মঙ্গলেশ ডবৰালৰ জন্ম সন ১৯৪৮ চনত টিহৰী গঢ়ৱাল (উত্তৰাখণ্ড)ৰ কাফলপানী গাঁৱত হৈছিল আৰু শিক্ষা-দীক্ষা হৈছিল দেহৰাদুনত। দিল্লীলৈ আহি হিন্দী পেট্ৰিয়ট, প্ৰতিপক্ষ আৰু আশপাশত কাম কৰাৰ পিছত তেওঁ ভোপালত ভাৰত ভৱনৰ পৰা প্ৰকাশিত হোৱা পূৰ্বগ্ৰহত সহায়ক সম্পাদক হৈছিল। ইলাহাবাদ আৰু লখনৌৰ পৰা প্ৰকাশিত অমৃত প্ৰভাততো কিছুদিন চাকৰি কৰিছিল। সন ১৯৮৩ চনত জনসত্তা বাতৰি কাকতত সাহিত্য সম্পাদকৰ পদ গ্ৰহণ কৰিছিল। কিছুসময় সহাৰা সময়ত সম্পাদনা কাৰ্য কৰাৰ পিছত তেওঁ নেচনেল বুক ট্ৰাষ্টৰ লগত জড়িত হৈ আছিল। তেওঁৰ মৃত্যু ২০২০ চনত হৈছিল।

মঙ্গলেশ ডবৰালৰ চাৰিখন কবিতা সংগ্ৰহ প্ৰকাশিত হৈছে-পাহাৰত লালটেন, ঘৰৰ বাট, আমি যি দেখোঁ আৰু মাতও এঠাই আছে। সাহিত্য অকাডেমী বঁটা, পহল সন্মানৰে সন্মানিত মঙ্গলেশৰ খ্যাতি অনুবাদক হিচাপেও আছে। মঙ্গলেশৰ কবিতাৰ ভাৰতীয় ভাষাৰ উপৰিও ইংৰাজী, ৰুছী, জাৰ্মান, স্পেনী, পোল্স্কী আৰু বুলগেৰীয় ভাষাত অনুবাদ প্ৰকাশিত হৈছে। কবিতাৰ উপৰিও তেওঁ সাহিত্য, ছিনেমা, সংবাদ মাধ্যম আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰশ্নত নিয়মীয়াকৈ লিখনি কৰিছিল। মঙ্গলেশৰ কবিতাত সামন্তীয় বোধ আৰু পুঁজিবাদী ছল-ছদ্ম দুয়োটাৰ প্ৰতিহাৰ আছে। তেওঁ এই প্ৰতিহাৰ কোনো হুলস্থূলৰ সৈতে নহয় বৰঞ্চ প্ৰতিপক্ষত এটা সুন্দৰ সপনা সৃষ্টি কৰি কৰে। তেওঁৰ সৌন্দৰ্যবোধ সূক্ষ্ম আৰু ভাষা স্বচ্ছ।

সংগতকাৰ কবিতাই গায়নত মুখ্য গায়কৰ সৈতে দিয়া সংগতকাৰৰ ভূমিকাৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে চিন্তা কৰে। দৃশ্যমাধ্যমৰ প্ৰদৰ্শন; যেনে-নাটক, চলচ্চিত্ৰ, সংগীত, নৃত্যৰ বিষয়ে তেন্তে এইটো সঁচা; আমি সমাজ আৰু ইতিহাসতো তেনে বহুতো প্ৰসংগ দেখিব পাৰোঁ য’ত নায়কৰ সফলতাত বহুতো লোকৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছিল। কবিতাই আমাত এই সংবেদনশীলতা বিকশিত কৰে যে সেইবোৰৰ প্ৰত্যেকৰ নিজা নিজা গুৰুত্ব আছে আৰু সেইবোৰৰ সন্মুখত নোলোৱাটো তেওঁলোকৰ দুৰ্বলতা নহয় মানৱীয়তা। সংগীতৰ সূক্ষ্ম বুজ আৰু কবিতাৰ দৃশ্যাত্মকতাই এই কবিতাক এনে গতি দিয়ে যেন আমি ইয়াক আমাৰ সন্মুখত ঘটি থকা দেখিছোঁ।

