ರಹೀಮ್ (1556-1626)

ರಹೀಮ್ ಅವರ ಜನನ ಲಾಹೋರ್ (ಈಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ)ದಲ್ಲಿ 1556 ರಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಅವರ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ಅಬ್ದುರ್ರಹೀಮ್ ಖಾನ್-ಖಾನಾ. ರಹೀಮ್ ಅರಬಿ, ಫಾರಸಿ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಯ ಉತ್ತಮ ಪರಿಚಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ನೀತಿಪರಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮುದ್ರೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ರಹೀಮ್ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ದರ್ಬಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಬರನ ದರ್ಬಾರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು. ರಹೀಮ್ ಅಕ್ಬರನ ನವರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.

ರಹೀಮ್ ಅವರ ಕಾವ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ ಶೃಂಗಾರ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ. ರಹೀಮ್ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ದೋಹೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ. ಅವರ ನೀತಿಪರಕ ದೋಹೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಕವಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಹಜ, ಸರಳ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ರಹೀಮ್ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಜ್ ಎರಡೂ ಭಾಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಮಾನ ಪ್ರಭುತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ರಹೀಮ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು: ರಹೀಮ್ ಸತಸೈ, ಶೃಂಗಾರ ಸತಸೈ, ಮದನಾಷ್ಟಕ, ರಾಸ ಪಂಚಾಧ್ಯಾಯಿ, ರಹೀಮ್ ರತ್ನಾವಳಿ, ಬರವೈ, ಭಾಷಿಕ ಭೇದವರ್ಣನ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕೃತಿಗಳು ‘ರಹೀಮ್ ಗ್ರಂಥಾವಳಿ’ಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ರಹೀಮ್ ಅವರ ನೀತಿಪರಕ ದೋಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೋಹೆಗಳು ಒಂದು ಕಡೆ ಓದುಗರಿಗೆ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತವೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಮತ್ತು ಮಾಡಬಾರದು ಆಚರಣೆಯ ಸಲಹೆಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಓದಿದ ನಂತರ ಮರೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳ ನೆನಪು ಬರುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ.

ದೋಹೆಗಳು

ರಹಿಮನ್ ಧಾಗಾ ಪ್ರೇಮ ಕಾ, ಮತ ತೋಡೋ ಚಟಕಾಯ।
ಟೂಟೆ ಸೆ ಫಿರ್ ನಾ ಮಿಲೆ, ಮಿಲೆ ಗಾಂಠ್ ಪರಿ ಜಾಯ।।

ರಹಿಮನ್ ನಿಜ್ ಮನ್ ಕೀ ಬಿಥಾ, ಮನ್ ಹೀ ರಾಖೋ ಗೋಯ।
ಸುನಿ ಅಠಿಲೈಹೈಂ ಲೋಗ್ ಸಬ್, ಬಾಂಟಿ ನ ಲೈಹೈಂ ಕೋಯ।।

ಏಕೈ ಸಾಧೆ ಸಬ್ ಸಧೈ, ಸಬ್ ಸಾಧೆ ಸಬ್ ಜಾಯ।
ರಹಿಮನ್ ಮೂಲಹಿಂ ಸೀಂಚಿಬೋ, ಫೂಲೈ ಫಲೈ ಅಘಾಯ।।

ಚಿತ್ರಕೂಟ್ ಮೇಂ ರಮಿ ರಹೆ, ರಹಿಮನ್ ಅವಧ್-ನರೇಸ್।
ಜಾ ಪರ್ ಬಿಪದಾ ಪಡತ್ ಹೈ, ಸೋ ಆವತ್ ಯಹ್ ದೇಸ್।।

ದೀರಘ್ ದೋಹಾ ಅರಥ್ ಕೆ, ಆಖರ್ ಥೋರೇ ಆಹಿಂ।
ಜ್ಯೋಂ ರಹೀಮ್ ನಟ್ ಕುಂಡಲೀ, ಸಿಮಿಟಿ ಕೂದಿ ಚಢಿ ಜಾಹಿಂ।।

ಧನಿ ರಹೀಮ್ ಜಲ್ ಪಂಕ್ ಕೋ ಲಘು ಜಿಯ್ ಪಿಯತ್ ಅಘಾಯ।
ಉದಧಿ ಬಡಾಈ ಕೌನ್ ಹೈ, ಜಗತ್ ಪಿಯಾಸೋ ಜಾಯ।।

ನಾದ್ ರೀಝಿ ತನ್ ದೇತ್ ಮೃಗ್, ನರ್ ಧನ್ ಹೇತ್ ಸಮೇತ್।
ತೇ ರಹೀಮ್ ಪಶು ಸೆ ಅಧಿಕ್, ರೀಝೇಹು ಕಛೂ ನ ದೇತ್।।

ಬಿಗರೀ ಬಾತ್ ಬನೈ ನಹೀಂ, ಲಾಖ್ ಕರೌ ಕಿನ್ ಕೋಯ।
ರಹಿಮನ್ ಫಾಟೆ ದೂಧ್ ಕೋ, ಮಥೆ ನ ಮಾಖನ್ ಹೋಯ।।

ರಹಿಮನ್ ದೇಖಿ ಬಡೇನ್ ಕೋ, ಲಘು ನ ದೀಜಿಯೇ ಡಾರಿ।
ಜಹಾಂ ಕಾಮ್ ಆವೇ ಸುಈ, ಕಹಾ ಕರೇ ತರ್ವಾರಿ।।

ರಹಿಮನ್ ನಿಜ್ ಸಂಪತಿ ಬಿನಾ, ಕೋಉ ನ ಬಿಪತಿ ಸಹಾಯ।
ಬಿನು ಪಾನೀ ಜ್ಯೋಂ ಜಲಜ್ ಕೋ, ನಹಿಂ ರವಿ ಸಕೇ ಬಚಾಯ।।

ರಹಿಮನ್ ಪಾನೀ ರಾಖಿಯೇ, ಬಿನು ಪಾನೀ ಸಬ್ ಸೂನ್।
ಪಾನೀ ಗಯೇ ನ ಊಂರೈ, ಮೋತೀ, ಮಾನುಷ್, ಚೂನ್।।

ಪ್ರಶ್ನೆ-ಅಭ್ಯಾಸ

1. ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿ-

(ಕ) ಪ್ರೇಮದ ದಾರ ಮುರಿದ ನಂತರ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಏಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ?

