ભૌતિકશાસ્ત્ર માસ્ટર - ઝડપી પુનરાવર્તન
ભૌતિકશાસ્ત્ર માસ્ટર – ઝડપી પુનરાવર્તન
એક-વાક્યમાં
- ઝડપ = અંતર / સમય; વેગ = વિસ્થાપન / સમય (સદિશ).
- ન્યૂટનનો પ્રથમ: જડતા; બીજો: F = ma; ત્રીજો: ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા સમાન-વિરુદ્ધ.
- g ≈ 9.8 m/s² નીચે તરફ; વજન = mg.
- કાર્ય = F·s·cosθ; શક્તિ = કાર્ય / સમય; 1 hp = 746 W.
- ગતિજ ઊર્જા = ½mv²; સ્થિતિજ ઊર્જા = mgh; કુલ યાંત્રિક ઊર્જા = KE + PE (ગુરુત્વાકર્ષણ જ કાર્યરત હોય તો સંરક્ષિત).
- આવેગ = FΔt = Δp; એકમ kg·m/s.
- દબાણ = F / A; 1 atm = 1.01×10⁵ Pa = 76 cm Hg.
- આર્કિમિડીઝ: ઉપરદબાણ = વિસ્થાપિત દ્રવનું વજન; તરે જ્યારે ρદેહ < ρદ્રવ.
- બોઇલ: PV = સ્થિર (T સ્થિર); ચાર્લ્સ: V/T = સ્થિર (P સ્થિર).
- PV = nRT; R = 8.314 J/mol·K; 0°C = 273 K.
- તરંગ ઝડપ v = fλ; ધ્વનિ ≈ 343 m/s હવામાં (20°C).
- પ્રતિધ્વનિ અંતર = (v × t)/2; t = સાંભળાયેલ વિલંબ.
- પ્રતિરોધ R = ρl/A; 1 Ω = 1 V/A.
- ઓમનો નિયમ: V = IR; રેઝિસ્ટરમાં શક્તિ: P = I²R = V²/R.
- શ્રેણી: Req = ΣR; સમાંતર: 1/Req = Σ(1/R).
- ફ્લેમિંગ: ડાવો હાથ મોટર, જમણો હાથ જનરેટર.
- ટ્રાન્સફોર્મર: Vp/Vs = Np/Ns = Is/Ip; η = Ps/Pp.
- અપવર્તન સૂচકાંક n = c/v; સ્નેલ: n₁sinθ₁ = n₂sinθ₂.
- દર્પણ: 1/f = 1/v + 1/u; f = R/2; લેન્સ માટે પણ એ જ સંકેત.
- e = 1.6×10⁻¹⁹ C; h = 6.63×10⁻³⁴ J·s; c = 3×10⁸ m/s.
સૂત્રો/નિયમો
| સૂત્ર |
ઉપયોગ |
| v = u + at |
સમાન ત્વરણ; અંતિમ વેગ શોધવા. |
| s = ut + ½at² |
સતત ત્વરણ હેઠળ સ્થાનાંતર. |
| F = G m₁m₂ / r² |
વિશ્વવ્યાપી ગુરુત્વાકર્ષણ; અન્ય ગ્રહો પર વજન. |
| τ = r × F = Iα |
ટોર્ક અને કોણીય ત્વરણ (કઠોર શરીર). |
| ρ = m/V |
ઘનતા; તરતું/ડૂબતું અનુમાન. |
| η = (F/A)/(dv/dx) |
ચીપચીપાપણનો ગુણાંક; દ્રવ પ્રવાહ. |
| v = √(T/μ) |
તાર પર ટ્રાન્સવર્સ તરંગની ઝડપ (μ = દળ/લંબાઈ). |
| β = 10 log(I/I₀) |
ડેસિબલમાં ધ્વનિ સ્તર (I₀ = 10⁻¹² W/m²). |
| Φ = BA cosθ |
ચુંબકીય ફ્લક્સ; ફેરાડેનો નિયમ EMI: ε = –dΦ/dt. |
| 1/λ = R(1/n₁² – 1/n₂²) |
રિડબર્ગ સૂત્ર; હાઈડ્રોજન સ્પેક્ટ્રલ રેખાઓ. |
યાદ રાખવાની યુક્તિઓ
- RGB થી VIBGYOR: “Richard Of York Gave Battle In Vain” – સ્પેક્ટ્રમ ક્રમ.
