১২ অক্টোবৰ ১৯৩৮ চনত দিল্লীত জন্মগ্ৰহণ কৰা নিদা ফাজলিৰ শৈশৱ গোৱালিয়ৰত কটাইছিল। নিদা ফাজলি উৰ্দুৰ ষাঠিৰ দশকৰ প্ৰজন্মৰ এগৰাকী গুৰুত্বপূৰ্ণ কবি বুলি গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণ কথিত ভাষাত আৰু সহজভাৱে যিকোনোৰে হৃদয়-মনত ঠাই পাব পৰা, তেনেধৰণৰ কবিতা ৰচনা কৰাত তেওঁ পাৰদৰ্শী আছিল। সেই নিদা ফাজলিয়েই তেওঁৰ গদ্য ৰচনাত শেৰ-ও-শায়ৰিৰ সুতা সুমুৱাই বহুত কথা অলপতে কৈ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ ধৰণৰ একমাত্ৰ গদ্যকাৰ আছিল।

নিদা ফাজলিৰ ‘লফজোঁ কা পুল’ নামৰ কবিতাৰ প্ৰথম কিতাপখন ওলাইছিল। শায়ৰীৰ কিতাপ ‘খোয়া হুৱ� ছা কুছ’ৰ বাবে ১৯৯৯ চনৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটাৰে সন্মানিত নিদা ফাজলিৰ আত্মজীৱনীৰ প্ৰথম খণ্ড ‘দেৱাৰোঁ কে বীচ’ আৰু দ্বিতীয় খণ্ড ‘দেৱাৰোঁ কে পাৰ’ শিৰোনামেৰে প্ৰকাশ পাইছিল। চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত থকা নিদা ফাজলিৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৬ চনত মৃত্যু হয়। ইয়াত ‘তমাশা মেৰে আগে’ কিতাপত সংকলিত এটা অংশ দিয়া হৈছে।

পাঠ প্ৰৱেশ

কুদৰতে এই পৃথিৱীখন সেই সকলোবোৰ জীৱ-জন্তুৰ বাবে দান কৰিছিল যাক নিজেই জন্ম দিছিল। কিন্তু হ’ল এয়ে যে মানুহ নামৰ কুদৰতৰ আটাইতকৈ মহান কৰিশ্মাই ক্ৰমে ক্ৰমে গোটেই পৃথিৱীখনেই নিজৰ জমিদাৰী বনাই ল’লে আৰু আন সকলোবোৰ জীৱ-জন্তুক নিৰ্বাসিত কৰি দিলে। ফলত হ’ল যে আন জীৱ-জন্তুবোৰৰ হয়তো বংশ নাইকিয়া হৈ গ’ল নাইবা তেওঁলোকে নিজৰ ঠাই-ঠিকনা এৰি আন ক’তবালৈ যাবলগীয়া হ’ল নাইবা আজিও সিহঁতে এটা আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত মৰি-মৰি ঘূৰি ফুৰিছে।

ইমানেই হৈ থাকিলহেঁতেন তেতিয়াও ভাগ্যৰ কথা হ’লহেঁতেন, কিন্তু মানুহ নামৰ এই জীৱৰ সকলোকে সামৰি লোৱাৰ ক্ষুধা ইয়াতে শেষ নহ’ল। এতিয়া সি আন প্ৰাণীবোৰকেই নহয়, নিজৰ জাতকো উচ্ছেদ কৰাত একো বাধা নকৰে। অৱস্থা এয়ে হৈছে যে তাৰ কাৰো সুখ-দুখৰ চিন্তা নাই, কাকো সহায় বা সহযোগিতা দিয়াৰ ইচ্ছাও নাই। বিশ্বাস নহয় যদি এই পাঠটো পঢ়ি চাওক আৰু লগতে মনত পেলাওক আপোনাৰ চৌপাশৰ মানুহবোৰক। সম্ভৱপৰ ইয়াক পঢ়োঁতে তেনে বহুত মানুহ মনত পৰিব যিয়ে কেতিয়াবা কাৰোবাৰ প্ৰতি তেনে ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে।

