಯೂಲ್ II ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವರ್ಗೀಕರಣ