ਐਵਰੈਸਟ ਅਭਿਆਨ ਦਲ 7 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕਾਠਮੰਡੂ ਲਈ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਗਰਿਮ ਦਲ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ‘ਬੇਸ ਕੈਂਪ’ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਰਗਮ ਹਿਮਪਾਤ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਸਕੇ।

ਨਮਚੇ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸ਼ੇਰਪਾਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਵਾਧਿਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਸ਼ੇਰਪਾ ਇਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਮਚੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਮੈਂ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਐਵਰੈਸਟ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ, ਜੋ ਨੇਪਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਸਾਗਰਮਾਥਾ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾ।

ਐਵਰੈਸਟ ਵੱਲ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫੁੱਲ (ਪਲੂਮ) ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰ ‘ਤੇ ਲਹਿਰਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਝੰਡਾ-ਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸ਼ਿਖਰ ਦੀ ਉੱਪਰੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਥਵਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਹਵਾ ਚੱਲਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਬਰਫ਼ ਪਰਬਤ ‘ਤੇ ਉੱਡਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਬਰਫ਼ ਦਾ ਇਹ ਝੰਡਾ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਲੰਬਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਿਖਰ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜੀ ‘ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਖਾਸਕਰ ਖਰਾਬ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਐਵਰੈਸਟ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਚਿਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਕਠਿਨਤਮ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪੈਰਿਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਸਾਨੂੰ ਹਿਮ-ਸਲਲਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰਪਾ ਕੁਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਦੁਖਦ ਸਮਾਚਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਖੁੰਭੂ ਹਿਮਪਾਤ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਭਿਆਨ-ਦਲ ਦੇ ਰਾਹ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸਿੱਧੀ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਧਸਕਣ ਨਾਲ, ਲਹੋਤਸੇ ਦੀ ਓਰੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਚੱਟਾਨ

ਹੇਠਾਂ ਖਿਸਕ ਆਈ ਸੀ। ਸੋਲਾਂ ਸ਼ੇਰਪਾ ਕੁਲੀਆਂ ਦੇ ਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।

ਇਸ ਸਮਾਚਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਭਿਆਨ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਛਾਏ ਅਵਸਾਦ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਡੇ ਨੇਤਾ ਕਰਨਲ ਖੁੱਲਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਐਵਰੈਸਟ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਅਭਿਆਨ ਵਿੱਚ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਮੌਤ ਵੀ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਉਪਨੇਤਾ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ, ਜੋ ਅਗਰਿਮ ਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪੈਰਿਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਖੁੰਭੂ ਹਿਮਪਾਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਅਵਗਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਲ ਨੇ ਕੈਂਪ-ਇੱਕ ( 6000 ਮੀ.), ਜੋ ਹਿਮਪਾਤ ਦੇ ਠੀਕ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਤੱਕ ਦਾ ਰਾਹ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁਲ ਬਣਾ ਕੇ, ਰੱਸੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਹ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ‘ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਹਿਮਪਾਤ ਵਿੱਚ ਅਨਿਯਮਿਤ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਕੰਮ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

‘ਬੇਸ ਕੈਂਪ’ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ। ਜਲਵਾਯੂ ਅਨੁਕੂਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਰਸੋਈ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਸ਼ਾਜਨਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੀ।

ਐਵਰੈਸਟ ਸ਼ਿਖਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਦੂਰੀ ਤੋਂ। ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਪਹੁੰਚਣ ‘ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਐਵਰੈਸਟ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਭੌਂਚੱਕੀ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਅਤੇ ਐਵਰੈਸਟ, ਲਹੋਤਸੇ ਅਤੇ ਨੁਤਸੇ ਦੀਆਂ ਉੱਚਾਈਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਟੇਢੀ-ਮੇਢੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ ਰਹੀ।

ਹਿਮਪਾਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਖੰਡਾਂ ਦਾ ਅਵਿਵਸਥਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣਾ ਹੀ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਵਹਿਣ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਤਤਕਾਲ ਡਿੱਗ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਾਇ: ਖਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਿੱਧੇ ਧਰਾਤਲ ‘ਤੇ$ \qquad $ ਦਰਾਰ ਪੈਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦਰਾਰ ਦਾ ਡੂੰਘੇ-ਚੌੜੇ ਹਿਮ-ਵਿਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਣ ਦਾ ਮਾਤਰ ਖਿਆਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਿਆਨਕ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਹਿਮਪਾਤ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਆਰੋਹੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਦਿਨ ਛੂਹਦਾ ਰਹੇਗਾ।

ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਨਵੇਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹਿਮਪਾਤ ਦੇ ਅੱਧੇ ਰਾਹ ਤੱਕ ਲੈ ਗਏ। ਡਾ. ਮੀਨੂ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਅਲੂਮੀਨੀਅਮ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਤੋਂ ਅਸਥਾਈ ਪੁਲਾਂ ਦਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਲੱਠਾਂ ਅਤੇ ਰੱਸੀਆਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ, ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਆੜੀਆਂ-ਤਿਰਛੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਰੱਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਅਗਰਿਮ ਦਲ ਦੇ ਅਭਿਆਂਤਰਿਕੀ ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।

ਤੀਜਾ ਦਿਨ ਹਿਮਪਾਤ ਤੋਂ ਕੈਂਪ-ਇੱਕ ਤੱਕ ਸਾਮਾਨ ਢੋ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀ। ਰੀਤਾ ਗੋਂਬੂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਚੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਵਾਕੀ-ਟਾਕੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਰ ਕਦਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ‘ਤੇ ਦੇ ਰਹੇ ਸੀ। ਕਰਨਲ ਖੁੱਲਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਂਪ-ਇੱਕ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੇਵਲ ਅਸੀਂ ਦੋ ਹੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਸੀ।

ਅੰਗਦੋਰਜੀ, ਲੋਪਸਾਂਗ ਅਤੇ ਗਗਨ ਬਿਸਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ 7900 ਮੀਟਰ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਂਪ-ਚਾਰ ਲਗਾਇਆ। ਇਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀਜਨਕ ਪ੍ਰਗਤੀ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤੇਨਜਿੰਗ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਡੇਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦਲ ਦੇ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਸ਼ੇਰਪਾ ਕੁਲੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਵਾਰੀ ਆਈ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪਰਿਚਯ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਨਵਸਿੱਖਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਐਵਰੈਸਟ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਅਭਿਆਨ ਹੈ। ਤੇਨਜਿੰਗ ਹੱਸੇ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਵਰੈਸਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪਹਿਲਾ ਅਭਿਆਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਿਖਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਐਵਰੈਸਟ ‘ਤੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ‘ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਪਰਬਤੀ ਕੁੜੀ ਲੱਗਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ਿਖਰ ‘ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਪ੍ਰਯਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

15-16 ਮਈ 1984 ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਲਹੋਤਸੇ ਦੀ ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਸਿੱਧੀ ਢਲਾਣ ‘ਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗੀਨ ਨਾਈਲੋਨ ਦੇ ਬਣੇ ਤੰਬੂ ਦੇ ਕੈਂਪ-ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ 10 ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਲੋਪਸਾਂਗ, ਤਸ਼ਾਰਿੰਗ ਮੇਰੇ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਐਨ.ਡੀ. ਸ਼ੇਰਪਾ ਅਤੇ ਹੋਰ

ਅੱਠ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰਪਾ ਦੂਜੇ ਤੰਬੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਮੈਂ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੌਂ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਤ ਵਿੱਚ 12.30 ਵਜੇ ਦੇ ਲਗਭਗ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਟਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਨੀਂਦ ਅਚਾਨਕ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਥ ਹੀ ਇੱਕ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਧਮਾਕਾ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਠੰਡੀ, ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਚਲਦੀ ਹੋਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਠਿਨਾਈ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।

ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ? ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸਾਡੇ ਕੈਂਪ ਦੇ ਠੀਕ ਉੱਪਰ ਲਹੋਤਸੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿਮਪੁੰਜ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਿਮਖੰਡਾਂ, ਬਰਫ਼ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲਕਾਏ ਪੁੰਜ ਨੇ, ਇੱਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਅਤੇ ਭਿਸ਼ਣ ਗਰਜਨਾ ਨਾਲ, ਸਿੱਧੀ ਢਲਾਣ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਡੇ ਕੈਂਪ ਨੂੰ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਸ਼ਚਰਜ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ।

ਲੋਪਸਾਂਗ ਆਪਣੀ ਸਵਿਸ ਛੁਰੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਤੰਬੂ ਦਾ ਰਾਹ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਅਤਿਅੰਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਥੋੜ੍ਹੀ-ਸੀ ਵੀ ਦੇਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਸੀ ਮੌਤ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਹਿਮਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਦੀ ਕੜੇ ਜੰਮੇ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਕਬਰ ਤੋਂ ਕੱਢ ਬਾਹਰ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਏ।

ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਲ ਆ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 16 ਮਈ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਾਇ: ਸਾਰੇ ਕੈਂਪ-ਦੋ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸੀ। ਜਿਸ ਸ਼ੇਰਪਾ ਦੀ ਲੱਤ ਦੀ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖੁਦ ਦੇ ਬਣਾਏ ਸਟ੍ਰੈਚਰ ‘ਤੇ ਲਿਟਾ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਏ। ਸਾਡੇ ਨੇਤਾ ਕਰਨਲ ਖੁੱਲਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, “ਇਹ ਇੰਨੀ ਉੱਚਾਈ ‘ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ-ਕਾਰਜ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸਾਹਸਿਕ ਕਾਰਜ ਸੀ।"

ਸਾਰੇ ਨੌਂ ਪੁਰਸ਼ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਚੋਟਾਂ ਅਥਵਾ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ ਪਿਆ। ਤਦ ਹੀ ਕਰਨਲ ਖੁੱਲਰ ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ?”

“ਜੀ ਹਾਂ।”

“ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਚਾਹੋਗੀ?”

“ਨਹੀਂ”, ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹਿਚਕਿਚਾਹਟ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਸਾਊਥ ਕੋਲ ਕੈਂਪ ਪਹੁੰਚੀ, ਮੈਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਖਾਣਾ, ਕੁੱਕਿੰਗ ਗੈਸ ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਕਸੀਜਨ ਸਿਲਿੰਡਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਜਦੋਂ ਦੁਪਹਿਰ ਡੇੜ੍ਹ ਵਜੇ ਬਿਸਾ ਆਇਆ, ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹ ਲਈ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਕੀ, ਜੈ ਅਤੇ ਮੀਨੂ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਪਿੱਛੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਚਿੰਤਤ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ।

ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਥਰਮਸ ਨੂੰ ਜੂਸ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਰਮ ਚਾਹ ਨਾਲ ਭਰਨ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਬਰੜੀਲੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੰਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਕੈਂਪ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਮੇਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਮੀਨੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਕੀ ਅਤੇ ਜੈ ਅਜੇ ਕੁਝ ਪਿੱਛੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਜੈ ਜੇਨੇਵਾ ਸਪਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਠੀਕ ਹੇਠਾਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਤਗਿਅਤਾਪੂਰਵਕ ਚਾਹ ਵਗੈਰਾ ਪੀ ਲਈ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਮਗਰ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲਣਾ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹਾ-ਸਾ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਨ ‘ਤੇ ਮੈਂ ਕੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਕਾ-ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।

“ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਜੋਖਿਮ ਕਿਉਂ ਲਈ ਬਚੇਂਦਰੀ?”

ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾਪੂਰਵਕ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵੀ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਹਾਂ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਦਲ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹਾਂ। ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਠੀਕ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।” ਕੀ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੇਅ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਿਟ ਲੈ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸਾਊਥ ਕੋਲ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਲਾਟੂ ਅਤੇ ਬਿਸਾ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਆਏ। ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਾਊਥ ਕੋਲ ‘ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਪਲਬਧ ਸੀ, ਉਸ ‘ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਸਾਊਥ ਕੋਲ ‘ਪ੍ਰਿਥਵੀ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਧਿਕ ਕਠੋਰ’ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਸਵੇਰ ਚਾਰ ਵਜੇ ਉੱਠ ਗਈ। ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਾਇਆ ਅਤੇ ਚਾਹ ਬਣਾਈ, ਕੁਝ ਬਿਸਕੁਟ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਚਾਕਲੇਟ ਦਾ ਹਲਕਾ ਨਾਸ਼ਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਲਗਭਗ ਸਾੜ੍ਹੇ ਪੰਜ ਵਜੇ ਆਪਣੇ ਤੰਬੂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਈ। ਅੰਗਦੋਰਜੀ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਆਸ-ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਅੰਗਦੋਰਜੀ ਬਿਨਾਂ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਹੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਠੰਡੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉੱਚਾਈ ‘ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖਰ ਕੈਂਪ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸਾਊਥ ਕੋਲ ‘ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਣਾ ਸੀ ਅਥਵਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਯਾਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਸੀ।

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ… ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਕੀ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹਾਂਗੀ? ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਕੋਲ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਸਾਧ ਹੋਵੇਗਾ! ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੇਕਰ ਅੰਗਦੋਰਜੀ ਦੇ ਪੈਰ ਠੰਡੇ ਪੈ ਗਏ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਾ ਵੀ ਜੋਖਿਮ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਅੰਗਦੋਰਜੀ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਮੈਂ ਆਰੋਹਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਕਰਮਠਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਆਸ਼ਵਾਸਤ ਸੀ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਥ ਚੱਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਸਵੇਰ