సవరణల రాజ్యాంగ నిబంధనలు

భారత రాజ్యాంగాన్ని సవరించే విధానం భారత రాజ్యాంగపు ఆర్టికల్ 368 లో పేర్కొనబడింది. ఇది పార్లమెంటుకుసవరణ అధికారంను కల్పిస్తుంది.

ఆర్టికల్ 368 యొక్క ముఖ్య నిబంధనలు

• సవరణ అధికారం: పార్లమెంటుకు రాజ్యాంగపు ఏ నిబంధననైనా సవరించే అధికారం ఉంది.
• విధానం: సవరణ స్వభావాన్ని బట్టి, సవరణలుసాధారణ మెజారిటీ,ప్రత్యేక మెజారిటీ, లేదాప్రత్యేక మెజారిటీతో పాటు రాష్ట్ర సమ్మతి ద్వారా చేయవచ్చు.
• రాజ్యాంగ సవరణలు: ఇవి రాజ్యాంగంలో మార్పులు కావచ్చు, ఇది రాజ్యాంగపు ఏ భాగానికైనా జతచేయడం, తొలగించడం లేదా మార్చడం కావచ్చు.
• నియంత్రణ: సవరణ అధికారంకేసవానంద భారతి కేసు (1973) లో సుప్రీం కోర్టు స్థాపించినబేసిక్ స్ట్రక్చర్ సిద్ధాంతం కి లోబడి ఉంటుంది.
• సవరణ బిల్లు: దీనిని పార్లమెంటులోని ఏ హౌస్ లోనైనా ప్రవేశపెట్టవచ్చు మరియు రెండు హౌస్ లు వేర్వేరుగా దీనిని ఆమోదించాలి.

మెజారిటీ రకాలు

సవరణ స్వభావం మరియు పరిధిని బట్టి, సవరణ ఆమోదానికి రాజ్యాంగం వివిధ రకాల మెజారిటీలను నిర్దేశిస్తుంది.

1. సాధారణ మెజారిటీ

• నిర్వచనం: సభలో హాజరైన మరియు ఓటు వేసిన సభ్యులలో ఎక్కువ మంది.
• వర్తింపు: రాజ్యాంగ నిబంధనలను ప్రత్యక్షంగా ప్రభావితం చేయని సవరణలకు ఉపయోగిస్తారు (ఉదా: కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు, సరిహద్దుల మార్పు మొదలైన అంశాలపై ఆర్టికల్ 2, 3, 4 కింద వచ్చే విషయాలు).
• ఉదాహరణ: కొత్త రాష్ట్రాల ప్రవేశం లేదా ఏర్పాటు, రాష్ట్రాల పేర్ల మార్పు.

2. ప్రత్యేక మెజారిటీ

• నిర్వచనం:ఆర్టికల్ 368 ప్రకారంప్రత్యేక మెజారిటీ.
• అవసరాలు:
  • ప్రతి సభలో మొత్తం సభ్యులలో మెజారిటీ (కనీసం 50% + 1).
  • ప్రతి సభలో హాజరైన మరియు ఓటు వేసిన సభ్యులలో రెండు మూడవ వంతుల మెజారిటీ.
• వర్తింపు:మౌలిక హక్కులు,నిర్దేశాత్మక సూత్రాలు,న్యాయవ్యవస్థ అధికారాలు మరియు ఇతర రాజ్యాంగ నిబంధనలను ప్రభావితం చేసే ఎక్కువ భాగం రాజ్యాంగ సవరణలకు ఉపయోగిస్తారు.
• ఉదాహరణ:మౌలిక హక్కులు,రాష్ట్ర విధాన నిర్దేశాత్మక సూత్రాలు, లేదాన్యాయవ్యవస్థ నిబంధనల సవరణలు.