সংগতকাৰ

মুখ্য গায়কৰ শিলৰ দৰে গধুৰ মাতৰ সৈতে দিয়া

সেই মাত সুন্দৰ দুৰ্বল কঁপি থকা আছিল

সেইটো মুখ্য গায়কৰ সৰু ভাই

বা তেওঁৰ শিষ্য

বা খোজ কাঢ়ি আহি শিকিবলৈ অহা দূৰৰ কোনো আত্মীয়

মুখ্য গায়কৰ গৰ্জনত

তেওঁ নিজৰ প্ৰতিধ্বনি মিহলাই আহিছে প্ৰাচীন কালৰ পৰা

গায়ক যেতিয়া অন্তৰাৰ জটিল তানৰ জংঘলত

হেৰাই গৈছে

বা নিজৰ সৰগমকে ডাঙি

যাই গৈছে ভ্ৰমি থকা এক অনহদত

তেতিয়া সংগতকাৰেই স্থায়ীক ধৰি ৰাখে

যেনে গোটাইছে মুখ্য গায়কৰ পিছত এৰি যোৱা সামগ্ৰী

যেনে তেওঁক মনত পেলাই দিছে তেওঁৰ শৈশৱ

যেতিয়া তেওঁ নৱশিকীয়া আছিল

তাৰসপ্তকত যেতিয়া বহিবলৈ ধৰে তেওঁৰ ডিঙি

প্ৰেৰণা সৈতে এৰি দিয়া উদ্যম অস্ত হোৱা

মাতৰ পৰা ছাইৰ দৰে কিবা পৰি থকা

তেতিয়াই মুখ্য গায়কক সাহস দিয়া

ক’ৰবাৰ পৰা আহি যায় সংগতকাৰৰ মাত

কেতিয়াবা তেওঁ তেনেকৈয়ে দিয়ে তেওঁৰ সৈতে

এইটো ক’বলৈ যে তেওঁ অকলে নহয়

আৰু এইটো যে আকৌ গোৱা হ’ব পাৰে

গোৱা হৈ যোৱা ৰাগ

আৰু তেওঁৰ মাতত যি এক হেঁচুক স্পষ্ট শুনা যায়

বা নিজৰ মাত ওপৰলৈ নুঠোৱাৰ যি চেষ্টা আছে

তাক ব্যৰ্থতা নহয়

তেওঁৰ মানৱীয়তা বুলি বুজিব লাগে।

প্ৰশ্ন-অভ্যাস

1. সংগতকাৰৰ মাধ্যমত কবিয়ে কেনে ধৰণৰ ব্যক্তিৰ ফালে ইংগিত কৰিব বিচাৰিছে?

2. সংগতকাৰৰ দৰে ব্যক্তিসকলে সংগীতৰ বাহিৰেও আৰু কোন কোন ক্ষেত্ৰত দেখা যায়?

3. সংগতকাৰসকলে কেনে কেনে ৰূপত মুখ্য গায়ক-গায়িকাসকলৰ সহায় কৰে?

4. ভাৱ স্পষ্ট কৰক-

আৰু তেওঁৰ মাতত যি এক হেঁচুক স্পষ্ট শুনা যায়
বা নিজৰ মাত ওপৰলৈ নুঠোৱাৰ যি চেষ্টা আছে
তাক ব্যৰ্থতা নহয়
তেওঁৰ মানৱীয়তা বুলি বুজিব লাগে।

5. যিকোনো ক্ষেত্ৰত প্ৰসিদ্ধি পোৱা লোকসকলক বহুতো লোকে নানা ধৰণে নিজৰ অৱদান দিয়ে। এটা উদাহৰণ দি এই উক্তিত নিজৰ মত লিখক।

6. কেতিয়াবা তাৰসপ্তকৰ উচ্চতালৈ উঠি মুখ্য গায়কৰ মাত ছিটিকি যোৱা দেখা যায় সেই সময়ত সংগতকাৰে তাক ছিটিকি যোৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। এই উক্তিৰ আলোকত সংগতকাৰৰ বিশেষ ভূমিকা স্পষ্ট কৰক।

7. সফলতাৰ চৰম শিখৰলৈ উঠাৰ সময়ত যদি ব্যক্তি লৰখৰায় তেতিয়া তেওঁক সহযোগীসকলে কেনে ধৰণে ধৰি ৰাখে?

