ರಾಮಧಾರಿ ಸಿಂಗ್ ದಿನಕರ್(1908-1974)

ರಾಮಧಾರಿ ಸಿಂಹ ದಿನಕರ್ ಅವರ ಜನನ ಬಿಹಾರದ ಮುಂಗೇರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿರಿಯಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1908 ರಂದು ಆಯಿತು. ಅವರು 1952 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರನ್ನು ‘ಪದ್ಮಭೂಷಣ’ ಪುರಸ್ಕಾರದಿಂದಲೂ ಸನ್ಮಾನಿಸಿತು. ದಿನಕರ್ ಅವರಿಗೆ ‘ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು’ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿತು. ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯಕೃತಿ ‘ಉರ್ವಶಿ’ಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಿಂದ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.

ದಿನಕರ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು: ಹೂಂಕಾರ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ರಶ್ಮಿರಥಿ, ಪರಶುರಾಮನ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆ, ಉರ್ವಶಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು.

ದಿನಕರ್ ಅವರು ಓಜಸ್ಸಿನ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಭಾಷೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರವಾಹಪೂರ್ಣ, ಓಜಸ್ವಿ ಮತ್ತು ಸರಳವಾಗಿದೆ. ದಿನಕರ್ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ತಮ್ಮ ದೇಶ ಮತ್ತು ಯುಗದ ಸತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ. ದಿನಕರ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನೆಯ ಸುಂದರ ಸಮನ್ವಯ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಚಿತ್ರಣವೂ ಇದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಕವಿತೆ ‘ಗೀತ-ಅಗೀತ’ ನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಜೀವ-ಜಂತುಗಳ ಮಮತ್ವ, ಮಾನವೀಯ ರಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಭಾವದ ಸಜೀವ ಚಿತ್ರಣವೂ ಇದೆ. ಕವಿಗೆ ನದಿಯ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಗೀತದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆಗ ಶುಕ-ಶುಕಿಯ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗೀತ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಲ್ಹಾ ಹಾಡುವ ಪ್ರೇಮಿಯು ಗೀತ-ಗಾನದಲ್ಲಿ ನಿಮಗ್ನನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕವಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೆಂದರೆ ಗುಲಾಬಿ, ಶುಕಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಿಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಗೀತ-ಸೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಗೀತ-ಗಾನ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಗೀತದ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಗಾನವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕವಿಯ ದ್ವಂದ್ವ ಕೇವಲ ಇಷ್ಟೇ: ಅವರ ಆ ಅಗೀತ (ಯಾವುದು ಹಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಗೀತ) ಸುಂದರವಾಗಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರೇಮಿಯಿಂದ ಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಗೀತ?

ಗೀತ-ಅಗೀತ

ಗೀತ, ಅಗೀತ, ಯಾವುದು ಸುಂದರ?

ಹಾಡಿ ಹಾಡಿ ವಿರಹದ ತಟಿನಿ
ವೇಗವತಿ ಹರಿಯುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ,
ಹೃದಯ ಹಗುರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು
ಕಡೆಗಳಿಂದ ಏನೋ ಹೇಳುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ.
ತಟದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಗುಲಾಬಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ,
“ನೀಡಿದರೆ ಸ್ವರ ನನಗೆ ವಿಧಾತಾ,
ನನ್ನ ಪತಝರದ ಕನಸುಗಳ
ನಾನೂ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಗೀತ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೆ.”

ಹಾಡಿ ಹಾಡಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ನಿರ್ಝರಿ,
ಪಾಟಲ ಮೂಕ ನಿಂತಿದೆ ತಟದ ಮೇಲೆ.
ಗೀತ, ಅಗೀತ, ಯಾವುದು ಸುಂದರ?

ಕುಳಿತಿದೆ ಶುಕ ಆ ದಟ್ಟ ಕೊಂಬೆಯ ಮೇಲೆ
ಅದು ಗೂಡಿನ ಮೇಲೆ ನೆರಳು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ರೆಕ್ಕೆ ಬಿಚ್ಚಿ ಕೆಳಗೆ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ
ಶುಕಿ ಕುಳಿತು ಮೊಟ್ಟೆ ಕಾವುತ್ತಿದೆ.
ಹಾಡುತ್ತದೆ ಶುಕ ಬೆಳಕಿನ ವಸಂತ
ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಅಂಗವನ್ನು ಎಲೆಯಿಂದ ಸೋಕಿ.
ಆದರೆ, ಶುಕಿಯ ಗೀತ ಉಕ್ಕಿ ಬಂದು
ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ.

ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿದೆ ಶುಕನ ಸ್ವರ ವನದಲ್ಲಿ,
ಮಗ್ನವಾಗಿ ರೆಕ್ಕೆ ಬಿಚ್ಚಿದೆ ಶುಕಿಯದು.
ಗೀತ, ಅಗೀತ, ಯಾವುದು ಸುಂದರ?

ಇಬ್ಬರು ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ, ಒಬ್ಬನು
ದೊಡ್ಡ ಸಂಜೆ ಆಲ್ಹಾ ಹಾಡಿದಾಗ
, ಮೊದಲ ಸ್ವರ ಅವನ ರಾಧೆಯನ್ನು
ಮನೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಎಳೆದು ತರುತ್ತದೆ.
ಗುಪ್ತವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ ನೀಮದ
ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ,
‘ಆಗಲಿಲ್ಲ ಏಕೆ ನಾನು ಗೀತದ
ಬಿಧನ’, ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಅವನು ಹಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಯಾವುದೋ ವೇಗದಿಂದ

ಉಬ್ಬುತ್ತಿದೆ ಇವಳ ಅಂತರಂಗ.

ಗೀತ, ಅಗೀತ, ಯಾವುದು ಸುಂದರ ?

ಪ್ರಶ್ನ-ಅಭ್ಯಾಸ

1. ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿ-

(ಕ) ನದಿಯು ದಡಗಳಿಗೆ ಏನೋ ಹೇಳುತ್ತ ಹರಿದು ಹೋದಾಗ ಗುಲಾಬಿ ಏನು ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ? ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

(ಖ) ಶುಕ ಹಾಡಿದಾಗ, ಶುಕಿಯ ಹೃದಯದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ?

(ಗ) ಪ್ರೇಮಿ ಗೀತ ಹಾಡಿದಾಗ, ಪ್ರೇಮಿಕೆಯ ಯಾವ ಇಚ್ಛೆಯಾಗುತ್ತದೆ?

(ಘ) ಮೊದಲ ಚರಣದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾದ ಪ್ರಕೃತಿ-ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

(ಙ) ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಶು-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

(ಚ) ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕದಲಿಸುತ್ತದೆ? ನಿಮ್ಮ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಿರಿ.

(ಛ) ಎಲ್ಲವೂ ಗೀತವೇ, ಅಗೀತ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಏನಾದರೂ ಅಗೀತವೂ ಇದೆಯೇ? ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ.

(ಜ) ‘ಗೀತ-ಅಗೀತ’ ನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಭಾವವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

2. ಸಂದರ್ಭ-ಸಹಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡಿ-

(ಕ) ನನ್ನ ಪತಝರದ ಕನಸುಗಳ ನಾನೂ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಗೀತ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೆ

(ಖ) ಹಾಡುತ್ತದೆ ಶುಕ ಬೆಳಕಿನ ವಸಂತ ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಅಂಗವನ್ನು ಎಲೆಯಿಂದ ಸೋಕಿ

(ಗ) ಆಗಲಿಲ್ಲ ಏಕೆ ನಾನು ಗೀತದ ಬಿಧನ ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾಳೆ

3. ಕೆಳಗಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ‘ವಾಕ್ಯ-ವಿಚಲನ’ ಅನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ. ಇದೇ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಚಲಿತ ವಾಕ್ಯ-ವಿನ್ಯಾಸ ಬರೆಯಿರಿ-

ಉದಾಹರಣೆ : ತಟದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಗುಲಾಬಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ
$\qquad$ ಒಂದು ಗುಲಾಬಿ ತಟದ ಮೇಲೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ.

(ಕ) ನೀಡಿದರೆ ಸ್ವರ ನನಗೆ ವಿಧಾತಾ
……………….

(ಖ) ಕುಳಿತಿದೆ ಶುಕ ಆ ದಟ್ಟ ಕೊಂಬೆಯ ಮೇಲೆ
……………….

(ಗ) ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿದೆ ಶುಕನ ಸ್ವರ ವನದಲ್ಲಿ
……………….

(ಘ) ಆಗಲಿಲ್ಲ ಏಕೆ ನಾನು ಗೀತದ ಬಿಧನ
……………….

(ಙ) ಶುಕಿ ಕುಳಿತು ಮೊಟ್ಟೆ ಕಾವುತ್ತಿದೆ
……………….

ಶಬ್ದಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು