భారత రాజ్యాంగానికి ముందుమాట

1. నిర్వచనం మరియు ప్రాముఖ్యత

• ముందుమాట అనేది రాజ్యాంగానికి ప్రారంభ భాగం, ఇది భారత రాజ్యాంగపు ఉద్దేశాలు మరియు మార్గదర్శక సూత్రాలను వివరిస్తుంది.
• ఇది చట్టపరమైన పత్రం కాదు కానీ రాజ్యాంగపు ఆత్మకు ప్రకటనగా పనిచేస్తుంది.
• ఇది 1949 నవంబర్ 26న ఆమోదించబడింది మరియు1950 జనవరి 26న అమలులోకి వచ్చింది.

2. ముందుమాటలోని ముఖ్యమైన అంశాలు

3. ముందుమాటకు సవరణలు

• 42వ సవరణ (1976) ముందుమాటలో**“సామ్యవాద”, “ధర్మనిరపేక్ష”, “అఖండత”** అనే పదాలను చేర్చింది.
• 86వ సవరణ (2002) ముందుమాటలో**“ధర్మనిరపేక్ష”** అనే పదాన్ని చేర్చింది (ఇది ఇప్పటికే ఉన్నదే కానీ ప్రాధాన్యతతో).

రాజ్యాంగపు ప్రత్యేక లక్షణాలు

1. రాతపూర్వక రాజ్యాంగం

• రాజ్యాంగం అనేది ఒకే పత్రంలో395 ఆర్టికల్స్,12 షెడ్యూళ్లు, మరియు25 భాగాలు కలిగి ఉంది.
• ఇది దేశపు ప్రాథమిక చట్టం మరియుఅత్యున్నత చట్టపరమైన అధికారం.

2. పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ

• భారతదేశం పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వ విధానాన్ని అనుసరిస్తుంది.
• రాష్ట్రపతి రాష్ట్రాధ్యక్షుడు కాగా,ప్రధానమంత్రి ప్రభుత్వాధ్యక్షుడు.
• పార్లమెంట్****లోక్‌సభ (ప్రజల సభ) మరియురాజ్యసభ (రాష్ట్రాల మండలి)లతో కూడి ఉంటుంది.

3. ఫెడరల్ వ్యవస్థ యూనిటరీ లక్షణాలతో

• భారతదేశం 28 రాష్ట్రాల మరియు8 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల ఫెడరల్ యూనియన్.
• సంవిధానం అత్యవసర పరిస్థితుల్లోయూనిటరీ లక్షణాలతో కూడినఫెడరల్ నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంది.
• ఆర్టికల్ 356****రాష్ట్రపతికి రాష్ట్రపతి పాలన విధించే అధికారాన్ని ఇస్తుంది, వాటిని కేంద్ర ప్రభుత్వ నియంత్రణలో ఉంచుతుంది.
• ఆర్టికల్ 352****జాతీయ అత్యవసరం ప్రకటనను అనుమతిస్తుంది, ఇది మొత్తం ఫెడరల్ నిర్మాణాన్నియూనిటరీ వ్యవస్థగా మారుస్తుంది, ఔపచారిక సవరణ లేకుండా.

4. ప్రజాస్వామ్య మరియు ధార్మికత రామారకం

• సార్వత్రిక పెద్దల ఓటుహక్కును సంవిధానంలో ప్రవేశపెట్టారు.
• ధార్మికత సంవిధానపుప్రాథమిక లక్షణం,అన్ని మతాల సమాన వ్యవహారాన్ని నిర్ధారిస్తుంది.
• ప్రాథమిక హక్కులు అన్ని పౌరులకు హామీ ఇవ్వబడ్డాయి.

5. ప్రాథమిక హక్కులు మరియు బాధ్యతలు

• సంవిధానపు భాగం IIIలోప్రాథమిక హక్కులు ఉన్నాయి.
• భాగం IV-Aలోప్రాథమిక బాధ్యతలు ఉన్నాయి, వీటిని42వ సవరణ (1976) ద్వారా ప్రవేశపెట్టారు.
• సంవిధానపు హక్కుల పొందే హక్కు****సంవిధానపు ఆత్మ (ఆర్టికల్ 32).

