বৈষ্ণৱ জন তো তেনে কহীয়ে …

বৈষ্ণৱ জন তো তেনে কহীয়ে যে পীড় পৰাই জাণে ৰে। পৰ দুঃখে উপকাৰ কৰে তোয়ে মন অভিমান ন আণে ৰে।

সকল লোকমাং সহুনে বন্দে, নিন্দা ন কৰে কেনী ৰে। ৱাচ কাছ মন-নিশ্ছল ৰাখে, ধন-ধন জননী তেৰী ৰে।

সমদৃষ্টী নে তৃষ্ণা ত্যাগী, পৰস্ত্ৰী যেনে মাত ৰে। জিল্বা থকী অসত্য ন বোলে, পৰথন নৱ ঝালে হাথ ৰে।

মোহ মায়া ব্যাপে নহি যেনে, দৃঢ় বৈৰাগ্য যেনা মনমাং ৰে, ৰামনামশুং তালী লাগী, সকল তীৰথ তেনা তনমাং ৰে।

ৱণলোভী নে কপট ৰহিত ছে, কাম ক্ৰোধ নিবাৰ্যা ৰে, ভণে নৰসৈয়ো তেনুং দৰসন কৰতাং কুল একোতেৰ তাৰ্যা ৰে।

-নৰসী মেহতা নৰসী মেহতা (1414-1478) গুজৰাটৰ প্ৰসিদ্ধ সন্ত কবি আছিল। তেওঁৰ এই ভজন গান্ধী জীৰ আশ্ৰমত প্ৰাৰ্থনাৰ সময়ত গোৱা হৈছিল।

কবীৰ

কবীৰৰ জন্ম আৰু মৃত্যুৰ বিষয়ে বহুত কিংৱদন্তী প্ৰচলিত আছে। কোৱা হয় যে 1398 চনত কাশীত তেওঁৰ জন্ম হৈছিল আৰু 1518 চনৰ আশে-পাশে মগহৰত দেহান্ত। কবীৰে বিধিৱত শিক্ষা নাপাইছিল যদিও সৎসঙ্গ, পৰ্যটন আৰু অনুভৱৰ পৰা তেওঁ জ্ঞান লাভ কৰিছিল।

ভক্তিকালীন নিৰ্গুণ সন্ত পৰম্পৰাৰ প্ৰধান কবি কবীৰৰ ৰচনাবোৰ প্ৰধানতঃ কবীৰ গ্ৰন্থাৱলীত সংগৃহীত, কিন্তু কবীৰ পন্থত তেওঁৰ ৰচনাবোৰৰ সংগ্ৰহ বীজকহে প্ৰামাণিক বুলি গণ্য কৰা হয়। কিছুমান ৰচনা গুৰু গ্ৰন্থ সাহেবতো সংকলিত আছে।

কবীৰ অত্যন্ত উদাৰ, নিৰ্ভয় আৰু সদগৃহস্থ সন্ত আছিল। ৰাম আৰু ৰহিমৰ একতাত বিশ্বাস কৰা কবীৰে ঈশ্বৰৰ নামত চলা প্ৰতিটো ধৰণৰ পাখণ্ড, ভেদাভেদ আৰু কাৰ্মকাণ্ডৰ খণ্ডন কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ কাব্যত ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক ভেদাভেদৰ পৰা মুক্ত মানুহৰ কল্পনা কৰিছিল। ঈশ্বৰ-প্ৰেম, জ্ঞান আৰু বৈৰাগ্য, গুৰুভক্তি, সৎসঙ্গ আৰু সন্ত-মহিমাৰ লগতে আত্মবোধ আৰু জগতবোধৰ অভিব্যক্তি তেওঁৰ কাব্যত হৈছে। কবীৰৰ ভাষাৰ সৰলতাই তেওঁৰ কাব্যাত্মকতাৰ শক্তি। জনভাষাৰ ওচৰত থকাৰ বাবে তেওঁৰ কাব্যভাষাত দাৰ্শনিক চিন্তনক সহজ ধৰণেৰে প্ৰকাশ কৰাৰ শক্তি আছে।

ইয়াত সংকলিত সাখীবোৰত প্ৰেমৰ গুৰুত্ব, সন্তৰ লক্ষণ, জ্ঞানৰ মহিমা, বাহ্যাড়ম্বৰৰ বিৰোধ আদি ভাৱৰ উল্লেখ হৈছে। প্ৰথম সাবদ (পদ)ত বাহ্যাড়ম্বৰৰ বিৰোধ আৰু নিজৰ ভিতৰতে ঈশ্বৰৰ ব্যাপ্তিৰ ইংগিত আছে, আনহাতে দ্বিতীয় সাবদত জ্ঞানৰ আন্ধাৰিৰ ৰূপকৰ সহায়ত জ্ঞানৰ গুৰুত্বৰ বৰ্ণনা আছে। কবীৰে কয় যে জ্ঞানৰ সহায়ত মানুহ নিজৰ দুৰ্বলতাবোৰৰ পৰা মুক্ত হয়।

সাখী

মানসৰোৱৰ সুভৰ জল, হংসা কেলি কৰাহিং। মুকুতাফল মুকুত চুগৈ, অৱ উড়ি অনত ন জাহিং। ১।

প্ৰেমী ঢুঁঢ়ত মৈং ফিৰৌ, প্ৰেমী মিলে ন কোই। প্ৰেমী কৌং প্ৰেমী মিলৈ, সব বিষ অমৃত হোই। ২।

