ಜಯ ಶಂಕರ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಜನನ ಸನ್ 1889 ರಲ್ಲಿ ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಕಾಶಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಓದಲು ಹೋದರು ಆದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಅನುಕೂಲವಾಗಿರದ ಕಾರಣ ಎಂಟನೇ ತರಗತಿಯ ನಂತರ ಮುಂದೆ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಸಂಸ್ಕೃತ, ಹಿಂದಿ, ಫಾರಸಿ ಭಾಷೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಛಾಯಾವಾದಿ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಜಯಶಂಕರ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ನಿಧನ ಸನ್ 1937 ರಲ್ಲಿ ಆಯಿತು.

ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾವ್ಯ-ಕೃತಿಗಳು-ಚಿತ್ರಾಧಾರ, ಕಾನನ-ಕುಸುಮ, ಝರನಾ, ಆಂಸು, ಲಹರ್ ಮತ್ತು ಕಾಮಾಯನಿ. ಆಧುನಿಕ ಹಿಂದಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾವ್ಯ-ಕೃತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಾಮಾಯನಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಮಂಗಳಾಪ್ರಸಾದ್ ಪಾರಿತೋಷಿಕ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಕವಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ಗದ್ಯಕಾರರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅಜಾತಶತ್ರು, ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ, ಸ್ಕಂದಗುಪ್ತ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಸ್ವಾಮಿನಿ ಅವರ ನಾಟಕಗಳು ಆದರೆ ಕಂಕಾಲ, ತಿತಲಿ ಮತ್ತು ಇರಾವತಿ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಆಕಾಶದೀಪ, ಆಂಧಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಜಾಲ ಅವರ ಕಥಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳು.

ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಜೀವನದ ಕೋಮಲತೆ, ಮಾಧುರ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಓಜಸ್ಸಿನ ಸಾಹಿತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಛಾಯಾವಾದಿ ಕವಿತೆಯ ಅತಿಶಯ ಕಲ್ಪನಾಶೀಲತೆ, ಸೌಂದರ್ಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಿತ್ರಣ, ಪ್ರಕೃತಿ-ಪ್ರೇಮ, ದೇಶ-ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯ ಲಾಕ್ಷಣಿಕತೆ ಅವರ ಕವಿತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶೇಷತೆಗಳು. ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಳವಾದ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು, ಅದು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಪ್ರೇಮಚಂದ್ರ ಅವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಂಸ (ಪತ್ರಿಕೆ) ಯ ಒಂದು ಆತ್ಮಕಥಾ ವಿಶೇಷಾಂಕ ಹೊರಡುವುದು ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಮಿತ್ರರು ಕೋರಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು ಅವರೂ ಆತ್ಮಕಥೆ ಬರೆಯಲಿ ಎಂದು. ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಇದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಈ ಅಸಮ್ಮತಿಯ ತರ್ಕದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕವಿತೆಯೇ-ಆತ್ಮಕಥ್ಯ. ಈ ಕವಿತೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1932 ರಲ್ಲಿ ಹಂಸನ ಆತ್ಮಕಥಾ ವಿಶೇಷಾಂಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಛಾಯಾವಾದಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಶಂಕರ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಜೀವನದ ಯಥಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಅಭಾವದ ಮಾರ್ಮಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಛಾಯಾವಾದಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿಯೇ ತಮ್ಮ ಮನೋಭಾವಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲು ಜಯಶಂಕರ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಲಲಿತ, ಸುಂದರ ಮತ್ತು ನವೀನ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಂಬಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಂಬಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕಥೆಯು ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನದ ಕಥೆಯೆಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಅದನ್ನು ಮಹಾನ್ ಮತ್ತು ರೋಚಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಜನರು ವಾಹ್-ವಾಹ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂದು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಈ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡೆ ಕವಿಯಿಂದ ಯಥಾರ್ಥದ ಸ್ವೀಕಾರವಿದೆ ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಕವಿಯ ವಿನಮ್ರತೆಯೂ ಇದೆ.