6. న్యాయ సమీక్షా అధికారం మరియు స్వతంత్రత

• సుప్రీం కోర్టుకు ఆర్టికల్ 13 ప్రకారంన్యాయ సమీక్షా అధికారం ఉంది.
• న్యాయ స్వతంత్రతనుకోలిజియం వ్యవస్థ మరియు న్యాయమూర్తులస్థానభ్రంశ భద్రత ద్వారా నిర్ధారిస్తారు.

7. అత్యవసర నిబంధనలు

• అత్యవసర అధికారాలు****ఆర్టికల్ 352 (జాతీయ అత్యవసరం), 355 (రాష్ట్రపతి అధికారం), 360 (రాష్ట్ర అత్యవసరం) కింద కల్పించబడ్డాయి.
• ఈ నిబంధనలు 1975లోరాష్ట్రపతి అధికారాలను విస్తరించేందుకు సవరించబడ్డాయి.

8. పంచాయతీ రాజ్ మరియు స్థానిక పాలన

• **73వ సవరణ (1992)**గ్రామీణ ప్రాంతాలలో పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలను ప్రవేశపెట్టింది.
• **74వ సవరణ (1992)**నగర ప్రాంతాలలో నగర పాలికలను ప్రవేశపెట్టింది.

9. ఎన్నికల మరియు న్యాయ సంస్కరణలు

• సార్వత్రిక పౌర ఓటు హక్కును1950లో ప్రవేశపెట్టారు.
• ఎన్నికల సంస్కరణలులోఎన్నికల బాండ్ల చట్టం (2020) మరియుపౌరుల ఎన్నికల నమోదు చట్టం (2021) ఉన్నాయి.
• సుప్రీం కోర్టు****న్యాయ సమీక్షా మరియుసంవిధాన వ్యాఖ్యానంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.

రాజ్యాంగపు అనుబంధాలు మరియు భాగాలు

1. రాజ్యాంగపు అనుబంధాలు

2. పోటీ పరీక్షల కోసం ముఖ్యమైన వాస్తవాలు

• ప్రాంబుల్ అనేదిసంవిధానానికి ఆత్మ.
• భాగం III అనేదిసంవిధానానికి హృదయం.
• 73వ మరియు 74వ సవరణలు****పంచాయతీ రాజ్ మరియు నగర పాలికలను ప్రవేశపెట్టాయి.
• 42వ సవరణ**“సామాజికవాది”, “ధర్మనిరపేక్ష”, మరియు “అఖండత”** అనే పదాలను ప్రాంబుల్‌లో చేర్చింది.
• 86వ సవరణ**“ధర్మనిరపేక్ష”** అనే పదాన్ని ప్రాంబుల్‌లో చేర్చింది.
• ఆర్టికల్ 32 అనేదిసంవిధాన పరిష్కార హక్కు.
• ఆర్టికల్ 13****న్యాయik సమీక్షను అందిస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 356 అనేదిరాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను తొలగించే అధ్యక్ష అధికారం.
• ఆర్టికల్ 352 అనేదిజాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి.
• ఆర్టికల్ 360 అనేదిరాష్ట్ర అత్యవసర పరిస్థితి.
• ఆర్టికల్ 301 అనేదివాణిజ్య మరియు వ్యాపార స్వేచ్ఛ హక్కు.
• ఆర్టికల్ 304 అనేదిరాష్ట్రాల సంబంధంలో వాణిజ్య మరియు వ్యాపార స్వేచ్ఛ హక్కు.
• ఆర్టికల్ 305 అనేదికేంద్రపాలిత ప్రాంతాల సంబంధంలో వాణిజ్య మరియు వ్యాపార స్వేచ్ఛ హక్కు.