ಸೂರದಾಸರ ಜನನ ಸಂ. 1478ರಲ್ಲಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮತದ ಪ್ರಕಾರ ಅವರ ಜನನ ಮಥುರೆಯ ಬಳಿ ರುನಕತಾ ಅಥವಾ ರೇಣುಕಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಯಿತು, ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಮತದ ಪ್ರಕಾರ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ದೆಹಲಿಯ ಬಳಿ ಸೀಹಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾಪ್ರಭು ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯರ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಸೂರದಾಸರು ಅಷ್ಟಛಾಪ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಅವರು ಮಥುರೆ ಮತ್ತು ವೃಂದಾವನದ ನಡುವೆ ಗೌಘಾಟ್ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಾಥಜಿಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭಜನೆ-ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂ. 1583ರಲ್ಲಿ ಪಾರಸೌಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ನಿಧನವಾಯಿತು.

ಅವರ ಮೂರು ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ಸೂರಸಾಗರ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಲಹರಿ ಮತ್ತು ಸೂರ ಸಾರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರಸಾಗರವೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನೆಯ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ದೈನಂದಿನ ಆತ್ಮೀಯ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಸೂರರ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸೂರರು ‘ವಾತ್ಸಲ್ಯ’ ಮತ್ತು ‘ಶೃಂಗಾರ’ದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಗೋಪಿಯರ ಪ್ರೇಮ ಸಹಜ ಮಾನವೀಯ ಪ್ರೇಮದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರರು ಮಾನವ ಪ್ರೇಮದ ಗೌರವಗಾಥೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಹೀನತಾಭಾವದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು.

ಅವರ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಜಭಾಷೆಯ ಹೊಳೆಯುವ ರೂಪವಿದೆ. ಅದು ನಡೆದುಬಂದ ಲೋಕಗೀತೆಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಸೂರಸಾಗರದ ಭ್ರಮರಗೀತದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣರು ಮಥುರೆಗೆ ಹೋದ ನಂತರ ತಾವು ಹಿಂತಿರುಗದೆ ಉದ್ಧವರ ಮೂಲಕ ಗೋಪಿಯರ ಬಳಿಗೆ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರು. ಉದ್ಧವರು ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಯೋಗದ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿ ಗೋಪಿಯರ ವಿರಹ ವೇದನೆಯನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಗೋಪಿಯರು ಜ್ಞಾನ ಮಾರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರೇಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಉದ್ಧವರ ಶುಷ್ಕ ಸಂದೇಶ ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗಲೇ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭ್ರಮರ ಬಂದು ಸೇರಿತು. ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಭ್ರಮರಗೀತದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋಪಿಯರು ಭ್ರಮರದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಉದ್ಧವರ ಮೇಲೆ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು. ಮೊದಲ ಪದದಲ್ಲಿ ಗೋಪಿಯರ ಈ ಫಿರ್ಯಾದಿ ಸಮಂಜಸವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ, ಯಾವುದಾದರೂ ಸ್ನೇಹದ ದಾರದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದರೆ ಅವರು ವಿರಹದ ವೇದನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎರಡನೇ ಪದದಲ್ಲಿ ಗೋಪಿಯರ ಈ ಒಪ್ಪಿಗೆಯು, ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಸೆಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಹೋದವು, ಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರತಿ ಅವರ ಪ್ರೇಮದ ಆಳವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರನೇ ಪದದಲ್ಲಿ ಅವರು ಉದ್ಧವರ ಯೋಗ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕಹಿ ಸೋರೆಕಾಯಿಯಂತೆ ಹೇಳಿ ತಮ್ಮ ಏಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಪದದಲ್ಲಿ ಉದ್ಧವರಿಗೆ ತಾಟಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಕೃಷ್ಣರು ಈಗ ರಾಜಕೀಯ ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗೋಪಿಯರಿಂದ ಉದ್ಧವರಿಗೆ ರಾಜಧರ್ಮ (ಪ್ರಜೆಯ ಹಿತ) ನೆನಪಿಸಿಕೊಡುವುದು ಸೂರದಾಸರ ಲೋಕಧರ್ಮಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪದ

(1)

ಊಧೌ, ತುಮ್ ಹೌ ಅತಿ ಬಡಭಾಗೀ.

