অতহৰ হুছেইন ৰিজভিৰ জন্ম ১৯ জানুৱাৰী ১৯১৯ ত উত্তৰ প্ৰদেশৰ আজমগড় জিলাৰ মজমান গাঁৱত হৈছিল। আদবৰ দুনিয়াত আগবাঢ়ি গৈ তেওঁ কৈফি আজমি নামেৰে প্ৰখ্যাত হৈছিল। কৈফি আজমিক প্ৰগতিশীল উৰ্দু কবিসকলৰ প্ৰথম শাৰীত গণ্য কৰা হয়।

কৈফিৰ কবিতাত একফালে সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক সচেতনতাৰ সমাৱেশ আছে আনফালে হৃদয়ৰ কোমলতাৰো আছে। নিজৰ যৌৱনকালত মুছাইৰাত ‘ৱাহ-ৱাহী’ পোৱা কৈফি আজমিয়ে চলচ্চিত্ৰৰ বাবে শ শ উৎকৃষ্ট গীতো লিখিছে।

১০ মে’ ২০০২ ত এই দুনিয়াৰ পৰা বিদায় লোৱা কৈফিৰ পাঁচটা কবিতা সংগ্ৰহ ‘ঝংকাৰ’, ‘আখিৰ-এ-শব’, ‘আৱাৰা সজদে’, ‘চৰমায়া’ আৰু চলচ্চিত্ৰীয় গীতৰ সংগ্ৰহ ‘মেৰি আৱাজ চুনো’ প্ৰকাশিত হৈছিল। নিজৰ সৃষ্টিশীল কামৰ বাবে কৈফিক সাহিত্য অকাডেমি বঁটাৰে সৈতে কেইবাটাও বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল। কৈফি শিল্পীৰ পৰিয়ালৰ আছিল। তেওঁৰ তিনিওজন ডাঙৰ ভায়েকো শায়েৰ আছিল। পত্নী শৌকত আজমি, জীয়ৰী শবানা আজমি প্ৰখ্যাত অভিনেত্ৰী।

পাঠ প্ৰৱেশ

জীৱন প্ৰাণীমাত্ৰৰ বাবে প্ৰিয় হয়। কোনোৱেই ইয়াক এনেয়ে হেৰুৱাব বিচৰা নাই। অসাধ্য ৰোগীয়েও জীৱনৰ কামনা কৰে। জীৱনৰ ৰক্ষা, সুৰক্ষা আৰু ইয়াক জীয়াই ৰাখিবলৈ প্ৰকৃতিয়ে কেৱল সকলো উপায়েই যোগান ধৰা নাই, সকলো জীৱ-জন্তুৰ মাজত ইয়াক বনাই, বচাই ৰখাৰ ভাবনাও সুমাই দিছে। সেয়েহে শান্তিপ্ৰিয় জীৱও নিজৰ প্ৰাণৰ ওপৰত সংকট আহিলে জানে ইয়াৰ ৰক্ষাৰ্থে মোকাবিলাৰ বাবে সাজু হৈ পৰে।

কিন্তু ইয়াৰ ঠিক বিপৰীত হয় সৈনিকৰ জীৱন, যিয়ে নিজৰ নহয়, যেতিয়া আনৰ জীৱনৰ ওপৰত, সিহঁতৰ স্বাধীনতাৰ ওপৰত আ বনায়, তেতিয়া মোকাবিলাৰ বাবে নিজৰ বুকু তানি থিয় হয়। ইয়াক জানিও যে সেই মোকাবিলাত আনৰ জীৱন আৰু স্বাধীনতা ভালেই বাচি ৰ’ব, তাৰ নিজৰ মৃত্যুৰ সম্ভাৱনা সকলোতকৈ বেছি হয়।

প্ৰস্তুত পাঠ যি যুদ্ধৰ পৃষ্ঠভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰ ‘হকীকত’ৰ বাবে লিখা হৈছিল, এনে সৈনিকসকলৰ হৃদয়ৰ মাত বৰ্ণনা কৰে, যিসকলে নিজৰ কৰা-ধৰাৰ ওপৰত গৰ্ব কৰে। ইয়াৰ লগতে ইহঁতৰ নিজৰ দেশবাসীৰ পৰা কিছু আশাও আছে। কিয়নো যিসকলৰ পৰা তেওঁলোকে সেই আশা কৰে সেই দেশবাসী আন কোনো নহয়, আমি আৰু আপোনালোকেই, সেয়েহে আহক, ইয়াক পঢ়ি নিজকে সুধোঁ যে আমি তেওঁলোকৰ আশা পূৰণ কৰিছোঁ নে নাই?

কৰ চলে হাম ফিদা

কৰ চলে হাম ফিদা জানো-তন সাথিয়ো আব তুমহাৰে হাৱালে ৱতন সাথিয়ো চাঁচ থমতি গই, নব্জ জমতি গই ফিৰ ভি বঢ়তে কদম কো ন ৰুকনে দিয়া কট গয়ে চৰ হমাৰে তো কুছ গম নহী চৰ হিমালয় কা হমনে ন ঝুকনে দিয়া

মৰতে-মৰতে ৰহা বাঁকপন সাথিয়ো আব তুমহাৰে হাৱালে ৱতন সাথিয়ো

জিন্দা ৰহনে কে মৌচম বহুত হৈ মগৰ জান দে নে কি ৰুত ৰোজ আতি নহী হুছ্ন আৰু ইশ্ক দুয়ো কো ৰুচৱা কৰে ৱো জৱানি জো খুঁ মে নহাতি নহী

আজ ধৰতি বনি হৈ দুলহন সাথিয়ো আব তুমহাৰে হাৱালে ৱতন সাথিয়ো

ৰাহ কুৰ্বানিয়ো কি ন ৱিৰান হো তুম সজাতে হি ৰহনা নয়ে কাফিলে ফতহ কা জশ্ন ইচ জশ্ন কে বাদ হৈ জিন্দগী মৌত চে মিল ৰহি হৈ গলে

বাঁধ লো আপনে চৰ চে কফন সাথিয়ো আব তুমহাৰে হাৱালে ৱতন সাথিয়ো

খিঞ্চ দো আপনে খুঁ চে জমী পৰ লকীৰ ইচ তৰফ আনে পায়ে ন ৰাৱন কোই তোড় দো হাথ অগৰ হাথ উঠনে লগে ছু ন পায়ে চীতা কা দামন কোই ৰাম ভি তুম, তুমহী লক্ষ্মণ সাথিয়ো আব তুমহাৰে হাৱালে ৱতন সাথিয়ো।

প্ৰশ্ন-অভ্যাস

(ক) নিম্নলিখিত প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ দিয়ক-

1. এই গীতৰ কোনো ঐতিহাসিক পৃষ্ঠভূমি আছে নেকি?

2. ‘চৰ হিমালয় কা হমনে ন ঝুকনে দিয়া’, এই শাৰীত হিমালয় কি কথাৰ প্ৰতীক?

3. এই গীতত ধৰতীক দুলহন কিয় কোৱা হৈছে?

4. গীতত এনে কি বিশেষ কথা থাকে যে সেইবোৰ জীৱনজুৰি মনত ৰয়?

5. কবিয়ে ‘সাথিয়ো’ সম্বোধনৰ প্ৰয়োগ কাৰ বাবে কৰিছে?

6. কবিয়ে এই কবিতাত কোন কাফিলাক আগবঢ়াই ৰখাৰ কথা কৈছে?

7. এই গীতত ‘চৰ পৰ কফন বাঁধনা’ কাৰ ফালে ইংগিত কৰে?

8. এই কবিতাৰ মূল কথা নিজৰ শব্দত লিখক।

(খ) নিম্নলিখিতৰ ভাৱ স্পষ্ট কৰক-

1. চাঁচ থমতি গই, নব্জ জমতি গই

ফিৰ ভি বঢ়তে কদম কো ন ৰুকনে দিয়া

2. খিঞ্চ দো আপনে খুঁ চে জমী পৰ লকীৰ

ইচ তৰফ আনে পায়ে ন ৰাৱন কোই

3. ছু ন পায়ে চীতা কা দামন কোই

ৰাম ভি তুম, তুমহী লক্ষ্মণ সাথিয়ো

ভাষা অধ্যয়ন

1. এই গীতত কিছু বিশেষ প্ৰয়োগ হৈছে। গীতৰ সন্দৰ্ভত সেইবোৰৰ অৰ্থ স্পষ্ট কৰি নিজৰ বাক্যত প্ৰয়োগ কৰক।

কট গয়ে চৰ, নব্জ জমতি গই, জান দে নে কি ৰুত, হাথ উঠনে লগে

2. মন দিয়ক সম্বোধনত বহুবচন ‘শব্দ ৰূপ’ত অনুস্বাৰৰ প্ৰয়োগ নহয়; যেনে-ভাইয়ো, বাইনো, দেৱীয়ো, সজ্জনো আদি।

যোগ্যতা বিস্তাৰ

1. কৈফি আজমি উৰ্দু ভাষাৰ এজন প্ৰসিদ্ধ কবি আৰু শায়েৰ আছিল। তেওঁ প্ৰথমে গজল লিখিছিল। পিছত চলচ্চিত্ৰত গীতকাৰ আৰু কাহিনীকাৰ হিচাপে লিখিবলৈ ধৰিলে। নিৰ্মাতা চেতন আনন্দৰ চলচ্চিত্ৰ ‘হকীকত’ৰ বাবে তেওঁ এই গীতটো লিখিছিল, যাক বহু প্ৰসিদ্ধি পালে। যদি সম্ভৱ হয় তেন্তে এই চলচ্চিত্ৰখন চাওক।

2. ‘চলচ্চিত্ৰৰ সমাজত প্ৰভাৱ’ বিষয়ত শ্ৰেণীকোঠাত পৰিচৰ্চা আয়োজন কৰক।

3. কৈফি আজমিৰ অন্যান্য ৰচনা পুথিভঁৰালৰ পৰা পঢ়ক আৰু শ্ৰেণীত শুনাওক। ইয়াৰ লগতে উৰ্দু ভাষাৰ অন্যান্য কবিসকলৰ ৰচনাও পঢ়ক।

4. এন.চি.ই.আৰ.টি.ৰ দ্বাৰা কৈফি আজমিৰ ওপৰত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰ চোৱাৰ চেষ্টা কৰক।

পৰিয়োজনা কাৰ্য

1. সৈনিক জীৱনৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহ মনত ৰাখি এখন ৰচনা লিখক।

2. স্বাধীন হোৱাৰ পিছত সবাতোকৈ টান কাম হৈছে ‘স্বাধীনতা বনাই ৰখা’। এই বিষয়ত শ্ৰেণীত আলোচনা কৰক।

3. আপোনাৰ স্কুলৰ কোনো সমাৰোহত এই গীত বা অন্য কোনো দেশপ্ৰেমমূলক গীত গাই শুনাওক।

শব্দাৰ্থ আৰু টিপ্পনী