এতিয়া আৰু ক’ত আছে আনৰ দুখত দুখী হোৱা

বাইবেলৰ ছলোমন যাক কোৰআনত ছুলেমান বুলি কোৱা হৈছে, ইছাৰ ১০২৫ বছৰ আগতে এজন বাদশাহ আছিল। কোৱা হৈছে, তেওঁ কেৱল মানৱ জাতিৰেই ৰজা নাছিল, সকলো সৰু-বৰ পশু-চৰাইৰো শাসক আছিল। তেওঁ এই সকলোবোৰৰ ভাষাও জানিছিল। এবাৰ ছুলেমান নিজৰ লস্কৰৰ সৈতে এটা বাটেদি গৈ আছিল। বাটত কিছুমান পৰুৱাই ঘোঁৰাৰ খোজৰ শব্দ শুনি ভয় খাই ইজনে সিজনক ক’লে, ‘আপুনি সোনকালে নিজৰ নিজৰ বিললৈ যাওক, ফৌজ আহিছে।’ ছুলেমানে সিহঁতৰ কথা শুনি অলপ দূৰত ৰৈ গ’ল আৰু পৰুৱাবোৰক ক’লে, ‘বিভ্ৰান্ত নহ’ব, ছুলেমানক খুদাই সকলোৰে ৰখীয়া বনাইছে। মই কাৰোবাৰ বাবে বিপদ নহওঁ, সকলোৰে বাবে মোহব্বত হওঁ।’ পৰুৱাবোৰে তেওঁৰ বাবে ঈশ্বৰৰ পৰা দুৱা কৰিলে আৰু ছুলেমান নিজৰ মঞ্জিলৰ ফালে আগবাঢ়িল।

এনে এটা ঘটনাৰ উল্লেখ সিন্ধী ভাষাৰ মহাকবি শেখ আয়াজে নিজৰ আত্মজীৱনীত কৰিছে। তেওঁ লিখিছে- ‘এদিন তেওঁৰ দেউতাক কুঁৱাৰ পৰা গা ধুই উভতি আহিল। মায়ে ভোজন আগবঢ়ালে। তেওঁ যেতিয়াই ৰুটীৰ গ্ৰাস মোকোলালে। তেওঁৰ দৃষ্টি নিজৰ বাহুত পৰিল। তাত এটা ক’লা পৰুৱা বগাই আছিল। তেওঁ ভোজন এৰি উঠি থিয় দিলে।’ মায়ে সুধিলে, ‘কি কথা? ভোজন ভাল নালাগিল নেকি?’ শেখ আয়াজৰ দেউতাকে ক’লে, ‘নহয়, এই কথা নহয়। মই এটা ঘৰৰ মানুহক ঘৰহীন কৰি দিছোঁ। সেই ঘৰহীনটোক কুঁৱাৰ ওচৰত তাৰ ঘৰ এৰি দিবলৈ যাওঁ।’

বাইবেল আৰু আন পৱিত্ৰ গ্ৰন্থত নূহ নামৰ এজন পয়গম্বৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। তেওঁৰ প্ৰকৃত নাম লশ্কৰ আছিল, কিন্তু আৰবে তেওঁক নূহৰ লকবৰেৰে স্মৰণ কৰিছে। সেইটো কাৰণ তেওঁ গোটেই জীৱন কান্দি আছিল। ইয়াৰ কাৰণ আছিল এটা জখমী কুকুৰ। নূহৰ সন্মুখৰ পৰা এবাৰ এটা আঘাতপ্ৰাপ্ত কুকুৰ গ’ল। নূহে তাক তিৰস্কাৰ কৰি ক’লে, ‘দূৰ হৈ যা মলি কুকুৰ!’ ইছলামত কুকুৰক মলি বুলি ভবা হয়। কুকুৰটোৱে তেওঁৰ তিৰস্কাৰ শুনি উত্তৰ দিলে… ‘ন মই নিজৰ ইচ্ছাৰে কুকুৰ হওঁ, ন তুমি নিজৰ পছন্দৰে মানুহ হোৱা। বনোৱাজন সকলোৰে তেৱেঁই এজন।’

নূহে যেতিয়া তাৰ কথা শুনিলে আৰু দুখী হৈ বহুদিনলৈ কান্দি থাকিল। ‘মহাভাৰত’ত যুধিষ্ঠিৰৰ যি শেষলৈকে সঙ্গ দিয়া দেখা যায়, সিও প্ৰতীকাত্মকভাৱে এটা কুকুৰেই আছিল। সকলোৱে সঙ্গ এৰি গ’ল তেতিয়া কেৱল সিয়েই তেওঁৰ একান্তক শান্ত কৰি আছিল।