হস্তী চঢ়িএ জ্ঞান কৌ, সহজ দুলীচা ডাৰি। স্বান ৰূপ সংসাৰ হৈ, ভূঁকন দে ঝখ মাৰি। ৩।

পখাপখী কে কাৰণৈ, সব জগ ৰহা ভুলান। নিৰপখ হোই কে হৰি ভজৈ, সোই সন্ত সুজান। ৪।

হিন্দু মুৱা ৰাম কহি, মুছলমান খুদাই। কহৈ কবীৰ সো জীৱতা, যো দুহুং কে নিকটি ন জাই।৫।

কাবা ফিৰি কাশী ভয়া, ৰামহিং ভয়া ৰহীম। মোট চূন মৈদা ভয়া, বৈঠি কবীৰা জীম। ৬।

উঁচে কুল কা জনমিয়া, যে কৰণী উঁচ ন হোই। সুবৰন কলস সূৰা ভৰা, সাধু নিন্দা সোই।৭।

সাবদ ( পদ )

মোকোঁ কহাঁ ঢুঁঢ়ে বন্দে, মৈং তো তেৰে পাস মে।

না মৈং দেৱল না মৈং মছজিদ, না কাবে কৈলাস মে।

না তো কৌনে ক্ৰিয়া-কৰ্ম মে,

নহিং যোগ বৈৰাগ মে।

খোজী হোয় তো তুৰতৈ মিলিহৌ, পল ভৰ কা তালাস মে।

কহৈং কবীৰ সুনো ভই সাধো, সব স্বাঁসোঁ কী স্বাঁস মে॥

সন্তৌ ভাই আই গ্যাঁন কী আঁধি ৰে।

ভ্ৰম কী টাটী সবৈ উড়াঁনী, মায়া ৰহৈ ন বাঁধী।।

হিতি চিত্ত কী দ্বৈ থুঁনী গিৰাঁনী, মোহ বলিণ্ডা টূটা। ত্ৰিস্নাঁ ছাঁন পৰি ঘৰ উঁপৰি, কুবধি কা ভাঁডাঁ ফূটা।।

যোগ যুগতি কৰি সন্তৌ বাঁধী, নিৰচূ চুৱৈ ন পাঁণী। কূড় কপট কায়া কা নিকস্যা, হৰি কী গতি যব জাঁণী॥

আঁধি পিছৈ যো জল বূঠা, প্ৰেম হৰি জন ভীণাঁ। কহৈ কবীৰ ভাঁন কে প্ৰগটে উদিত ভয়া তম খীণাঁ॥

সাখী

1. ‘মানসৰোৱৰ’ৰ দ্বাৰা কবিৰ কি অৰ্থ?

2. কবিয়ে সঁচা প্ৰেমীৰ কি কচৌটি কৈছে?

3. তৃতীয় দোহাত কবিয়ে কেনে ধৰণৰ জ্ঞানক গুৰুত্ব দিছে?

4. এই সংসাৰত সঁচা সন্ত কোন বুলি কোৱা হয়?

5. অন্তিম দুটা দোহাৰ মাজেৰে কবীৰে কেনে ধৰণৰ সংকীৰ্ণতাৰ ফালে ইংগিত দিছে?

6. কোনো ব্যক্তিৰ পৰিচয় তেওঁৰ কুলৰ পৰা হয় নে তেওঁৰ কৰ্মৰ পৰা? যুক্তি সহ উত্তৰ দিয়ক।

7. কাব্য সৌন্দৰ্য স্পষ্ট কৰক-

হস্তী চঢ়িএ জ্ঞান কৌ, সহজ দুলীচা ডাৰি। স্বান ৰূপ সংসাৰ হৈ, ভূঁকন দে ঝখ মাৰি।

সাবদ

8. মানুহে ঈশ্বৰক ক’ত-ক’ত বিচাৰি ফুৰে?

9. কবীৰে ঈশ্বৰ-প্ৰাপ্তিৰ বাবে কি প্ৰচলিত বিশ্বাসৰ খণ্ডন কৰিছে?

10. কবীৰে ঈশ্বৰক ‘সব স্বাঁসোঁ কী স্বাঁস মে’ কিয় কৈছে?

11. কবীৰে জ্ঞানৰ আগমনৰ তুলনা সাধাৰণ বতাহৰ সৈতে নকৰি আন্ধাৰিৰ সৈতে কিয় কৰিছে?

12. জ্ঞানৰ আন্ধাৰিৰ ভক্তৰ জীৱনত কি প্ৰভাৱ পৰে?

13. ভাৱ স্পষ্ট কৰক-

(ক) হিতি চিত্ত কী দ্বৈ থুঁনী গিৰাঁনী, মোহ বলিণ্ডা টূটা।

(খ) আঁধি পিছৈ যো জল বূঠা, প্ৰেম হৰি জন ভীণাঁ।

ৰচনা আৰু অভিব্যক্তি

14. সংকলিত সাখী আৰু পদৰ আধাৰত কবীৰৰ ধৰ্মীয় আৰু সাম্প্ৰদায়িক সদ্ভাৱ সম্পৰ্কীয় মতামতৰ ওপৰত পোহৰ পেলাওক।

ভাষা-অধ্যায়ন

15. তলত দিয়া শব্দবোৰৰ তৎসম ৰূপ লিখক- পখাপখী, অনত, যোগ, যুগতি, বৈৰাগ, নিৰপখ

পাঠেতৰ সক্ৰিয়তা

• কবীৰৰ সাখীবোৰ মনত ৰাখি শ্ৰেণীকোঠাত অন্ত্যাক্ষৰীৰ আয়োজন কৰক।
• এন.চি.ই.আৰ.টি.ৰ দ্বাৰা কবীৰৰ ওপৰত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰ চাওক।

শব্দ-সম্পদা