3. ప్రత్యేక మెజారిటీతో పాటు సగం రాష్ట్రాల అంగీకారం

• నిర్వచనం: పార్లమెంట్ రెండు సభలలోప్రత్యేక మెజారిటీ తో పాటు కనీసంసగం రాష్ట్ర శాసనసభల సామాన్య మెజారిటీ ఆమోదం.
• వర్తింపు:సమ్మిళిత నిర్మాణం,కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య అధికారాల పంపకం, లేదారాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్యంను ప్రభావితం చేసే సవరణలకు ఉపయోగిస్తారు.
• ఉదాహరణ: క్రింది వాటి సవరణలు:
  • రాష్ట్రపతి ఎన్నిక (కలం 54, 55)
  • కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాల కార్యనిర్వాహక అధికార పరిధి (కలం 73, 162)
  • కేంద్ర న్యాయవ్యవస్థ మరియు హైకోర్టులు (భాగ V అధ్యాయాలు IV మరియు V, భాగ VI అధ్యాయం V)
  • కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య శాసన అధికారాల పంపకం (భాగ XI అధ్యాయం I, ఏడవ షెడ్యూల్ జాబితాలు)
  • కలం 368 స్వయంగా

రాజ్యాంగానికి ముఖ్యమైన సవరణలు

1. మొదటి సవరణ (1951)

• ఉద్దేశ్యం:మౌలిక హక్కుల అమలులో వచ్చిన వాస్తవిక కష్టాలను పరిష్కరించడం మరియుభూసంస్కరణలు చేపట్టేందుకు అనుకూలంగా చేయడం.
• ప్రధాన మార్పులు:
  • భూసంస్కరణ చట్టాలను న్యాయసమీక్ష నుండి రక్షించేందుకు తొమ్మిదవ షెడ్యూల్ను చేర్చారు.
  • కలం 19 కింద వాక్స్వాతంత్ర్యాన్ని పరిమితం చేసి, ప్రజా శాంతి, విదేశీ రాష్ట్రాలతో స్నేహపూర్వక సంబంధాల వంటి ఆధారాలను చేర్చారు.
  • సామాజిక-ఆర్థిక సంస్కరణల కోసం కలం 15 మరియు 19ను సవరించారు.
• సందర్భం: భూసంస్కరణలకు అడ్డుపడిన న్యాయస్థాన తీర్పుల నేపథ్యంలో ఆమోదించబడింది.
• SSC/RRB ప్రాధాన్యత:తొమ్మిదవ షెడ్యూల్ మరియుమౌలిక హక్కులపై పరిమితుల గురించి తరచుగా ప్రశ్నలు వస్తాయి.

2. ఏడవ సవరణ (1956)

• ఉద్దేశ్యం: రాష్ట్రాలనుభాషా ఆధారంగా పునఃసంఘటించడం.
• కీలక మార్పు: Part A, B, C మరియు D వర్గాలుగా రాష్ట్రాల వర్గీకరణను రద్దు చేసి, వాటిని పునఃసంఘటించారు.
• SSC/RRB ప్రాధాన్యత:రాష్ట్ర పునఃసంఘటన మరియుభాషా రాష్ట్రాలపై దృష్టి పెట్టండి.

3. చవ్వెన్నెల్లవ సవరణ (1971)

• ఉద్దేశ్యం: సంవిధానంలోని ఏ భాగాన్నైనా,మౌలిక హక్కులు సహా, సవరించేందుకుపార్లమెంట్‌కు ఉన్న అధికారాన్ని ధృవీకరించడం.
• కీలక మార్పు:
  • రాష్ట్రపతికి సంవిధాన సవరణ బిల్లులపై ఆమోదం ఇవ్వడం తప్పనిసరిగా మారింది.
  • మౌలిక హక్కులను సవరించే పార్లమెంట్ అధికారాన్ని స్పష్టం చేసింది.
• సందర్భం: పార్లమెంట్ అధికారాన్ని పరిమితం చేసిన**గోలక్‌నాథ్ కేసు (1967)**కి ప్రతిస్పందనగా ఆమోదించబడింది.
• SSC/RRB ప్రాధాన్యత:పార్లమెంట్ సవరణ అధికారం మరియుగోలక్‌నాథ్ కేసు గురించి తరచుగా అడుగుతారు.

4. నలభై రెండవ సవరణ (1976)

• ఉద్దేశ్యం:“మినీ సంవిధానం”గా పిలవబడే ఇదిఎమర్జెన్సీ కాలంలో అమలులోకి వచ్చింది.
• కీలక మార్పులు:
  • “సామ్యవాద”, “ధర్మనిరపేక్ష”, “అఖండత” అనే పదాలను ప్రాంబుల్‌లో చేర్చారు.
  • మౌలిక కర్తవ్యాలు (ఆర్టికల్ 51A) చేర్చబడ్డాయి.
  • లోక్‌సభ మరియు రాష్ట్ర అసెంబ్లీల కాలాన్ని 5 సంవత్సరాల నుండి 6 సంవత్సరాలకు పొడిగించారు.
  • న్యాయసమీక్ష అధికారాన్ని కుదించారు.
  • రాష్ట్రపతిని కేబినెట్ సలహా ప్రకారం పనిచేయాల్సిందిగా చేశారు.
• సందర్భం: ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వం కాలంలోఎమర్జెన్సీ (1975–1977) సమయంలో ఆమోదించబడింది.
• SSC/RRB ప్రాధాన్యత:మౌలిక కర్తవ్యాలు,ప్రాంబుల్లో మార్పులు మరియుఎమర్జెన్సీ కాలంపై దృష్టి పెట్టండి.

5. నలుబై నాలుగవ సవరణ (1978)

• ఉద్దేశ్యం:నలుబై రెండవ సవరణ అతిప్రవృత్తినిరద్దు చేసి ప్రజాస్వామ్య సూత్రాలను పునరుద్ధరించడం.
• ముఖ్యమైన మార్పులు:
  • లోక్‌సభ మరియు రాష్ట్ర అసెంబ్లీల కాలాన్ని 5 సంవత్సరాలుగా పునరుద్ధరించింది.
  • సంపత్తి హక్కును ప్రాథమిక హక్కుగా కాకుండా చట్టపరమైన హక్కుగా మార్చింది.
  • న్యాయ సమీక్ష అధికారాన్ని పునరుద్ధరించింది.
  • అంతర్గత అత్యవసర పరిస్థితిను “సాయుధ తిరుగుబాటు” ఆధారంగా మాత్రమే ప్రకటించేందుకు సాధ్యమైంది.
• సందర్భం: అత్యవసర పరిస్థితిముగిసిన తర్వాత జనతా పార్టీ ప్రభుత్వం ద్వారా ఆమోదించబడింది.
• SSC/RRB ప్రాధాన్యత:సంపత్తి హక్కును ప్రాథమిక హక్కుగా తొలగించడం మరియుఅత్యవసర పరిస్థితి తర్వాతి సంస్కరణలు గురించి తరచుగా అడుగుతారు.

6. యాభై రెండవ సవరణ (1985)

• ఉద్దేశ్యం: శాసనసభ్యులపార్టీ మార్పును నిరోధించడం.
• ముఖ్యమైన మార్పు: రాజ్యాంగానికిపదవ షెడ్యూల్ (ప్రతిస్వామ్య నిరోధ చట్టం)ను చేర్చింది.
• SSC/RRB ప్రాధాన్యత:ప్రతిస్వామ్య నిబంధనలు మరియురాజకీయ స్థిరత్వంపై దృష్టి పెట్టండి.

7. అరవై ఒకటవ సవరణ (1988)

• ఉద్దేశ్యం:ఓటు హక్కు వయస్సును 21 నుండి 18 సంవత్సరాలకు తగ్గించడం.
• ముఖ్యమైన మార్పు: ఓటు వయస్సును తగ్గించేందుకు ఆర్టికల్ 326ని సవరించింది.
• SSC/RRB ప్రాధాన్యత:ఎన్నికల సంస్కరణలు మరియుఓటు హక్కులుపై దృష్టి పెట్టండి.

8. డెబ్బై మూడవ సవరణ (1992)

• ఉద్దేశ్యం:పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలకు సాంవిధానిక స్థానం కల్పించడం.
• కీలక మార్పు: రాజ్యాంగానికిభాగం IX మరియుపదకొండవ షెడ్యూల్ చేర్చబడింది.
• SSC/RRB ప్రాధాన్యత:స్థానిక స్వశాసనం మరియుగ్రామీణ పాలనపై దృష్టి.

9. నాలుగువంతుల నాలుగవ సవరణ (1992)

• ఉద్దేశ్యం:నగరపాలికలకు సాంవిధానిక స్థానం కల్పించడం.
• కీలక మార్పు: రాజ్యాంగానికిభాగం IXA మరియుపన్నెండవ షెడ్యూల్ చేర్చబడింది.
• SSC/RRB ప్రాధాన్యత:నగర స్థానిక సంస్థలు మరియునగర పాలనపై దృష్టి.

10. ఎనభై ఆరవ సవరణ (2002)

• ఉద్దేశ్యం:విద్యను ప్రాథమిక హక్కుగా చేయడం.
• కీలక మార్పు:ఆర్టికల్ 21A చేర్చి, 6-14 సంవత్సరాల పిల్లలకు ఉచిత మరియు తప్పనిసరి విద్యను ప్రాథమిక హక్కుగా మార్చారు.
• SSC/RRB ప్రాధాన్యత:విద్య హక్కు మరియుప్రాథమిక హక్కులుపై దృష్టి.

11. ఒక్క వందల ఒకటవ సవరణ (2016)

• ఉద్దేశ్యం:వస్తువులు మరియు సేవల పన్ను (GST) ప్రవేశపెట్టడం.
• కీలక మార్పు: ఆర్టికల్ 246A చేర్చి, GST అమలుకు అనుకూలంగా పలు ఆర్టికల్స్ సవరించబడ్డాయి.
• SSC/RRB ప్రాధాన్యత:GST మరియుపన్ను సంస్కరణలుపై దృష్టి.

12. ఒక్క వందల మూడవ సవరణ (2019)

• ఉద్దేశ్యం:ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాల (EWS) కోసం సామాన్య వర్గంలో10% రిజర్వేషన్ కల్పించడం.
• కీలక మార్పు: విద్య మరియు ఉద్యోగాల్లో EWS రిజర్వేషన్ కోసం ఆర్టికల్ 15(6) మరియు ఆర్టికల్ 16(6) చేర్చబడ్డాయి.
• SSC/RRB ప్రాధాన్యత:EWS రిజర్వేషన్ మరియుసామాజిక న్యాయంపై దృష్టి.

సారాంశ పట్టిక: ముఖ్యమైన సవరణలు

పోటీ పరీక్షల కోసం ముఖ్యమైన వాస్తవాలు

• ఆర్టికల్ 368 రాజ్యాంగ సవరణలకుప్రక్రియను అందిస్తుంది.
• **బేసిక్ స్ట్రక్చర్ సూత్రం****కేసవానంద భారతి కేసు (1973)**లో స్థాపించబడింది, 42వ సవరణ ద్వారా కాదు.
• సాధారణ మెజారిటీ రాజ్యాంగ సవరణలకు అరుదుగా ఉపయోగించబడుతుంది; ప్రధానంగా ప్రక్రియాత్మక విషయాల కోసం.
• ప్రత్యేక మెజారిటీ (ఆర్టికల్ 368) ఎక్కువ భాగం రాజ్యాంగ సవరణల కోసం ఉపయోగించబడుతుంది.
• ప్రత్యేక మెజారిటీతో పాటు రాష్ట్ర ఆమోదం సమాఖ్య నిర్మాణాన్ని ప్రభావితం చేసే సవరణలకు అవసరం.
• మొదటి సవరణ (1951) భూసంస్కరణల కోసంనవవ షెడ్యూల్‌ను ప్రవేశపెట్టింది.
• నలభై రెండవ సవరణ (1976)**మౌలిక కర్తవ్యాలను చేర్చింది మరియుప్రాస్థావికాన్ని** సవరించింది.
• **నలభై నాలుగవ సవరణ (1978)**సంపత్తి హక్కును మౌలిక హక్కుల నుండి తొలగించింది.
• **యాభై రెండవ సవరణ (1985)**అవినీతి నిరోధ చట్టాన్ని (పదవ షెడ్యూల్) ప్రవేశపెట్టింది.
• **డెబ్బై మూడవ మరియు డెబ్బై నాలుగవ సవరణలు (1992)**స్థానిక పాలనను రాజ్యాంగబద్ధం చేశాయి.
• వంద మూడవ సవరణ (2019)****10% EWS రిజర్వేషన్ను ప్రవేశపెట్టింది, OBCలు లేదా STల కోసం కాదు.