ಅಪರಸ್ ರಹತ್ ಸನೇಹ್ ತಗಾ ತೈಂ, ನಾಹಿನ್ ಮನ್ ಅನುರಾಗೀ.
ಪುರಇನಿ ಪಾತ್ ರಹತ್ ಜಲ್ ಭೀತರ್, ತಾ ರಸ್ ದೇಹ್ ನ ದಾಗೀ.
ಜ್ಯೌಂ ಜಲ್ ಮಾಹಂ ತೇಲ್ ಕೀ ಗಾಗರಿ, ಬೂಂದ್ ನ ತಾಕೌಂ ಲಾಗೀ.
ಪ್ರೀತಿ-ನದೀ ಮೈಂ ಪಾಉಂ ನ ಬೋರ್ಯೌ, ದೃಷ್ಟಿ ನ ರೂಪ್ ಪರಾಗೀ.
‘ಸೂರದಾಸ್’ ಅಬಲಾ ಹಮ್ ಭೋರೀ, ಗುರ್ ಚಾಂಟೀ ಜ್ಯೌಂ ಪಾಗೀ.।

( 2 )

ಮನ್ ಕೀ ಮನ್ ಹೀ ಮಾಂಝ್ ರಹೀ.

ಕಹಿಯೇ ಜಾಇ ಕೌನ್ ಪೈ ಊಧೌ, ನಾಹೀಂ ಪರತ್ ಕಹೀ.
ಅವಧಿ ಅಧಾರ್ ಆಸ್ ಆವನ್ ಕೀ, ತನ್ ಮನ್ ಬಿಥಾ ಸಹೀ.
ಅಬ್ ಇನ್ ಜೋಗ್ ಸಂದೇಸನಿ ಸುನಿ-ಸುನಿ, ಬಿರಹಿನಿ ಬಿರಹ್ ದಹೀ.
ಚಾಹತಿ ಹುತೀಂ ಗುಹಾರಿ ಜಿತಹಿಂ ತೈಂ, ಉತ್ ತೈಂ ಧಾರ್ ಬಹೀ.
‘ಸೂರದಾಸ್’ ಅಬ್ ಧೀರ್ ಧರಹಿಂ ಕ್ಯೌಂ, ಮರಜಾದಾ ನ ಲಹೀ.।

( 3 )

ಹಮಾರೈಂ ಹರಿ ಹಾರಿಲ್ ಕೀ ಲಕರೀ.

ಮನ್ ಕ್ರಮ್ ಬಚನ್ ನಂದ-ನಂದನ್ ಉರ್, ಯಹ್ ದೃಢ್ ಕರಿ ಪಕರೀ.
ಜಾಗತ್ ಸೋವತ್ ಸ್ವಪ್ನ್ ದಿವಸ್-ನಿಸಿ, ಕಾನ್ಹ-ಕಾನ್ಹ್ ಜಕ್ ರೀ.
ಸುನತ್ ಜೋಗ್ ಲಾಗತ್ ಹೈ ಐಸೌ, ಜ್ಯೌಂ ಕರುಈ ಕಕರೀ.
ಸು ತೌ ಬ್ಯಾಧಿ ಹಮಕೌಂ ಲೈ ಆಯೇ, ದೇಖೀ ಸುನೀ ನ ಕರೀ.
ಯಹ್ ತೌ ‘ಸೂರ್’ ತಿನಹಿಂ ಲೈ ಸೌಂಪೌ, ಜಿನಕೇ ಮನ್ ಚಕರೀ.।

( 4 )

ಹರಿ ಹೈಂ ರಾಜನೀತಿ ಪಢಿ ಆಯೇ.

ಸಮುಝೀ ಬಾತ್ ಕಹತ್ ಮಧುಕರ್ ಕೇ, ಸಮಾಚಾರ್ ಸಬ್ ಪಾಯೇ.
ಇಕ್ ಅತಿ ಚತುರ್ ಹುತೇ ಪಹಿಲೈಂ ಹೀ, ಅಬ್ ಗುರು ಗ್ರಂಥ್ ಪಢಾಯೇ.
ಬಢೀ ಬುದ್ಧಿ ಜಾನೀ ಜೋ ಉನಕೀ, ಜೋಗ್-ಸಂದೇಸ್ ಪಠಾಯೇ.
ಊಧೌ ಭಲೇ ಲೋಗ್ ಆಗೇ ಕೇ, ಪರ್ ಹಿತ್ ಡೋಲತ್ ಧಾಯೇ.
ಅಬ್ ಅಪನೈ ಮನ್ ಫೇರ್ ಪಾಇಹೈಂ, ಚಲತ್ ಜು ಹುತೇ ಚುರಾಯೇ.
ತೇ ಕ್ಯೌಂ ಅನೀತಿ ಕರೈಂ ಆಪುನ್, ಜೇ ಔರ್ ಅನೀತಿ ಛುಡಾಯೇ.
ರಾಜ್ ಧರಮ್ ತೌ ಯಹೈ ‘ಸೂರ್’, ಜೋ ಪ್ರಜಾ ನ ಜಾಹಿಂ ಸತಾಯೇ.।

ಪ್ರಶ್ನೆ-ಅಭ್ಯಾಸ

1. ಗೋಪಿಯರಿಂದ ಉದ್ಧವರನ್ನು ಭಾಗ್ಯವಂತ ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಅಡಗಿದೆ?

