भौतिकशास्त्र मास्टर - जलद पुनरावृत्ती
भौतिकशास्त्र मास्टर - द्रुत पुनरावृत्ती
एक-ओळीतील मुद्दे
- वेग = अंतर / वेळ; वेगनिर्देश = विस्थापन / वेळ (सदिश).
- न्यूटनचा पहिला: जडत्व; दुसरा: F = ma; तिसरा: क्रिया-प्रतिक्रिया समान-विरुद्ध.
- g ≈ 9.8 m/s² खालीकडे; वजन = mg.
- कार्य = F·s·cosθ; शक्ती = कार्य / वेळ; 1 hp = 746 W.
- गतिज ऊर्जा = ½mv²; स्थितिज ऊर्जा = mgh; एकूण यांत्रिक ऊर्जा = गतिज + स्थितिज (केवळ गुरुत्वाकर्षण कार्य करत असल्यास संरक्षित).
- आवेग = FΔt = Δp; एकक kg·m/s.
- दाब = F / A; 1 atm = 1.01×10⁵ Pa = 76 cm Hg.
- आर्किमिडीज: उर्ध्वदाब = विस्थापित द्रवाचे वजन; तरंगताना ρवस्तू < ρद्रव.
- बॉयल: PV = स्थिर (T स्थिर); चार्ल्स: V/T = स्थिर (P स्थिर).
- PV = nRT; R = 8.314 J/mol·K; 0°C = 273 K.
- तरंग वेग v = fλ; ध्वनी ≈ 343 m/s हवेत (20°C).
- प्रतिध्वनी अंतर = (v × t)/2; t = ऐकू येणारा विलंब.
- प्रतिरोध R = ρl/A; 1 Ω = 1 V/A.
- ओमचा नियम: V = IR; प्रतिरोधकात शक्ती: P = I²R = V²/R.
- मालिका: Req = ΣR; समांतर: 1/Req = Σ(1/R).
- फ्लेमिंगचे: डावा हात मोटर, उजवा हात जनित्र.
- ट्रान्सफॉर्मर: Vp/Vs = Np/Ns = Is/Ip; η = Ps/Pp.
- अपवर्तनांक n = c/v; स्नेल: n₁sinθ₁ = n₂sinθ₂.
- दर्पण: 1/f = 1/v + 1/u; f = R/2; लेन्स संकेत तसाच.
- e = 1.6×10⁻¹⁹ C; h = 6.63×10⁻³⁴ J·s; c = 3×10⁸ m/s.
सूत्रे/नियम
| सूत्र |
वापर |
| v = u + at |
एकसमान त्वरण; अंतिम वेग शोधण्यासाठी. |
| s = ut + ½at² |
स्थिरांतर त्वरणाखाली विस्थापन. |
| F = G m₁m₂ / r² |
सार्वत्रिक गुरुत्वाकर्षण; इतर ग्रहांवरील वजन. |
| τ = r × F = Iα |
टॉर्क व कोनात्मक त्वरण (कठीण वस्तू). |
| ρ = m/V |
घनता; तरंगणे/बुडण्याची अंदाजे. |
| η = (F/A)/(dv/dx) |
विस्कोसिटीचा गुणांक; द्रव प्रवाह. |
| v = √(T/μ) |
तारेवरील अनुप्रस्थ तरंगाचा वेग (μ = द्रव्यमान/लांबी). |
| β = 10 log(I/I₀) |
डेसिबेलमधील ध्वनी स्तर (I₀ = 10⁻¹² W/m²). |
| Φ = BA cosθ |
चुंबकीय फ्लक्स; फॅराडेचा इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक प्रेरण नियम: ε = –dΦ/dt. |
| 1/λ = R(1/n₁² – 1/n₂²) |
रिडबर्ग सूत्र; हायड्रोजन स्पेक्ट्रल रेषा. |
स्मरण युक्त्या
- RGB ते VIBGYOR: “Richard Of York Gave Battle In Vain” – वर्णपटाचा क्रम.
- फ्लेमिंग नियम: डावा हात ढकलणे (मोटर) → “Motor-bike left home”; उजवा हात पकडणे (जनरेटर) → “Right returns current”.
- ओमचा नियम पाय-चार्ट: वर्तुळ काढा, आत V=IR लिहा; जे हवे ते झाका → त्रिकोण संबंध देतो.
- लेन्स चिन्ह परंपरा: “REAL is Positive” (खरी प्रतिमा व उत्तल फोकस अंतरासाठी); आभासी व अवतल ऋण.
- ग्रहांचा क्रम: “My Very Educated Mother Just Served Us Noodles” – Mercury Venus Earth Mars Jupiter Saturn Uranus Neptune.
सामान्य चुका
| चूक |
योग्य |
| प्रश्नात 9.8 m/s² दिले असताना g = 10 m/s² वापरणे. |
दिलेली किंमत वापरा; नसल्यास 9.8 ही मूळ किंमत. |
| राऊंड-ट्रिप प्रश्नांमध्ये सरासरी वेग व सरासरी वेगळेपणा गोंधळणे. |
विस्थापन शून्य असल्यास वेगळेपणा शून्य होऊ शकतो; वेग कधीच शून्य नसतो. |
| समांतर रोधकांना R₁ + R₂ म्हणून जोडणे. |
1/R = 1/R₁ + 1/R₂ वापरा; समतुल्य R लहान असते. |
| आरसेांमध्ये आभासी प्रतिमेसाठी प्रतिमा अंतर धन ठेवणे. |
चिन्ह संकेत लागू करा: आभासी प्रतिमा → v ऋण. |
| स्नेलच्या नियमात आपतन कोन सामान्याकडून घेताना तो पृष्ठभागाकडून काढणे. |
नेहमी किरण व सामान्य यामधील कोन मोजा. |
5 जलद MCQs
प्रश्न 1
2 kg वजनाचा दगड विश्रांतीतून सोडला जातो; 20 m पडल्यानंतरचा वेग शोधा (g = 10 m/s²).
A) 10 m/s B) 14.1 m/s C) 20 m/s D) 40 m/s
उत्तर
C) 20 m/s (v² = 2gh)
प्रश्न 2
1 s नंतर प्रतिध्वनी ऐकू येते. ध्वनीचा वेग 340 m/s असल्यास भिंतीपर्यंतचे अंतर आहे:
A) 85 m B) 170 m C) 340 m D) 680 m
उत्तर
B) 170 m (distance = v × t / 2)
प्रश्न 3
2 kW क्षमतेचा हीटर दररोज 30 मिनिटे 10 दिवस चालतो (kWh मध्ये):
A) 60 B) 10 C) 20 D) 600
उत्तर
B) 10 kWh (2 kW × 0.5 h × 10)
प्रश्न 4
काचाचा अपवर्तनांक 1.5 आहे. काचात प्रकाशाचा वेग जवळपास:
A) 1×10⁸ m/s B) 2×10⁸ m/s C) 2.5×10⁸ m/s D) 3×10⁸ m/s
उत्तर
B) 2×10⁸ m/s (v = c/n)
प्रश्न 5
उत्तल लेन्सचे f = 20 cm आहे. वस्तू 30 cm अंतरावर ठेवली; प्रतिमेचे स्थान:
A) 60 cm B) 15 cm C) 12 cm D) 30 cm
उत्तर
A) 60 cm (1/v = 1/f – 1/u)
BETA