(ಖ) ನಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಏಕೆ ಪ್ರಕಟಿಸಬಾರದು? ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ವ್ಯಥೆಯನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಅವರ ವರ್ತನೆ ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?

(ಗ) ರಹೀಮ್ ಸಾಗರಕ್ಕಿಂತ ಪಂಕ್ ಜಲವನ್ನು ಧನ್ಯ ಏಕೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ?

(ಘ) ಒಂದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲವು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ?

(ಙ) ನೀರಿಲ್ಲದ ಕಮಲದ ರಕ್ಷಣೆ ಸೂರ್ಯನೂ ಏಕೆ ಮಾಡಲಾರ?

(ಚ) ಅವಧ್ ನರೇಶನಿಗೆ ಚಿತ್ರಕೂಟಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು?

(ಛ) ‘ನಟ’ ಯಾವ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೇಲೆ ಏರುತ್ತಾನೆ?

(ಜ) ‘ಮೋತಿ, ಮಾನುಷ್, ಚೂನ್’ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ.

2. ಕೆಳಗಿನವುಗಳ ಭಾವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ-

(ಕ) ಟೂಟೆ ಸೆ ಫಿರ್ ನಾ ಮಿಲೆ, ಮಿಲೆ ಗಾಂಠ್ ಪರಿ ಜಾಯ.

(ಖ) ಸುನಿ ಅಠಿಲೈಹೈಂ ಲೋಗ್ ಸಬ್, ಬಾಂಟಿ ನ ಲೈಹೈಂ ಕೋಯ.

(ಗ) ರಹಿಮನ್ ಮೂಲಹಿಂ ಸೀಂಚಿಬೋ, ಫೂಲೈ ಫಲೈ ಅಘಾಯ.

(ಘ) ದೀರಘ್ ದೋಹಾ ಅರಥ್ ಕೆ, ಆಖರ್ ಥೋರೇ ಆಹಿಂ.

(ಙ) ನಾದ್ ರೀಝಿ ತನ್ ದೇತ್ ಮೃಗ್, ನರ್ ಧನ್ ಹೇತ್ ಸಮೇತ್.

(ಚ) ಜಹಾಂ ಕಾಮ್ ಆವೇ ಸುಈ, ಕಹಾ ಕರೇ ತರ್ವಾರಿ.

(ಛ) ಪಾನೀ ಗಯೇ ನ ಊಂರೈ, ಮೋತೀ, ಮಾನುಷ್, ಚೂನ್.

3. ಕೆಳಗಿನ ಭಾವವನ್ನು ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಾಲುಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ

(ಕ) ಯಾರ ಮೇಲೆ ವಿಪತ್ತು ಬೀಳುತ್ತದೋ ಅವನೇ ಈ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ.

(ಖ) ಯಾರಾದರೂ ಲಕ್ಷ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರೂ ಹಾಳಾದ ಮಾತು ಮತ್ತೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

(ಗ) ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ಶೂನ್ಯವಾಗಿದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ನೀರನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

4.ಉದಾಹರಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕೆಳಗಿನ ಪದಗಳ ಪ್ರಚಲಿತ ರೂಪ ಬರೆಯಿರಿ -

ಉದಾಹರಣೆ: ಕೋಯ್ - ಕೋಯ್, $\qquad$ ಜೆ - ಜೋ

ಜ್ಯೋಂ $\qquad$………. ಕಛು $\qquad$……….

ನಹಿಂ $\qquad$………. ಕೋಯ್ $\qquad$……….

ಧನಿ $\qquad$………. ಆಖರ್ $\qquad$……….

ಜಿಯ್ $\qquad$………. ಥೋರೇ $\qquad$……….

ಹೋಯ್ $\qquad$………. ಮಾಖನ್ $\qquad$……….

ತರ್ವಾರಿ $\qquad$………. ಸೀಂಚಿಬೋ $\qquad$………

ಮೂಲಹಿಂ $\qquad$………. ಪಿಯತ್ $\qquad$……….

ಪಿಯಾಸೋ $\qquad$………. ಬಿಗರೀ $\qquad$……….

ಆವೇ $\qquad$………. ಸಹಾಯ್ $\qquad$……….

ಊಬರೈ $\qquad$………. ಬಿನು $\qquad$……….

ಬಿಥಾ $\qquad$………. ಅಠಿಲೈಹೈಂ $\qquad$……….

ಪರಿಜಾಯ್ $\qquad$……….

ಯೋಗ್ಯತಾ-ವಿಸ್ತಾರ

1. ‘ಸೂಜಿಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಲವಾರ್ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ’ ಮತ್ತು ‘ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ಶೂನ್ಯ’ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ.

2. ‘ಚಿತ್ರಕೂಟ್’ ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಿರಿ.

ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕಾರ್ಯ

ನೀತಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಇತರ ಕವಿಗಳ ದೋಹೆಗಳು/ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮತ್ತು ಆ ದೋಹೆಗಳು/ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಚಾರ್ಟ್ ಮೇಲೆ ಬರೆದು ಭಿತ್ತಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಸಿ.

ಶಬ್ದಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು