ହରିବଂଶରାୟ ବଚ୍ଚନ(1907-2003)

ହରିବଂଶରାୟ ବଚ୍ଚନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଇଲାହାବାଦ ସହରରେ 27 ନଭେମ୍ବର 1907 ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା। ‘ବଚ୍ଚନ’ ଏହା ତାଙ୍କ ମାତା-ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନେହରେ ଡକାଯାଉଥିବା ନାମ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ସେ ନିଜର ଉପନାମ କରି ନେଇଥିଲେ। ବଚ୍ଚନ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ରହିବା ପରେ ଭାରତୀୟ ବିଦେଶ ସେବାରେ ଚାଲିଗଲେ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେମାନେ ଅନେକ ଦେଶ ଭ୍ରମଣ କଲେ ଏବଂ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଓଜସ୍ୱୀ ବାଣୀରେ କାବ୍ୟପାଠ ପାଇଁ ବିଖ୍ୟାତ ହୋଇଥିଲେ। ବଚ୍ଚନଙ୍କ କବିତା ସହଜ ଏବଂ ସଂବେଦନଶୀଳ। ତାଙ୍କ ରଚନାରେ ବ୍ୟକ୍ତି-ବେଦନା, ରାଷ୍ଟ୍ର-ଚେତନା ଏବଂ ଜୀବନ-ଦର୍ଶନର ସ୍ୱର ମିଳେ। ସେମାନେ ଆତ୍ମବିଶ୍ଳେଷଣମୂଳକ କବିତା ମଧ୍ୟ ଲେଖିଛନ୍ତି। ରାଜନୈତିକ ଜୀବନର ଢୋଂଗ, ସାମାଜିକ ଅସମାନତା ଏବଂ କୁରୀତି ଉପରେ ବ୍ୟଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି। କବିତା ବ୍ୟତୀତ ବଚ୍ଚନ ନିଜର ଆତ୍ମକଥା ମଧ୍ୟ ଲେଖିଥିଲେ, ଯାହା ହିନ୍ଦୀ ଗଦ୍ୟର ଅତୁଳନୀୟ କୃତି ବୋଲି ବିବେଚିତ ହୋଇଥିଲା।

ବଚ୍ଚନଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ କୃତି ହେଉଛି : ମଧୁଶାଳା, ନିଶା-ନିମନ୍ତ୍ରଣ, ଏକାନ୍ତ ସଙ୍ଗୀତ, ମିଳନ-ଯାମିନୀ, ଆରତୀ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରେ, ଟୁଟତି ଚଟ୍ଟାନେ, ରୂପ ତର୍ରୋଂଗେଣୀ (ସମସ୍ତ କବିତା-ସଂଗ୍ରହ) ଏବଂ ଆତ୍ମକଥାର ଚାରି ଖଣ୍ଡ : କ୍ୟା ଭୁଲୁଁ କ୍ୟା ୟାଦ କରୁଁ, ନୀଡ଼ କା ନିର୍ମାଣ ଫିର, ବସେରେ ସେ ଦୂର, ଦଶଦ୍ୱାର ସେ ସୋପାନ ତକ।

ବଚ୍ଚନ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ସୋଭିଏତ୍ ଭୂମି ନେହେରୁ ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ।

ପ୍ରସ୍ତୁତ କବିତାରେ କବି ସଂଘର୍ଷମୟ ଜୀବନକୁ ‘ଅଗ୍ନି ପଥ’ କହି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଏହି ସନ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ରାସ୍ତାରେ ସୁଖ ରୂପୀ ଛାଆର ଚାହିଦା ନ କରି ନିଜର ମଂଜିଲ ଆଡ଼କୁ କର୍ମଠତାପୂର୍ବକ ବିନା ଥକାନ ଅନୁଭବ କରି ବଢ଼ିବା ଉଚିତ। କବିତାରେ ଶବ୍ଦର ପୁନରାବୃତ୍ତି କିପରି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ, ଏହା ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ।

ଅଗ୍ନି ପଥ

ଅଗ୍ନି ପଥ! ଅଗ୍ନି ପଥ! ଅଗ୍ନି ପଥ!

ବୃକ୍ଷ ହୋଁ ଭଲେ ଖଡ଼େ,
ହୋଁ ଘନେ, ହୋଁ ବଡ଼େ,
ଏକ ପତ୍ର-ଛାଁହ ଭୀ ମାଁଗ ମତ, ମାଁଗ ମତ, ମାଁଗ ମତ!
ଅଗ୍ନି ପଥ! ଅଗ୍ନି ପଥ! ଅଗ୍ନି ପଥ!

ତୁ ନ ଥକେଗା କଭୀ!
ତୁ ନ ଥମେଗା କଭୀ!
ତୁ ନ ମୁଡ଼େଗା କଭୀ!-କର ଶପଥ, କର ଶପଥ, କର ଶପଥ!
ଅଗ୍ନି ପଥ! ଅଗ୍ନି ପଥ! ଅଗ୍ନି ପଥ!

ଏହ ମହାନ ଦୃଶ୍ୟ ହୈ
ଚଲ ରହା ମନୁଷ୍ୟ ହୈ
ଅଶ୍ରୁ-ସ୍ୱେଦ-ରକ୍ତ ସେ ଲଥପଥ, ଲଥପଥ, ଲଥପଥ!
ଅଗ୍ନି ପଥ! ଅଗ୍ନି ପଥ! ଅଗ୍ନି ପଥ!

ପ୍ରଶ୍ନ-ଅଭ୍ୟାସ

1. ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନମାନଙ୍କର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ-

(କ) କବି ‘ଅଗ୍ନି ପଥ’ କାହାର ପ୍ରତୀକ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରୟୋଗ କରିଛନ୍ତି?

(ଖ) ‘ମାଁଗ ମତ’, ‘କର ଶପଥ’, ‘ଲଥପଥ’ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବାରମ୍ବାର ପ୍ରୟୋଗ କରି କବି କ’ଣ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?

(ଗ) ‘ଏକ ପତ୍ର-ଛାଁହ ଭୀ ମାଁଗ ମତ’ ଏହି ପଂକ୍ତିର ଆଶୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ।

2. ନିମ୍ନଲିଖିତର ଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ-

(କ) ତୁ ନ ଥମେଗା କଭୀ

ତୁ ନ ମୁଡ଼େଗା କଭୀ

(ଖ) ଚଲ ରହା ମନୁଷ୍ୟ ହୈ ଅଶ୍ରୁ-ସ୍ୱେଦ-ରକ୍ତ ସେ ଲଥପଥ, ଲଥପଥ, ଲଥପଥ

3. ଏହି କବିତାର ମୂଳଭାବ କ’ଣ? ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ। ଯୋଗ୍ୟତା-ବିସ୍ତାର

ଯୋଗ୍ୟତା-ବିସ୍ତାର

‘ଜୀବନ ସଂଘର୍ଷର ହିଁ ନାମ’ ଏହି ବିଷୟ ଉପରେ ଶ୍ରେଣୀରେ ପରିଚର୍ଚ୍ଚାର ଆୟୋଜନ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରକଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟ

ପ୍ରକଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟ

‘ଜୀବନ ସଂଘର୍ଷମୟ ଅଟେ, ଏଥିରେ ଘବରାଇ ଥମିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ’ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନ୍ୟ କବିମାନଙ୍କ କବିତାଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଏକ ଆଲବମ ତିଆରି କରନ୍ତୁ।

ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଏବଂ ଟିପ୍ପଣୀ