দুনিয়া কেনেকৈ অস্তিত্বত আহিল? আগতে কি আছিল? কোন বিন্দুৰ পৰা ইয়াৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল? এই প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ বিজ্ঞানে নিজৰ ধৰণেৰে দিয়ে, ধৰ্মীয় গ্ৰন্থবোৰে নিজা নিজা ধৰণেৰে। সংসাৰৰ সৃষ্টি যেনেকৈয়ে নহওক কিয় পৃথিৱী কোনো এজনৰ নহয়। চৰাই, মানুহ, পশু, নদী, পৰ্বত, সাগৰ আদিৰ ইয়াত সমান অংশীদাৰী আছে। ইয়াত কথা হ’ল যে এই অংশীদাৰীত মানৱ জাতিয়ে নিজৰ বুদ্ধিৰে ডাঙৰ ডাঙৰ দেৱাল দাঙি দিছে। আগতে গোটেই সংসাৰ এখন পৰিয়ালৰ দৰে আছিল এতিয়া টুকুৰা টুকুৰ হৈ ইজনে সিজনৰ পৰা দূৰ হৈ গৈছে। আগতে ডাঙৰ ডাঙৰ দালান-আঙিনাত সকলো মিলি-জুলি থাকিছিল এতিয়া সৰু সৰু বাকচৰ দৰে ঘৰত জীৱন সংকুচিত হ’বলৈ ধৰিছে। বাঢ়ি অহা জনসংখ্যাই সাগৰক পিছলৈ হেচুকিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, গছবোৰক বাটৰ পৰা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, বিয়পি পৰা প্ৰদূষণে চৰাইবোৰক বসতিবোৰৰ পৰা খেদিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। বাৰুদৰ ধ্বংসলীলাই বায়ুমণ্ডলক উৎপীড়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। এতিয়া গৰমত বেছি গৰম, অসময়ৰ বৰষুণ, ভূমিকম্প, বানপানী, ঘূৰ্ণিবতাহ আৰু নতুন নতুন ৰোগ, মানুহ আৰু প্ৰকৃতিৰ এই অসন্তুলনৰেই পৰিণতি। প্ৰকৃতিৰ সহনশীলতাৰ এটা সীমা থাকে। প্ৰকৃতিৰ খংৰ এটা নমুনা

কিছু বছৰ আগতে বম্বাইত (মুম্বাই) দেখিবলৈ পোৱা গৈছিল আৰু এই নমুনাটো ইমান ভয়ংকৰ আছিল যে বম্বাই বাসীয়ে ভয় খাই নিজৰ নিজৰ পূজাস্থলীত নিজৰ খুদাসকলৰ পৰা প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ ধৰিছিল।

বহু বছৰ ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ বিল্ডাৰে সাগৰক পিছলৈ হেঁচুকি তাৰ মাটি দখল কৰি আছিল। হতভাগ্য সাগৰ ক্ৰমে ক্ৰমে সংকুচিত হৈ গৈ আছিল। আগতে তাৰ মেলি থোৱা ভৰি দুটা সংকোচিত কৰিলে, অলপ সংকুচিত হৈ বহিল। পিছত ঠাই কম পৰাত উকুৰি বহিল। পিছত থিয় দিলে… যেতিয়া থিয় হৈ থাকিবলৈ ঠাই কম পৰিল তেতিয়া তাৰ খং উঠিল। যি যিমান ডাঙৰ হয় তাৰ সিমান কম খং উঠে। কিন্তু উঠিলে ৰখাটো টান হৈ পৰে, আৰু এয়েই হ’ল, সি এৰাতি নিজৰ ঢৌবোৰৰ ওপৰত দৌৰি থকা তিনিখন জাহাজ তুলি লৈ ল’ৰাৰ বলৰ দৰে তিনিটা দিশলৈ দলিয়াই দিলে। এখন ৱৰলীৰ সাগৰৰ কাষত আহি পৰিল, দ্বিতীয়খন বান্দ্ৰাত কাৰ্টাৰ ৰোডৰ সন্মুখত ওলোটা মুখে আৰু তৃতীয়খন গেট-ৱে-অফ-ইণ্ডিয়াত ভাঙি-চিঙি পৰ্যটকৰ দৃশ্য হৈ পৰিল যদিও চেষ্টা কৰিও, সিহঁত আকৌ চলাচল কৰিব পৰা হৈ নুঠিল।

