তুমি অধ্যায় ১-ত শিকিলা যে উদ্ভিদে প্ৰকাশসংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়াৰে নিজৰ আহাৰ নিজে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে কিন্তু প্ৰাণীয়ে নোৱাৰে। প্ৰাণীয়ে উদ্ভিদৰ পৰা পোনপটীয়াভাৱে উদ্ভিদ খাই বা পৰোক্ষভাৱে উদ্ভিদ খোৱা প্ৰাণী খাই আহাৰ পায়। কিছুমান প্ৰাণীয়ে উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী দুয়োটা খায়। মনত পেলোৱা যে মানুহকে ধৰি সকলো জীৱই দেহৰ বৃদ্ধি, মেৰামতি আৰু কাৰ্য্যকলাপৰ বাবে আহাৰৰ প্ৰয়োজন। প্ৰাণীৰ পোষণত পোষক দ্ৰব্যৰ প্ৰয়োজনীয়তা, আহাৰ গ্ৰহণৰ পদ্ধতি আৰু দেহত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।

তুমি ষষ্ঠ শ্ৰেণীত পঢ়িছিলা যে আহাৰত বহুতো উপাদান থাকে। মনত পেলাবলৈ চেষ্টা কৰা আৰু তলত তালিকাভুক্ত কৰা:

১. ____________

২. ____________

৩. ____________

৪. ____________

৫. ____________

৬. ____________

আহাৰৰ উপাদান যেনে কাৰ্ব’হাইড্ৰেটসমূহ জটিল পদাৰ্থ। এই জটিল পদাৰ্থবোৰ এনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। গতিকে ইহতক সৰল পদাৰ্থলৈ ভাঙি পেলোৱা হয়। আহাৰৰ জটিল উপাদানবোৰ সৰল পদাৰ্থলৈ ভাঙি পেলোৱাকে পাচন বোলে।

২.১ আহাৰ গ্ৰহণৰ বিভিন্ন পদ্ধতি

দেহত আহাৰ গ্ৰহণৰ পদ্ধতি বিভিন্ন জীৱত বেলেগ বেলেগ। মৌমাখি আৰু হামিং-চৰাইয়ে উদ্ভিদৰ মৌৰস চুহি খায়, মানুহ আৰু বহুতো অন্যান্য প্ৰাণীৰ সন্তানে মাকৰ গাখীৰ খায়। অজগৰৰ দৰে সাপে ইহতে শিকাৰ কৰা প্ৰাণীবোৰ গিলি পেলায়। কিছুমান জলচৰ প্ৰাণীয়ে ওচৰত ভাহি থকা সৰু সৰু আহাৰৰ কণিকা ছাকনিৰে ছানি সেইবোৰ খায়।

কাৰ্য্যকলাপ ২.১
তলত দিয়া প্ৰাণীবোৰৰ আহাৰৰ প্ৰকাৰ আৰু খাদ্য গ্ৰহণৰ পদ্ধতি কি? দিয়া তালিকাত তোমাৰ লক্ষণবোৰ লিখা। তালিকাৰ তলত দিয়া খাদ্য গ্ৰহণৰ পদ্ধতিসমূহৰ তালিকাই তোমাক সহায় কৰিব পাৰে।

তালিকা ২.১ খাদ্য গ্ৰহণৰ বিভিন্ন পদ্ধতি

(খহুৱাই খোৱা, চোবোৱা, নলীৰে চুহি খোৱা, ধৰি গিলি পেলোৱা, স্পঞ্জৰ দৰে শুহি খোৱা, চুহি খোৱা আদি)

আশ্চৰ্যজনক তথ্য তৰামাছিয়ে কেলছিয়াম কাৰ্বনেটৰ কঠিন খোলাৰে আবৃত প্ৰাণী খায়। খোলাটো খোলাৰ পিছত, তৰামাছিয়ে মুখৰ মাজেৰে ইয়াৰ পাকস্থলী উলিয়াই খোলাৰ ভিতৰৰ কোমল প্ৰাণীটো খায়। তাৰ পিছত পাকস্থলী দেহৰ ভিতৰলৈ উভতি যায় আৰু আহাৰ ক্ৰমাৎ হজম হয়।