ৰচনা আৰু অভিব্যক্তি

8. কল্পনা কৰক যে আপুনি কোনো সংগীত বা নৃত্য সন্মিলনৰ কাৰ্যসূচী প্ৰদৰ্শন কৰিব লাগিব কিন্তু আপোনাৰ সহযোগী শিল্পী কোনো কাৰণত নাহিব পাৰে-

(ক) এনে ক্ষেত্ৰত নিজৰ অৱস্থাৰ বৰ্ণনা কৰক।

(খ) এনে পৰিস্থিতিৰ আপুনি কেনেকৈ সন্মুখীন হ’ব?

9. আপোনাৰ বিদ্যালয়ত পালন কৰা সাংস্কৃতিক সন্মিলনত মঞ্চৰ পিছফালে কাম কৰা সহযোগীসকলৰ ভূমিকাৰ ওপৰত এটা অনুচ্ছেদ লিখক।

10. যিকোনো ক্ষেত্ৰত সংগতকাৰৰ শাৰীৰ লোকসকল প্ৰতিভাশালী হৈয়ো মুখ্য বা শীৰ্ষ স্থানলৈ কিয় নুঠিব পাৰে?

পাঠেতৰ সক্ৰিয়তা

$\bullet$ আপুনি চলচ্চিত্ৰ নিশ্চয় চায়। আপোনাৰ পছন্দৰ যিকোনো এখন চলচ্চিত্ৰৰ আধাৰত লিখক যে সেই চলচ্চিত্ৰৰ সফলতাত অভিনয় কৰা শিল্পীসকলৰ উপৰিও আৰু কোন কোন লোকৰ অৱদান আছিল।

$\bullet$ আপোনাৰ বিদ্যালয়ত কোনো প্ৰসিদ্ধ গায়িকাৰ গীত প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন আছে-

(ক) এই সম্পৰ্কত তথ্য ফলকৰ বাবে এটা নোটিচ প্ৰস্তুত কৰক।

(খ) গায়িকা আৰু তেওঁৰ সংগতকাৰসকলৰ পৰিচয় দিবলৈ আৰ্হি (স্ক্ৰিপ্ট) প্ৰস্তুত কৰক।

শব্দ-সম্পদ

ইয়াও জানক

সৰগম - সংগীতৰ বাবে সাতটা মাত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। সেইবোৰ হ’ল-ষড়জ, ঋষভ, গান্ধাৰ, মধ্যম, পঞ্চম, ধৈৱত আৰু নিষাদ। এই নামবোৰৰ প্ৰথম আখৰ লৈ এইবোৰক সা, ৰে, গ, ম, প, ধ আৰু নি কোৱা হৈছে।

সপ্তক - সপ্তকৰ অৰ্থ হ’ল সাতৰ সমষ্টি। সাতটা শুদ্ধ মাত আছে সেয়েহে এই নাম পৰিল। কিন্তু ধ্বনিৰ উচ্চতা আৰু নিম্নতাৰ আধাৰত সংগীতত তিনিবিধ সপ্তক মানি লোৱা হৈছে। যদি সাধাৰণ ধ্বনি আছে তেন্তে তাক ‘মধ্য সপ্তক’ বুলিব আৰু ধ্বনি মধ্য সপ্তকৰ ওপৰত আছে তেন্তে তাক ‘তাৰ সপ্তক’ বুলিব আৰু ধ্বনি মধ্য সপ্তকৰ তলত আছে তেন্তে তাক ‘মন্দ্ৰ সপ্তক’ বোলে।