মোৰ মাকে কৈছিল, সূৰ্য্য ডুবিলে আঙিনাৰ গছবোৰৰ পৰা পাত নিমৰিয়াবা, গছবোৰে কান্দিব। দীপ-বন্তিৰ সময়ত ফুলবোৰ নিমৰিয়াবা, ফুলবোৰে বদ-দুৱা দিয়ে।… নৈলৈ গ’লে তাক সালাম কৰিবা, সি সুখী হয়। কপৌবোৰক উৎপীড়ন নকৰিবা, সিহঁত হজৰত মহম্মদৰ আজিজ। তেওঁ সিহঁতক নিজৰ মাজাৰৰ নীলা গুম্বজত বাহ সাজিবলৈ অনুমতি দি ৰাখিছে। কুকুৰাক অসুবিধা নকৰিবা, সি মোল্লাজীৰ আগতে মহল্লাত আজান দি সকলোকে ৰাতিপুৱা জগাই দিয়ে-

গোৱালিয়ৰত আমাৰ এটা ঘৰ আছিল, সেই ঘৰৰ দালানত দুটা ৰশনদান আছিল। তাত কপৌৰ এযোৰাই বাহ সাজি লৈছিল। এবাৰ মেকুৰীয়ে জাঁপ মাৰি দুটাৰ ভিতৰত এটা কণী ভাঙি দিলে। মোৰ মাকে দেখিলে তাৰ দুখ হ’ল। তাই ষ্টুলত উঠি আনটো কণী ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টা কৰিলে। কিন্তু এই চেষ্টাত আনটো কণী তাইৰ হাতেৰেই পৰি ভাগিল। কপৌবোৰ অসুবিধাত ইফাল-সিফাল ফৰফৰাই আছিল। সিহঁতৰ চকুত দুখ দেখি মোৰ মাৰ চকুত চকুলো আহিল। এই গুনাহ খুদাৰ পৰা মাফ কৰাবলৈ তাই গোটেই দিনটো ৰোজা ৰাখিলে। দিনটোৰ ভিতৰত একো খোৱা-পিয়া নাই। কেৱল কান্দি থাকিল আৰু বাৰে বাৰে নামাজ পঢ়ি-পঢ়ি খুদাৰ পৰা এই ভুল মাফ কৰিবলৈ দুৱা মাগি থাকিল।

গোৱালিয়ৰৰ পৰা বম্বাইৰ দূৰত্বই সংসাৰক বহুত পৰিবৰ্তন কৰি দিছে। ৱৰ্ছোৱাত য’ত আজি মোৰ ঘৰ আছে, আগতে ইয়াত দূৰলৈকে হাবি আছিল। গছ আছিল, চৰাই আছিল আৰু আন জন্তু আছিল। এতিয়া ইয়াত সাগৰৰ কাষত দীঘল-পথালি বসতি গঢ়ি উঠিছে। এই বসতিয়ে নাজানো কিমান চৰাই-চিৰিকতিৰ পৰা সিহঁতৰ ঘৰ কাঢ়ি লৈছে। ইয়াৰে কিছুমানে চহৰ এৰি গুচি গৈছে। যিবোৰ যাব পৰা নাই সিহঁতে ইয়াত-তাত ডেৰা পেলাইছে। ইয়াৰে দুটা কপৌৱে মোৰ ফ্লেটৰ এটা মাচানত বাহ সাজি লৈছে। পোৱালিবোৰ এতিয়াও সৰু