চিত্ৰ ২.১ তৰামাছি

২.২ মানুহৰ দেহত পাচন

আমি মুখৰ মাজেৰে আহাৰ গ্ৰহণ কৰো, হজম কৰো আৰু ব্যৱহাৰ কৰো। আহাৰৰ ব্যৱহাৰ নোহোৱা অংশবোৰ মলৰূপে পৰিত্যাগ কৰা হয়। তুমি কেতিয়াবা ভাবিছা নেকি দেহৰ ভিতৰত আহাৰৰ কি হয়? আহাৰটো এটা অবিৰত নলীৰ মাজেৰে যায় (চিত্ৰ ২.২) যি মুখগহ্বৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈ মলদ্বাৰত শেষ হয়। নলীটোক বিভিন্ন ভাগত ভগাব পাৰি: (১) মুখগহ্বৰ, (২) আহাৰনলী বা গ্ৰাসনলী, (৩) পাকস্থলী, (৪) ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ, (৫) ডাঙৰ অন্ত্ৰ যি মলাশয়ত শেষ হয় আৰু (৬) মলদ্বাৰ। এইবোৰ একেলগে পাচন নলী (পাচন পথ) গঠন কৰে। আহাৰৰ উপাদানবোৰ ক্ৰমাৎ হজম হয় যেতিয়া আহাৰ বিভিন্ন ভাগৰ মাজেৰে যায়। পাকস্থলী আৰু ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ ভিতৰৰ

বেৰ, আৰু নলীৰ লগত জড়িত বিভিন্ন গ্ৰন্থি যেনে লালটি গ্ৰন্থি, যকৃৎ আৰু অগ্ন্যাশয়ে পাচক ৰস নিঃসৰণ কৰে। পাচক ৰসবোৰে আহাৰৰ জটিল পদাৰ্থবোৰ সৰল পদাৰ্থলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। পাচন নলী আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত গ্ৰন্থিসমূহে একেলগে পাচন তন্ত্ৰ গঠন কৰে।

চিত্ৰ ২.২ মানৱ পাচন তন্ত্ৰ

এতিয়া, আহি জানো আহাৰৰ পাচন নলীৰ বিভিন্ন ভাগত কি হয়।

মুখ আৰু মুখগহ্বৰ

আহাৰ দেহত মুখৰ মাজেৰে গ্ৰহণ কৰা হয়। আহাৰ দেহত

দুধৰ দাঁত আৰু স্থায়ী দাঁত

তুমি কেইবাবছৰমান আগতে তোমাৰ দাঁত সৰা সম্পৰ্কে মনত পেলাইছা নেকি? দাঁতৰ প্ৰথম ছেটটো শৈশৱত গজে আৰু ছয়ৰ পৰা আঠ বছৰ বয়সৰ ভিতৰত সৰি পৰে। এইবোৰক দুধৰ দাঁত বোলে। এইবোৰৰ সলনি দ্বিতীয় ছেটটো হৈছে স্থায়ী দাঁত। স্থায়ী দাঁতবোৰ জীৱনজুৰি থাকিব পাৰে বা বৃদ্ধাৱস্থাত বা কোনো দন্ত ৰোগৰ বাবে সৰি পৰিব পাৰে।

বুজোৱে চিত্ৰ ২.২-ত দেখা অতি কোঁচ খোৱা ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈছে। তাই ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য জানিব বিচাৰে। তুমি এটা অনুমান কৰিব বিচাৰিবা নেকি? আমি ১৬ নং পৃষ্ঠাত ইয়াৰ প্ৰায় দৈৰ্ঘ্য দিছো। কল্পনা কৰাচোন আমাৰ দেহৰ ভিতৰৰ সৰু ঠাইত এনে দীঘল গঠনটো কেনেকৈ ঠাই পায়!