2. ಉದ್ಧವರ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಯಾವುದರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ?

3. ಗೋಪಿಯರು ಯಾವ ಯಾವ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉದ್ಧವರಿಗೆ ತಾಟಕ್ಕಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ?

4. ಉದ್ಧವರಿಂದ ನೀಡಲಾದ ಯೋಗದ ಸಂದೇಶವು ಗೋಪಿಯರ ವಿರಹಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಿತು?

5. ‘ಮರಜಾದಾ ನ ಲಹೀ’ ಮೂಲಕ ಯಾವ ಮರ್ಯಾದೆ ಇಲ್ಲದೆ ಹೋದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ?

6. ಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರತಿ ತಮ್ಮ ಅನನ್ಯ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಗೋಪಿಯರು ಹೇಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ?

7. ಗೋಪಿಯರು ಉದ್ಧವರಿಂದ ಯೋಗದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಗಿನ ಜನರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ?

8. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪದಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗೋಪಿಯರ ಯೋಗ-ಸಾಧನೆಯ ಪ್ರತಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ.

9. ಗೋಪಿಯರ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜನ ಧರ್ಮ ಏನಾಗಿರಬೇಕು?

10. ಗೋಪಿಯರಿಗೆ ಕೃಷ್ಣರಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು, ಅದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?

11. ಗೋಪಿಯರು ತಮ್ಮ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನಿ ಉದ್ಧವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು, ಅವರ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯದ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ?

12. ಸಂಕಲಿತ ಪದಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸೂರರ ಭ್ರಮರಗೀತದ ಮುಖ್ಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ?

ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ

13. ಗೋಪಿಯರು ಉದ್ಧವರ ಮುಂದೆ ಹಲವು ಬಗೆಯ ತರ್ಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ತರ್ಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿ.

14. ಉದ್ಧವರು ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದರು, ನೀತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರು; ಗೋಪಿಯರ ಬಳಿ ಹಾಗೆ ಯಾವ ಶಕ್ತಿಯಿತ್ತು, ಅದು ಅವರ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖರಿತವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು?

15. ಗೋಪಿಯರು ಹರಿ ಈಗ ರಾಜಕೀಯ ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಏಕೆ ಹೇಳಿದರು? ಗೋಪಿಯರ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯ ವಿಸ್ತಾರವು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆಯೇ, ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ.

ಪಾಠೇತರ ಸಕ್ರಿಯತೆ

• ಪ್ರಸ್ತುತ ಪದಗಳ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಗೋಪಿಯರ ‘ವಾಗ್ವಿದಗ್ಧತೆ’. ನೀವು ಹೀಗೆ ಇನ್ನೂ ಪಾತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಓದಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕೇಳಿರಬಹುದು, ಅವರು ತಮ್ಮ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ- ಬೀರಬಲ್, ತೆನಾಲಿರಾಮ, ಗೋಪಾಲಭಾಂಡ್, ಮುಲ್ಲಾ ನಸೀರುದ್ದೀನ್ ಮೊದಲಾದವರು. ನಿಮ್ಮ ಇಷ್ಟದ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರದ ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಒಂದು ಆಲ್ಬಮ್ ತಯಾರಿಸಿ.

• ಸೂರರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಿಯ ಪದಗಳನ್ನು ಲಯ ಮತ್ತು ತಾಳದೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಿ.

ಶಬ್ದ-ಸಂಪತ್ತು

ಇದನ್ನೂ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಹಾರಿಲ್ : ಇದು ಹಳದಿ ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಪಾರಿವಾಳ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಹರಿಯಲ್, ಹಾರೀತ (ಸಂಸ್ಕೃತ), ಕಾಮನ್ ಗ್ರೀನ್ ಪಿಜನ್ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪಕ್ಷಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಮರಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ‘ಹಾರಿಲ್ ಕೀ