ಆತ್ಮಕಥ್ಯ

ಮಧುಪ್ ಗುನ್-ಗುನಾ ಕರ್ ಕಹ್ ಜಾತಾ ಕೌನ್ ಕಹಾನಿ ಯಹ್ ಅಪನೀ,
ಮುರಝಾಕರ್ ಗಿರ್ ರಹೀಂ ಪತ್ತಿಯಾಂ ದೇಖೋ ಕಿತನೀ ಆಜ್ ಘನೀ.
ಇಸ್ ಗಂಭೀರ್ ಅನಂತ-ನೀಲಿಮಾ ಮೇಂ ಅಸಂಖ್ಯ್ ಜೀವನ್-ಇತಿಹಾಸ
ಯಹ್ ಲೋ, ಕರ್ತೇ ಹೀ ರಹತೇ ಹೈಂ ಅಪನಾ ವ್ಯಂಗ್ಯ-ಮಲಿನ್ ಉಪಹಾಸ
ತಬ್ ಭೀ ಕಹತೇ ಹೋ-ಕಹ್ ಡಾಲೂಂ ದುರ್ಬಲತಾ ಅಪನೀ ಬೀತೀ.
ತುಮ್ ಸುನಕರ್ ಸುಖ್ ಪಾಓಗೇ, ದೇಖೋಗೇ-ಯಹ್ ಗಾಗರ್ ರೀತೀ.
ಕಿಂತು ಕಹೀಂ ಐಸಾ ನ ಹೋ ಕಿ ತುಮ್ ಹೀ ಖಾಲೀ ಕರ್ನೇ ವಾಲೇ-
ಅಪನೇ ಕೊ ಸಮಝೋ, ಮೇರಾ ರಸ್ ಲೇ ಅಪನೀ ಭರ್ನೇ ವಾಲೇ.
ಯಹ್ ವಿಡಂಬನಾ! ಅರೀ ಸರಲತೇ ತೇರೀ ಹಂಸೀ ಉಡಾಊಂ ಮೈಂ.
ಭೂಲೇಂ ಅಪನೀ ಯಾ ಪ್ರವಂಚನಾ ಔರೋಂ ಕೀ ದಿಖಲಾಊಂ ಮೈಂ.
ಉಜ್ಜ್ವಲ್ ಗಾಥಾ ಕೈಸೇ ಗಾಊಂ, ಮಧುರ್ ಚಾಂದನೀ ರಾತೋಂ ಕೀ.
ಅರೇ ಖಿಲ್-ಖಿಲಾ ಕರ್ ಹಂಸತೇ ಹೋನೇ ವಾಲೀ ಉನ್ ಬಾತೋಂ ಕೀ.
ಮಿಲಾ ಕಹಾಂ ವಹ್ ಸುಖ್ ಜಿಸಕಾ ಮೈಂ ಸ್ವಪ್ನ್ ದೇಖಕರ್ ಜಾಗ್ ಗಯಾ.
ಆಲಿಂಗನ್ ಮೇಂ ಆತೇ-ಆತೇ ಮುಸಕ್ಯಾ ಕರ್ ಜೋ ಭಾಗ್ ಗಯಾ.
ಜಿಸಕೇ ಅರುಣ-ಕಪೋಲೋಂ ಕೀ ಮತ್ವಾಲೀ ಸುಂದರ್ ಛಾಯಾ ಮೇಂ.
ಅನುರಾಗಿಣೀ ಉಷಾ ಲೇತೀ ಥೀ ನಿಜ್ ಸುಹಾಗ್ ಮಧುಮಾಯಾ ಮೇಂ.
ಉಸಕೀ ಸ್ಮೃತಿ ಪಾಥೇಯ್ ಬನೀ ಹೈ ಥಕೇ ಪಥಿಕ್ ಕೀ ಪಂಥಾ ಕೀ.
ಸೀವನ್ ಕೊ ಉಧೇಡ್ ಕರ್ ದೇಖೋಗೇ ಕ್ಯೂಂ ಮೇರೀ ಕಂಥಾ ಕೀ?
ಛೋಟೇ ಸೇ ಜೀವನ್ ಕೀ ಕೈಸೇ ಬಡೀ ಕಥಾಏಂ ಆಜ್ ಕಹೂಂ?
ಕ್ಯಾ ಯಹ್ ಅಚ್ಛಾ ನಹೀಂ ಕಿ ಔರೋಂ ಕೀ ಸುನ್ತಾ ಮೈಂ ಮೌನ್ ರಹೂಂ?
ಸುನಕರ್ ಕ್ಯಾ ತುಮ್ ಭಲಾ ಕರೋಗೇ ಮೇರೀ ಭೋಲೀ ಆತ್ಮ-ಕಥಾ?
ಅಭೀ ಸಮಯ್ ಭೀ ನಹೀಂ, ಥಕೀ ಸೋಯೀ ಹೈ ಮೇರೀ ಮೌನ್ ವ್ಯಥಾ.

ಪ್ರಶ್ನೆ-ಅಭ್ಯಾಸ

1. ಕವಿ ಆತ್ಮಕಥೆ ಬರೆಯುವುದರಿಂದ ಏಕೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ?

2. ಆತ್ಮಕಥೆ ಹೇಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಅಭೀ ಸಮಯ್ ಭೀ ನಹೀಂ’ ಕವಿ ಹೀಗೆ ಏಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?

3. ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ‘ಪಾಥೇಯ್’ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕವಿಯ ಉದ್ದೇಶವೇನು?

4. ಭಾವ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾಡಿ-

(ಕ) ಮಿಲಾ ಕಹಾಂ ವಹ್ ಸುಖ್ ಜಿಸಕಾ ಮೈಂ ಸ್ವಪ್ನ್ ದೇಖಕರ್ ಜಾಗ್ ಗಯಾ.
ಆಲಿಂಗನ್ ಮೇಂ ಆತೇ-ಆತೇ ಮುಸಕ್ಯಾ ಕರ್ ಜೋ ಭಾಗ್ ಗಯಾ.

(ಖ) ಜಿಸಕೇ ಅರುಣ ಕಪೋಲೋಂ ಕೀ ಮತ್ವಾಲೀ ಸುಂದರ್ ಛಾಯಾ ಮೇಂ.
ಅನುರಾಗಿಣೀ ಉಷಾ ಲೇತೀ ಥೀ ನಿಜ್ ಸುಹಾಗ್ ಮಧುಮಾಯಾ ಮೇಂ.

5. ‘ಉಜ್ಜ್ವಲ್ ಗಾಥಾ ಕೈಸೇ ಗಾಊಂ, ಮಧುರ್ ಚಾಂದನೀ ರಾತೋಂ ಕೀ’-ಕಥನದ ಮೂಲಕ ಕವಿ ಏನು ಹೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ?

6. ‘ಆತ್ಮಕಥ್ಯ’ ಕವಿತೆಯ ಕಾವ್ಯಭಾಷೆಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆ ಸಹಿತ ಬರೆಯಿರಿ.

7. ಕವಿ ಕನಸು ಕಂಡಿದ್ದ ಸುಖವನ್ನು, ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ?

ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ

8. ಈ ಕವಿತೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಯಾವ ಮಿಂಚು ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಿರಿ.

9. ನೀವು ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಆತ್ಮಕಥೆ ಓದಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ ಮತ್ತು ಏಕೆ?

10. ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕಥೆ ಬರೆಯಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡವರಾಗಿರುವುದು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಗುಡಗಾಂವ್ನಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆಲಸದವರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬೇಬಿ ಹಾಲ್ದಾರ್ ಅವರ ಆತ್ಮಕಥೆ “ಆಲೋ ಆಂಧಾರಿ” ಅನೇಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಆತ್ಮಕಥಾತ್ಮಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಏನಾದರೂ ಬರೆಯಿರಿ.

ಪಾಠೇತರ ಸಕ್ರಿಯತೆ

• ಯಾವುದೇ ಚರ್ಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿತನವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಇತರರು ಅವರಿಂದ ಅಂತಹ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದುವುದು ಸರಿಯೇ-ಈ ವಿಷಯದ ಪಕ್ಷ-ವಿಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಿ.

• ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಆತ್ಮಕಥೆ ಬರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಆತ್ಮಕಥೆ ‘ಸತ್ಯದ ಪ್ರಯೋಗ’ ಓದಿ ಅದರ ಯಾವ-ಯಾವ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.

ಶಬ್ದ-ಸಂಪದ

ಇದನ್ನೂ ತಿಳಿಯಿರಿ

• ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಚೇತನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಹಂಸ ಅನ್ನು ಪ್ರೇಮಚಂದ್ರ ಅವರು ಸನ್ 1930 ರಿಂದ 1936 ರವರೆಗೆ ಹೊರತಂದಿದ್ದರು. ಮತ್ತೆ ಸನ್ 1986 ರಿಂದ ಈ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಹೊರಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಂಪಾದಕರು ರಾಜೇಂದ್ರ ಯಾದವ್.

• ಬನಾರಸಿದಾಸ್ ಜೈನ್ ರಚಿತ ಅರ್ಧಕಥಾನಕ್ ಹಿಂದಿಯ ಮೊದಲ ಆತ್ಮಕಥೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ರಚನೆ ಸನ್ 1641 ರಲ್ಲಿ ಆಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಪದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.

ಆತ್ಮಕಥ್ಯದ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪ ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ-

ಮೈಂ ವಹ್ ಖಂಡಹರ್ ಕಾ ಭಾಗ್ ಲಿಯೇ ಫಿರ್ತಾ ಹೂಂ.
ಮೈಂ ರೋಯಾ, ಇಸ್ಕೊ ತುಮ್ ಕಹತೇ ಹೋ ಗಾನಾ,
ಮೈಂ ಫೂಟ್ ಪಡಾ, ತುಮ್ ಕಹತೇ, ಛಂದ್ ಬನಾನಾ;
ಕ್ಯೂಂ ಕವಿ ಕಹಕರ್ ಸಂಸಾರ್ ಮುಝೇ ಅಪನಾಏ,
ಮೈಂ ದುನಿಯಾ ಕಾ ಹೂಂ ಏಕ್ ನಯಾ ದೀವಾನಾ!
ಮೈಂ ದೀವಾನೋಂ ಕಾ ವೇಶ್ ಲಿಯೇ ಫಿರ್ತಾ ಹೂಂ,
ಮೈಂ ಮಾದಕತಾ ನಿ:ಶೇಷ್ ಲಿಯೇ ಫಿರ್ತಾ ಹೂಂ;
ಜಿಸ್ಕೊ ಸುನಕರ್ ಜಗ್ ಝೂಮ್, ಝುಕೇ, ಲಹರಾಏ,
ಮೈಂ ಮಸ್ತೀ ಕಾ ಸಂದೇಶ್ ಲಿಯೇ ಫಿರ್ತಾ ಹೂಂ!

-ಕವಿ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ಆತ್ಮ-ಪರಿಚಯ್ ಕವಿತೆಯ ಅಂಶ