গ্ৰহণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক গ্ৰহণ বোলে। আমি দাঁতৰে আহাৰ চোবাই যান্ত্ৰিকভাৱে সৰু সৰু টুকুৰালৈ ভাঙি পেলাও। প্ৰতিটো দাঁত আলুৰ মাজত পৃথক সকেটত শিপাই থাকে (চিত্ৰ ২.৩)। আমাৰ দাঁতবোৰৰ ৰূপ ভিন্ন আৰু ইহতে বেলেগ বেলেগ কাৰ্য্য সম্পাদন কৰে। তাৰ মতে ইহতক বেলেগ বেলেগ নাম দিয়া হয় (চিত্ৰ ২.৩)।

চিত্ৰ ২.৩ দাঁতৰ বিন্যাস আৰু বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ দাঁত

কাৰ্য্যকলাপ ২.২
হাত ধুৱা। দাপোণত চাই তোমাৰ দাঁতবোৰ গণনা কৰা। তোমাৰ তৰ্জনী আঙুলিৰে দাঁতবোৰ অনুভৱ কৰা। তুমি কেই প্ৰকাৰৰ দাঁত পাব পাৰিলা? এটা আপেল বা পাউৰুটিৰ টুকুৰা এটা লৈ খোৱা। কামোৰা আৰু কটাৰ বাবে তুমি কোনবোৰ দাঁত ব্যৱহাৰ কৰা, আৰু ফুটা কৰা আৰি ছিঙাৰ বাবে কোনবোৰ? লগতে চোবোৱা আৰি গুৰি কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰাবোৰো উলিয়াওৱা?

তোমাৰ লক্ষণবোৰ তালিকা ২.২-ত লিপিবদ্ধ কৰা।

তালিকা ২.২

আমাৰ মুখত লালটি গ্ৰন্থি থাকে যিয়ে লালটি নিঃসৰণ কৰে। তুমি আহাৰৰ ওপৰত লালটিৰ ক্ৰিয়া জানা নেকি? আহি উলিয়াওঁ।

কাৰ্য্যকলাপ ২.৩

দুটা পৰীক্ষা নলী লোৱা। ইহতক ‘$A$’ আৰু ‘$B$’ বুলি নামাকৰণ কৰা। পৰীক্ষা নলী ‘$A$’-ত এচামুচ

চিত্ৰ ২.৪ শ্বেতসাৰৰ ওপৰত লালটিৰ প্ৰভাৱ

সিজোৱা ভাত ৰাখা; পৰীক্ষা নলী ‘$B$’-ত ৩ৰ পৰা ৫ মিনিট চোবোৱাৰ পিছত এচামুচ সিজোৱা ভাত ৰাখা। দুয়োটা পৰীক্ষা নলীত $3-4 \mathrm{~mL}$ পানী যোগ কৰা (চিত্ৰ ২.৪)। এতিয়া প্ৰতিটো পৰীক্ষা নলীত ২-৩ টোপাল আয়’ডিন দ্ৰৱ ঢালি দি লক্ষ্য কৰা। পৰীক্ষা নলীবোৰত ৰঙৰ পৰিৱৰ্তন কিয় হয়? তোমাৰ সহপাঠী আৰু শিক্ষকৰ সৈতে ফলাফলবোৰ আলোচনা কৰা। লালটিয়ে শ্বেতসাৰ চেনিৰ পৰ্যায়লৈ ভাঙি পেলায়।

জিভা হৈছে মাংসল স্নায়ুযুক্ত অংগ যি মুখগহ্বৰৰ তলিতাৰ পিছফালে সংলগ্ন। ই আগফালে মুক্ত আৰু সকলো দিশত লৰচৰ কৰিব পাৰি। তুমি জিভাৰ কাৰ্য্যবোৰ জানা নেকি? আমি কথা কোৱাৰ বাবে আমাৰ জিভা ব্যৱহাৰ কৰো। ইয়াৰ উপৰিও, ই চোবোৱাৰ সময়ত লালটি আহাৰৰ লগত মিহলাই আৰু আহাৰ গিলাত সহায় কৰে। আমি আমাৰ জিভাৰে আহাৰৰ সোৱাদও লওঁ। ইয়াৰ সোৱাদ কুঁহিবোৰ থাকে যিয়ে আহাৰৰ বিভিন্ন সোৱাদ ধৰা পেলায়। তলৰ কাৰ্য্যকলাপৰ দ্বাৰা আমি সোৱাদ কুঁহিৰ অৱস্থান উলিয়াব পাৰো।

মিঠাই আৰু দাঁতৰ ক্ষয়

সাধাৰণতে আমাৰ মুখত বেক্টেৰিয়া থাকে কিন্তু ই আমাৰ বাবে অপকাৰী নহয়। কিন্তু, আমি খোৱাৰ পিছত আমাৰ দাঁত আৰু মুখ পৰিষ্কাৰ নকৰিলে, বহুতো অপকাৰী বেক্টেৰিয়াও ইয়াত বাস কৰিবলৈ আৰু বঢ়িবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই বেক্টেৰিয়াবোৰে বাকী থকা আহাৰৰ পৰা থকা চেনিবোৰ ভাঙি পেলাই এছিড নিঃসৰণ কৰে (এছিড কি জানিবলৈ অধ্যায় ৪ চোৱা)। এছিডবোৰে ক্ৰমাৎ দাঁতৰ ক্ষতি কৰে (চিত্ৰ ২.৫)। ইয়াক দাঁতৰ ক্ষয় বোলে। যদি ইয়াৰ সময়মতে চিকিৎসা নকৰা হয়, ই তীব্ৰ দাঁতৰ বিষ সৃষ্টি কৰে আৰু চৰম অৱস্থাত দাঁত হেৰুৱাৰ ফলাফল দিব পাৰে। চক্লেট, মিঠাই, চফ্ট ড্ৰিংক আৰু অন্যান্য চেনিৰ পণ্য হৈছে দাঁতৰ ক্ষয়ৰ মূল কাৰক।
গতিকে, এজনে দিনত কমেও দুবাৰ ব্ৰাছ বা দাঁতন আৰু ডেণ্টেল ফ্লছ (এটা বিশেষ শকত সূতা যাক দুটা দাঁতৰ মাজত লৰচৰ কৰাই আৱদ্ধ আহাৰৰ কণিকা উলিয়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়)ৰে দাঁত পৰিষ্কাৰ কৰিব লাগে আৰু প্ৰতিবাৰ খোৱাৰ পিছত মুখ ধুব লাগে। লগতে, এজনে মুখত লেতেৰা আঙুলি বা কোনো ধোৱা নোহোৱা বস্তু নিদিব লাগে।

চিত্ৰ ২.৫ দাঁতৰ ক্ৰমাৎ ক্ষয়

কেতিয়াবা তুমি খৰধৰকৈ খালে, খোৱাৰ সময়ত কথা কোৱা বা হাঁহিলে, তুমি কাহ, হিক্কি বা শ্বাসৰুদ্ধ হোৱা অনুভৱ কৰিব পাৰা। এইটো হয় যেতিয়া আহাৰৰ কণিকাবোৰ শ্বাসনলীত সোমায়। শ্বাসনলীয়ে নাকৰ পৰা হাওঁফাওঁলৈ বায়ু কঢ়িয়ায়। ই আহাৰনলীৰ কাষে কাষে চলে। কিন্তু ডিঙিৰ ভিতৰত, বায়ু আৰু আহাৰৰ এটা সাধাৰণ পথ থাকে। তেন্তে আহাৰক শ্বাসনলীত সোমোৱাৰ পৰা কেনেকৈ ৰখা হয়? গিলাৰ কাৰ্য্যৰ সময়ত এটা ফ্লেপ-সদৃশ ভালভে শ্বাসনলীৰ পথ বন্ধ কৰি আহাৰক আহাৰনলীলৈ পৰিচালিত কৰে। যদি, কাকতালীয়ভাৱে, আহাৰৰ কণিকাবোৰ শ্বাসনলীত সোমায়, আমি শ্বাসৰুদ্ধ অনুভৱ কৰো, হিক্কি উঠে বা কাহ হয়।