হৈছে। সিহঁতক খুৱাই-বুৱাই দিয়াৰ দায়িত্ব এতিয়াও ডাঙৰ কপৌবোৰৰ আছে। সিহঁতে দিনত বহুবাৰ আহে-যায়। আৰু কিয় নাহে-নাযায় অৱশেষত সিহঁতৰো ঘৰ। কিন্তু সিহঁতৰ অহা-যোৱাত আমাৰো অসুবিধা হয়। সিহঁতে কেতিয়াবা কিবা এটা পেলাই ভাঙি দিয়ে। কেতিয়াবা মোৰ লাইব্ৰেৰীত সোমাই কবীৰ বা মিৰ্জা গালিবক উৎপীড়ন কৰিবলৈ ধৰে। এই দিনে-দিনে হোৱা অসুবিধাত ভাগৰি মোৰ পত্নীয়ে সেই ঠাইত য’ত সিহঁতৰ আশ্ৰয় আছিল, এটা জালী লগাই দিছে, সিহঁতৰ পোৱালিবোৰ আন ঠাইলৈ কৰি দিছে। সিহঁতৰ অহা খিৰিকীটোও বন্ধ কৰিবলৈ ধৰা হৈছে। খিৰিকীৰ বাহিৰত এতিয়া দুয়োটা কপৌ ৰাতি জুৰি নীৰৱ আৰু বিষণ্ণ বহি থাকে। কিন্তু এতিয়া নাই ছলোমন যিয়ে সিহঁতৰ জুবান বুজি সিহঁতৰ দুখ ভাগ কৰে, নাই মোৰ মা, যিয়ে ইহঁতৰ দুখত গোটেই ৰাতি নামাজত কটায়-

প্ৰশ্ন-অভ্যাস

মৌখিক

তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ এটা-দুটা শাৰীত দিয়ক-

1. ডাঙৰ ডাঙৰ বিল্ডাৰে সাগৰক পিছলৈ কিয় হেঁচুকি আছিল?

2. লেখকৰ ঘৰ কোন চহৰত আছিল?

3. জীৱন কেনেধৰণৰ ঘৰত সংকুচিত হ’বলৈ ধৰিছে?

4. কপৌবোৰ অসুবিধাত ইফাল-সিফাল কিয় ফৰফৰাই আছিল?

লিখিত

(ক) তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ ( ২৫-৩০ শব্দত ) লিখক-

1. আৰবত লশ্কৰক নূহৰ নামেৰে কিয় স্মৰণ কৰে?

2. লেখকৰ মা কোন সময়ত গছৰ পাত মৰিয়াবলৈ মানা কৰিছিল আৰু কিয়?

3. প্ৰকৃতিত অহা অসন্তুলনৰ কি পৰিণাম হ’ল?

4. লেখকৰ মায়ে গোটেই দিনটোৰ ৰোজা কিয় ৰাখিলে?

5. লেখকে গোৱালিয়ৰৰ পৰা বম্বাইলৈ কি পৰিবৰ্তনবোৰ অনুভৱ কৰিলে? পাঠৰ আধাৰত স্পষ্ট কৰক।

6. ‘ডেৰা পেলোৱা’ৰ দ্বাৰা আপুনি কি বুজে? স্পষ্ট কৰক।

7. শেখ আয়াজৰ দেউতাকে নিজৰ বাহুত ক’লা পৰুৱা বগাই থকা দেখি ভোজন এৰি কিয় উঠি থিয় দিলে?

(খ) তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ (৫০-৬০ শব্দত ) লিখক-

1. বাঢ়ি অহা জনসংখ্যাৰ পৰিৱেশৰ ওপৰত কি প্ৰভাৱ পৰিল?

2. লেখকৰ পত্নীয়ে খিৰিকীত জালী কিয় লগাবলগীয়া হ’ল?

3. সাগৰৰ খংৰ কাৰণ কি আছিল? সি নিজৰ খং কেনেকৈ উলিয়ালে?

4. ‘মাটিৰে মাটি মিলে,

হেৰুৱাই সকলো চিন,

কোনত কিমান কোন আছে,

কিদৰে হ’ব চিন’

এই শাৰীবোৰৰ মাজেৰে লেখকে কি ক’ব বিচাৰিছে? স্পষ্ট কৰক।

(গ) তলত দিয়াৰ আভাস স্পষ্ট কৰক-

1. প্ৰকৃতিৰ সহনশীলতাৰ এটা সীমা থাকে। প্ৰকৃতিৰ খংৰ এটা নমুনা কিছু বছৰ আগতে বম্বাইত দেখিবলৈ পোৱা গৈছিল।

2. যি যিমান ডাঙৰ হয় তাৰ সিমান কম খং উঠে।

3. এই বসতিয়ে নাজানো কিমান চৰাই-চিৰিকতিৰ পৰা সিহঁতৰ ঘৰ কাঢ়ি লৈছে। ইয়াৰে কিছুমানে চহৰ এৰি গুচি গৈছে। যিবোৰ যাব পৰা নাই সিহঁতে ইয়াত-তাত ডেৰা পেলাইছে।

4. শেখ আয়াজৰ দেউতাকে ক’লে, ‘নহয়, এই কথা নহয়। মই এটা ঘৰৰ মানুহক ঘৰহীন কৰি দিছোঁ। সেই ঘৰহীনটোক কুঁৱাৰ ওচৰত তাৰ ঘৰ এৰি দিবলৈ যাওঁ।’ এই শাৰীবোৰত লুকাই থকা তেওঁৰ ভাৱনা স্পষ্ট কৰক।

ভাষা-ধ্যয়ন

1. উদাহৰণৰ দৰে তলত দিয়া বাক্যবোৰত কাৰক চিনবোৰ চিনাক্ত কৰি ৰেখাঙ্কিত কৰক আৰু সেইবোৰৰ নাম খালী ঠাইবোৰত লিখক; যেনে-

(ক) মায়ে ভোজন আগবঢ়ালে। $\quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad $ কৰ্তা

(খ) মই কাৰোবাৰ বাবে বিপদ নহওঁ। $\quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad $ _____________

(গ) মই এটা ঘৰৰ মানুহক ঘৰহীন কৰি দিলোঁ। $\quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad $ _____________

(ঘ) কপৌবোৰ অসুবিধাত ইফাল-সিফাল ফৰফৰাই আছিল। $\quad \quad \quad \quad \quad $ _____________

(ঙ) নৈলৈ গ’লে তাক সালাম কৰিবা। $\quad \quad \quad \quad \quad \quad $ _____________

2. তলত দিয়া শব্দবোৰৰ বহুবচন ৰূপ লিখক-

পৰুৱা, ঘোঁৰা, আৱাজ, বিল, ফৌজ, ৰুটি, বিন্দু, দেৱাল, টুকুৰা।

3. মন দিয়ক নুক্তা লগালে শব্দৰ অৰ্থত পৰিৱৰ্তন হয়। পাঠত ‘দফা’ শব্দৰ প্ৰয়োগ হৈছে যাৰ অৰ্থ হয়-বাৰ (গণনা সম্পৰ্কীয়), আইন সম্পৰ্কীয়। যদি এই শব্দত নুক্তা লগাই দিয়া হয় তেন্তে শব্দ হ’ব ‘দফা’ যাৰ অৰ্থ হয়-দূৰ কৰা, আঁতৰোৱা। ইয়াত তলত কিছুমান নুক্তাযুক্ত আৰু নুক্তাৰহিত শব্দ দিয়া হৈছে সেইবোৰ মন দি চাওক আৰু অৰ্থগত পাৰ্থক্য বুজক।$ \qquad $

সজা $-$ সজা $\quad \quad \quad $ নাজ $-$ নাজ

জৰা $-$ জৰা $\quad \quad \quad $ তেজ $-$ তেজ

তলত দিয়া বাক্যবোৰত উপযুক্ত শব্দ ভৰাই বাক্য সম্পূৰ্ণ কৰক-

(ক) আজিকালি …………… বৰ বেয়া হৈছে। (জমানা/জমানা)

(খ) গোটেই কোঠাটো …………… দিয়া। (সজা/সজা)

(গ) …………… চেনি দিবা। (জৰা/জৰা)

(ঘ) মায়ে দৈ …………… পাহৰি গ’ল। (গুল গ’লানানা)

(ঙ) দোষীক …………… দিয়া হ’ল। (সজা/সজা)

(চ) মহাত্মাৰ মুখত …………… আছিল। (তেজ/তেজ)

যোগ্যতা বিস্তাৰ

1. পশু-চৰাই আৰু বন্য সংৰক্ষণ কেন্দ্ৰলৈ গৈ পশু-চৰাইৰ সেৱা-শুশ্ৰূষা সম্পৰ্কে তথ্য সংগ্ৰহ কৰক।

পৰিয়োজনা কাৰ্য

1. আপোনাৰ চৌপাশৰ প্ৰতি বছৰে এটা গছ ৰোপণ কৰক আৰু তাৰ সমুচিত যত্ন লৈ পৰিৱেশত অহা অসন্তুলন ৰোধ কৰাত আপোনাৰ অৱদান দিয়ক।

2. এনে এটা ঘটনাৰ বৰ্ণনা কৰক যেতিয়া নিজৰ মনোৰঞ্জনৰ বাবে মানুহৰ দ্বাৰা পশু-চৰাইৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।

শব্দাৰ্থ আৰু টিপ্পনী