- ફ્લેમિંગ નિયમો: ડાબો હાથ ધક્કો (મોટર) → “Motor-bike left home”; જમણો હાથ પકડ (જનરેટર) → “Right returns current”.
- ઓમના નિયમ પાઈ-ચાર્ટ: વર્તુળ દોરો, અંદર V=IR લખો; જે જોઈએ તેને ઢાંકો → ત્રિકોણ સંબંધ આપે છે.
- લેન્સ ચિહ્ન સંમેલન: “REAL is Positive” (વાસ્તવિક છબી અને કોન્વેક્સ ફોકલ લંબાઈ માટે); વર્ચ્યુઅલ અને કોન્કેવ નેગેટિવ.
- ગ્રહોનો ક્રમ: “My Very Educated Mother Just Served Us Noodles” – Mercury Venus Earth Mars Jupiter Saturn Uranus Neptune.
સામાન્ય ભૂલો
| ભૂલ |
સાચું |
| પ્રશ્નમાં 9.8 m/s² આપ્યું હોય ત્યારે g = 10 m/s² વાપરવું. |
આપેલી કિંમત પાળો; જો ન આપી હોય તો ડિફોલ્ટ 9.8. |
| રાઉન્ડ-ટ્રિપ પ્રશ્નોમાં સરેરાશ સ્પીડને સરેરાશ વેલોસિટી સાથે ગૂંચવવી. |
ડિસ્પ્લેસમેન્ટ શૂન્ય હોય તો વેલોસિટી શૂન્ય થઈ શકે; સ્પીડ ક્યારેય શૂન્ય નથી. |
| સમાંતર રેઝિસ્ટરોને R₁ + R₂ તરીકે ઉમેરવા. |
1/R = 1/R₁ + 1/R₂ વાપરો; સમકક્ષ R નાનું હોય છે. |
| અરીસામાં વર્ચ્યુઅલ ઇમેજ માટે ઇમેજ અંતર +ve લખવું. |
સાઇન કન્વેન્શન લાગુ કરો: વર્ચ્યુઅલ ઇમેજ → v નેગેટિવ. |
| સ્નેલના નિયમમાં ઇન્સિડન્સ એંગલને નોર્મલથી લેવું પણ ડ્રોઇંગમાં તેને સપાટીથી દોરવી. |
કિરણ અને નોર્મલ વચ્ચેનો એંગલ હંમેશા માપો. |
5 ઝડપી MCQs
પ્રશ્ન 1
2 kg નો પથ્થર વિશ્રામમાંથી છોડવામાં આવે છે; 20 m પડ્યા પછી સ્પીડ શોધો (g = 10 m/s²).
A) 10 m/s B) 14.1 m/s C) 20 m/s D) 40 m/s
જવાબ
C) 20 m/s (v² = 2gh)
પ્રશ્ન 2
એક ઇકો 1 s પછી સાંભળાય છે. જો ધ્વનિની સ્પીડ 340 m/s હોય, તો દિવાલ સુધીનું અંતર છે:
A) 85 m B) 170 m C) 340 m D) 680 m
જવાબ
B) 170 m (distance = v × t / 2)
પ્રશ્ન 3
2 kW નો હીટર દરરોજ 30 min/10 દિવસ ચાલે છે, તો કુલ ઊર્જા (kWh માં) છે:
A) 60 B) 10 C) 20 D) 600
જવાબ
B) 10 kWh (2 kW × 0.5 h × 10)
પ્રશ્ન 4
કાચનો અપવર્તનાંક 1.5 છે. કાચમાં પ્રકાશની ઝડપ લગભગ છે:
A) 1×10⁸ m/s B) 2×10⁸ m/s C) 2.5×10⁸ m/s D) 3×10⁸ m/s
જવાબ
B) 2×10⁸ m/s (v = c/n)
પ્રશ્ન 5
એક ઉત્તલ લેન્સ માટે f = 20 cm છે. વસ્તુ 30 cm પર મૂકવામાં આવે છે; છબીનું સ્થાન છે:
A) 60 cm B) 15 cm C) 12 cm D) 30 cm
જવાબ
A) 60 cm (1/v = 1/f – 1/u)
BETA