চিত্ৰ ২.৬ বিভিন্ন সোৱাদৰ বাবে জিভাৰ অঞ্চল

কাৰ্য্যকলাপ ২.৪
১. (i) চেনি দ্ৰৱ, (ii) সাধাৰণ লৱণ দ্ৰৱ, (iii) নেমুৰ ৰস আৰু (iv) চেপা নিম পাত বা কৰলাৰ ৰসৰ প্ৰতিটোৰে এটা এটা নমুনা প্ৰস্তুত কৰা।
২. তোমাৰ এগৰাকী সহপাঠীক চকু বান্ধি দি তাইক/তাক জিভা উলিয়াই থিয় আৰু সমতল অৱস্থাত ৰাখিবলৈ কওঁক।
৩. চিত্ৰ ২.৬-ত দেখুওৱাৰ দৰে জিভাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত ওপৰৰ নমুনাবোৰ একোটাকৈ ৰাখিবলৈ এটা পৰিষ্কাৰ দাঁতন ব্যৱহাৰ কৰা। প্ৰতিটো নমুনাৰ বাবে নতুন দাঁতন ব্যৱহাৰ কৰা।
৪. সহপাঠীজনক সুধা জিভাৰ কোন অঞ্চলবোৰে মিঠা, লোণীয়া, টেঙা আৰু তিতা পদাৰ্থবোৰ ধৰা পেলাব পাৰে।
৫. এতিয়া তোমাৰ লক্ষণবোৰ লিখা আৰু চিত্ৰ ২.৬ নামাকৰণ কৰা।
ইয়াক অন্যান্য সহপাঠীৰ সৈতে পুনৰাবৃত্তি কৰা।

আহাৰনলী/গ্ৰাসনলী

গিলা আহাৰ আহাৰনলী বা গ্ৰাসনলীলৈ যায়। চিত্ৰ ২.২ চোৱা। আহাৰনলী ডিঙিৰ

পেহলিয়ে জানিব বিচাৰে বমি কৰাৰ সময়ত আহাৰ বিপৰীত দিশত কেনেকৈ যায়

চিত্ৰ ২.৭ পাচন নলীৰ গ্ৰাসনলীত আহাৰৰ গতি

আৰু বুকৰ মাজেৰে চলে। আহাৰনলীৰ বেৰৰ গতিয়ে আহাৰক তললৈ ঠেলা মাৰে। প্ৰকৃততে এই গতিটো সমগ্ৰ পাচন নলীজুৰি হয় আৰু আহাৰক তললৈ ঠেলা মাৰে (চিত্ৰ ২.৭)। কেতিয়াবা আমাৰ পাকস্থলীয়ে আহাৰ গ্ৰহণ নকৰে আৰু বমি কৰি উলিয়াই দিয়া হয়। তুমি খোৱাৰ পিছত বমি কৰা ঘটনাবোৰ মনত পেলোৱা আৰু ইয়াৰ কাৰণৰ কথা ভাবা। তোমাৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু শিক্ষকৰ সৈতে আলোচনা কৰা।

পাকস্থলী

পাকস্থলী হৈছে ডাঠ বেৰৰ থলি। ইয়াৰ আকৃতি চেপেটা $J$ৰ দৰে আৰু ই পাচন নলীৰ আটাইতকৈ বহল অংশ। ই এটা মূৰেৰে আহাৰনলীৰ পৰা আহাৰ গ্ৰহণ কৰে আৰু আনটো মূৰেৰে ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰলৈ খোলা হয়।

পাকস্থলীৰ ভিতৰৰ আস্তৰণে শ্লেষ্মা, হাইড্ৰ’ক্লৰিক এছিড আৰু পাচক ৰস নিঃসৰণ কৰে। শ্লেষ্মাই পাকস্থলীৰ আস্তৰণক ৰক্ষা কৰে। এছিডে আহাৰৰ লগত সোমোৱা বহুতো বেক্টেৰিয়া মাৰি পেলায় আৰু পাকস্থলীত আম্লিক মাধ্যম কৰে আৰু পাচক ৰসবোৰে ক্ৰিয়া কৰাত সহায় কৰে। পাচক ৰসবোৰে প্ৰ’টিনবোৰ সৰল পদাৰ্থলৈ ভাঙি পেলায়।

ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ

ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ অতি কোঁচ খোৱা আৰু প্ৰায় ৭.৫ মিটাৰ দীঘল। ই যকৃৎ আৰু অগ্ন্যাশয়ৰ পৰা নিঃসৰণ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও, ইয়াৰ বেৰেও ৰস নিঃসৰণ কৰে।

যকৃৎ হৈছে ৰঙচুৱা বাদামী ৰঙৰ গ্ৰন্থি যি উদৰৰ ওপৰৰ অংশত সোঁফালে অৱস্থিত। ই দেহৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ গ্ৰন্থি। ই পিত্ত ৰস নিঃসৰণ কৰে যি পিত্তাশয় নামৰ থলিত সঞ্চিত থাকে (চিত্ৰ ২.২)। পিত্তই চৰ্বীৰ পাচনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

অগ্ন্যাশয় হৈছে এটা ডাঙৰ ক্ৰীম ৰঙৰ গ্ৰন্থি যি পাকস্থলীৰ তলতে অৱস্থিত (চিত্ৰ ২.২)। অগ্ন্যাশয় ৰসে কাৰ্ব’হাইড্ৰেট, চৰ্বী আৰু প্ৰ’টিনৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰি ইহতক সৰল ৰূপলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে।

পাকস্থলীৰ কাৰ্য্যক্ৰম এটা অদ্ভুত দুৰ্ঘটনাৰ দ্বাৰা আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। ১৮২২ চনত, এলেক্সিছ চেন্ট মাৰ্টিন নামৰ এজন মানুহ শ্বটগানৰ গুলিৰে বেয়াকৈ আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল। গুলিটোৱে বুকৰ বেৰত গুৰুতৰ ক্ষতি কৰিছিল আৰু ইয়াৰ পাকস্থলীত এটা ফুটা কৰিছিল। তাক এজন আমেৰিকান সেনা চিকিৎসক উইলিয়াম ব’মণ্টৰ ওচৰলৈ অনা হৈছিল। চিকিৎসকজনে ৰোগীক ৰক্ষা কৰিলে কিন্তু তেওঁ ফুটাটো সঠিকভাৱে বন্ধ কৰিব নোৱাৰিলে আৰু ইয়াক বেণ্ডেজ কৰি ৰাখিলে (চিত্ৰ ২.৮)। ব’মণ্টে ফুটাটোৰ মাজেৰে পাকস্থলীৰ ভিতৰ চাবলৈ ইয়াক এটা মহান সুযোগ হিচাপে লৈছিল। তেওঁ কিছুমান আশ্চৰ্যজনক লক্ষণ কৰিছিল।

ব’মণ্টে দেখিলে যে পাকস্থলীয়ে আহাৰ মথি আছিল। ইয়াৰ বেৰে এটা তৰল নিঃসৰণ কৰিছিল যিয়ে আহাৰ হজম কৰিব পাৰিছিল। তেওঁ লক্ষ্য কৰিলে যে পাকস্থলীৰ শেষ মূৰটো ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰলৈ খোলা হয় কেৱল পাকস্থলীৰ ভিতৰৰ আহাৰৰ পাচন সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছতহে।

চিত্ৰ ২.৮ এলেক্সিছ চেন্ট মাৰ্টিনৰ শ্বটগানৰ আঘাত

আংশিকভাৱে হজম হোৱা আহাৰ এতিয়া ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ তলৰ অংশলৈ আহে য’ত অন্ত্ৰ ৰসে আহাৰৰ সকলো উপাদানৰ পাচন সম্পূৰ্ণ কৰে। কাৰ্ব’হাইড্ৰেটবোৰ গ্লুক’জৰ দৰে সৰল চেনিলৈ ভাঙি যায়, চৰ্বীবোৰ চৰ্বী অম্ল আৰু গ্লিচাৰললৈ, আৰু প্ৰ’টিনবোৰ এমিন’ অম্ললৈ।

ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত শোষণ

হজম হোৱা আহাৰ এতিয়া অন্ত্ৰৰ বেৰত থকা ৰক্ত নলীবোৰলৈ যাব পাৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াক শোষণ বোলে। ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ ভিতৰৰ বেৰবোৰত হাজাৰ হাজাৰ আঙুলিৰ দৰে বৃদ্ধি থাকে। এইবোৰক ভিলাই বোলে (একবচন ভিলাছ)। তুমি অনুমান কৰিব পাৰা নেকি অন্ত্ৰত ভিলাইৰ ভূমিকা কি হ’ব পাৰে? ভিলাইবোৰে হজম হোৱা আহাৰ শোষণৰ বাবে পৃষ্ঠকালি বৃদ্ধি কৰে। প্ৰতিটো ভিলাছৰ ইয়াৰ পৃষ্ঠৰ ওচৰত পাতল আৰু সৰু ৰক্ত নলীৰ জাল থাকে। ভিলাইৰ পৃষ্ঠই হজম হোৱা আহাৰৰ দ্ৰব্যসমূহ শোষণ কৰে। শোষিত দ্ৰব্যসমূহ ৰক্ত নলীৰ মাজেৰে দেহৰ বিভিন্ন অংগলৈ পৰিবহণ কৰা হয় য’ত ইহতক দেহৰ প্ৰয়োজনীয় প্ৰ’টিনৰ দৰে জটিল পদাৰ্থ গঠন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াক সংস্থাপন বোলে। কোষবোৰত, গ্লুক’জ অক্সিজেনৰ সহায়ত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড আৰু পানীলৈ ভাঙি যায়, আৰু শক্তি মুক্ত হয়। যি আহাৰ হজম নহয় আৰু শোষিত নহয় সি ডাঙৰ অন্ত্ৰত সোমায়।

ডাঙৰ অন্ত্ৰ

ডাঙৰ অন্ত্ৰ ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰতকৈ বহল আৰু চুটি। ই প্ৰায় ১.৫ মিটাৰ দীঘল। ইয়াৰ কাৰ্য্য হৈছে হজম নোহোৱা আহাৰৰ পদাৰ্থৰ পৰা পানী আৰু কিছুমান লৱণ শোষণ কৰা। বাকী থকা বৰ্জনীয় পদাৰ্থ মলাশয়লৈ যায় আৰু আধা-গোটা মলৰূপে তাতে থাকে। মলৰ পদাৰ্থ সময়ে সময়ে মলদ্বাৰৰ মাজেৰে আতৰোৱা হয়। ইয়াক মলত্যাগ বোলে।

২.৩ ঘাঁহ-খোৱা প্ৰাণীৰ দেহত পাচন

তুমি গৰু, ম’হ আৰু অন্যান্য ঘাঁহ-খোৱা প্ৰাণীয়ে নাখাওঁতেও অবিৰতভাৱে চোবাই থকা লক্ষ্য কৰিছা নেকি? প্ৰকৃততে, ইহতে ঘাঁহখিনি দ্ৰুতভাৱে গিলি পেলায় আৰু ৰুমেন নামৰ পাকস্থলীৰ এটা অংশত সঞ্চয় কৰি ৰাখে (চিত্ৰ ২.৯)। ইয়াত আহাৰখিনি

ডায়েৰিয়া

কেতিয়াবা তুমি প্ৰায়ে পানীযুক্ত মল ত্যাগ কৰাৰ প্ৰয়োজন অনুভৱ কৰা অভিজ্ঞতা হ’ব পাৰে। এই অৱস্থাক ডায়েৰিয়া বোলে। ই সংক্ৰমণ, আহাৰ বিষক্ৰিয়া বা বদহজমৰ বাবে হ’ব পাৰে। ই ভাৰতত অতি সাধাৰণ, বিশেষকৈ শিশুসকলৰ মাজত। গুৰুতৰ অৱস্থাত ই মাৰাত্মক হ’ব পাৰে। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে দেহৰ পৰা পানী আৰু লৱণৰ অত্যধিক হেৰুৱা। ডায়েৰিয়াক উপেক্ষা কৰা উচিত নহয়। চিকিৎসকৰ ওচৰলৈ নিনিয়াওতেই ৰোগীক এচিমুচ লৱণ আৰু চেনি মিহলাই উতলাই শীতল কৰা যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী দিব লাগে। ইয়াক মুখেৰে ৰিহাইড্ৰেচন দ্ৰৱ (ORS) বোলে।

পেহলিয়ে জানিব বিচাৰে কিয় এই প্ৰাণীবোৰে আহাৰ গ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত ইয়াক সঠিকভাৱে চোবাব নোৱাৰে?

বুজোৱে জানিব বিচাৰে কিয় আমি গৰু-ম’হৰ দৰে চেলুল’জ হজম কৰিব নোৱাৰো।

আংশিকভাৱে হজম হয় আৰু ইয়াক কাড বোলে। কিন্তু পিছত কাডখিনি সৰু সৰু গুটি হৈ মুখলৈ উভতি আহে আৰু প্ৰাণীয়ে ইয়াক চোবায়। এই প্ৰক্ৰিয়াক জুৰালি বোলে আৰু এই প্ৰাণীবোৰক জুৰালিয়া প্ৰাণী বোলে।

ঘাঁহ চেলুল’জ, এক প্ৰকাৰৰ কাৰ্ব’হাইড্ৰেটত সমৃদ্ধ। গৰু-ম’হ, হৰিণ আদি জুৰালিয়া প্ৰাণীত, ৰুমেনত থকা বেক্টেৰিয়াই চেলুল’জৰ পাচনত সহায় কৰে। বহুতো প্ৰাণী, মানুহকে ধৰি, চেলুল’জ হজম কৰিব নোৱাৰে।

চিত্ৰ ২.৯ জুৰালিয়া প্ৰাণীৰ পাচন তন্ত্ৰ

ঘোঁৰা, সৰল আদি প্ৰাণীৰ গ্ৰাসনলী আৰু ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ মাজত চিকাম নামৰ এটা ডাঙৰ থলি-সদৃশ গঠন থাকে (চিত্ৰ ২.৯)। আহাৰৰ চেলুল’জ ইয়াত কিছুমান বেক্টেৰিয়াৰ ক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা হজম হয় যিবোৰ মানুহৰ দেহত নাথাকে।

এতিয়ালৈকে তুমি পাচন তন্ত্ৰ থকা প্ৰাণীৰ বিষয়ে শিকিলা। কিন্তু বহুতো সৰু জীৱ আছে যিবোৰৰ মুখ আৰু পাচন তন্ত্ৰ নাথাকে। তেন্তে, ইহতে কেনেকৈ আহাৰ আহৰণ কৰে আৰু হজম কৰে? তলৰ অংশত তুমি আহাৰ গ্ৰহণৰ আন এটা আকৰ্ষণীয় পদ্ধতি শিকিবা।

২.৪ এমিবাত আহাৰ গ্ৰহণ আৰু পাচন

এমিবা হৈছে পুখুৰীৰ পানীত পোৱা এটা অণুবীক্ষণিক এককোষী জীৱ। এমিবাৰ কোষ প্ৰৰস, এটা গোলাকাৰ, ঘন কেন্দ্ৰক আৰু ইয়াৰ কোষপ্ৰৰসত বহুতো সৰু বুদবুদ-সদৃশ ৰিক্তিকা থাকে (চিত্ৰ ২.১০)। এমিবাই নিৰন্তৰ ইয়াৰ আকৃতি আৰু অৱস্থান সলনি কৰি থাকে। ই গতি আৰু আহাৰ ধৰাৰ বাবে এটা, বা অধিক আঙুলি-সদৃশ প্ৰক্ষেপণ উলিয়াই, যাক ছিউড’প’ডিয়া বা মিছা ভৰি বোলে।

চিত্ৰ ২.১০ এমিবা

এমিবাই কিছুমান অণুবীক্ষণিক জীৱ খায়। যেতিয়া ই আহাৰ অনুভৱ কৰে, ই আহাৰ কণিকাৰ চাৰিওফালে ছিউড’প’ডিয়া উলিয়াই আৰু ইয়াক গ্ৰাস কৰে। আহাৰখিনি আহাৰ ৰিক্তিকাত আৱদ্ধ হয় $[$ চিত্ৰ ২.১০)।

আহাৰ ৰিক্তিকাত পাচক