পদাৰ্থ বিজ্ঞান মাষ্টাৰ - দ্ৰুত পুনৰীক্ষণ
পদাৰ্থবিজ্ঞান মাষ্টাৰ – দ্ৰুত পুনৰীক্ষণ
এক-শাৰী সংজ্ঞা
- বেগ = দূৰত্ব / সময়; ভেগ = স্থানান্তৰ / সময় (ভেক্টৰ)।
- নিউটনৰ প্ৰথম: জড়তা; দ্বিতীয়: F = ma; তৃতীয়: ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়া সমান-বিপৰীত।
- g ≈ 9.8 m/s² তললৈ; ওজন = mg।
- কাম = F·s·cosθ; শক্তি = কাম / সময়; 1 hp = 746 W।
- গতিজ শক্তি = ½mv²; উচ্চতাজ শক্তি = mgh; মুঠ যান্ত্ৰিক শক্তি = গতিজ + উচ্চতাজ (কেৱল মাধ্যাকৰ্ষণ কাৰ্য কৰিলে সংৰক্ষিত)।
- আঘাত = FΔt = Δp; একক kg·m/s।
- চাপ = F / A; 1 atm = 1.01×10⁵ Pa = 76 cm Hg।
- আৰ্কিমিডিছ: উৰ্ধ্বমুখী বল = অপসাৰিত তৰলৰ ওজন; শৰীৰৰ ঘনত্ব < তৰলৰ ঘনত্ব হ’লে ভাসে।
- বয়েল: PV = ধ্ৰুবক (T ধ্ৰুবক); চাৰ্লছ: V/T = ধ্ৰুবক (P ধ্ৰুবক)।
- PV = nRT; R = 8.314 J/mol·K; 0°C = 273 K।
- তৰংগ বেগ v = fλ; বায়ুত শব্দ ≈ 343 m/s (20°C)।
- প্ৰতিধ্বনি দূৰত্ব = (v × t)/2; t = শুনা পলম।
- প্ৰতিৰোধ R = ρl/A; 1 Ω = 1 V/A।
- ওমৰ নিয়ম: V = IR; প্ৰতিৰোধকত শক্তি: P = I²R = V²/R।
- শ্ৰেণী: Req = ΣR; সমান্তৰাল: 1/Req = Σ(1/R)।
- ফ্লেমিং: বাওঁহাত ম’টৰ, সোঁহাত জেনাৰেটৰ।
- ট্ৰেন্সফৰ্মাৰ: Vp/Vs = Np/Ns = Is/Ip; η = Ps/Pp।
- প্ৰতিসৰণ সূচক n = c/v; স্নেল: n₁sinθ₁ = n₂sinθ₂।
- দৰ্পণ: 1/f = 1/v + 1/u; f = R/2; লেন্সৰ নিয়ম একে।
- e = 1.6×10⁻¹⁹ C; h = 6.63×10⁻³⁴ J·s; c = 3×10⁸ m/s।
সূত্ৰ/নিয়ম
| সূত্ৰ |
ব্যৱহাৰ |
| v = u + at |
একৰূপ ত্বৰণ; অন্তিম বেগ বিচাৰিবলৈ। |
| s = ut + ½at² |
ধ্ৰুব ত্বৰণৰ অধীনত স্থানান্তৰ। |
| F = G m₁m₂ / r² |
সাৰ্বজনীন মহাকৰ্ষণ; অন্য গ্ৰহত ওজন। |
| τ = r × F = Iα |
টৰ্ক আৰু কৌণিক ত্বৰণ (দৃঢ় দেহ)। |
| ρ = m/V |
ঘনত্ব; ভাসি থকা/ডুবি যোৱাৰ আগতীয়া অনুমান। |
| η = (F/A)/(dv/dx) |
সান্দ্ৰতাৰ সহগ; তৰল প্ৰবাহ। |
| v = √(T/μ) |
তন্ত্ৰত ট্ৰান্সভাৰ্স তৰংগৰ বেগ (μ = ভৰ/দৈৰ্ঘ্য)। |
| β = 10 log(I/I₀) |
ডেচিবেলত শব্দৰ স্তৰ (I₀ = 10⁻¹² W/m²)। |
| Φ = BA cosθ |
চৌম্বকীয় ফ্লাক্স; ফাৰাডেৰ বিধি EMI: ε = –dΦ/dt। |
| 1/λ = R(1/n₁² – 1/n₂²) |
ৰাইডবাৰ্গ সূত্ৰ; হাইড্ৰজেনৰ বৰ্ণালী ৰেখা। |
মনত ৰাখিবলৈ কৌশল
- RGB ৰ পৰা VIBGYOR: “Richard Of York Gave Battle In Vain” – বৰ্ণালীৰ ক্ৰম।
- ফ্লেমিংৰ নিয়ম: বাওঁ হাতৰ ধাকা (মটৰ) → “Motor-bike left home”; সোঁ হাতৰ ধৰণ (জেনাৰেটৰ) → “Right returns current”।
- অমৰ আইনৰ পাই-চাৰ্ট: এটা বৃত্ত অঙ্কন কৰক, ভিতৰত V=IR লিখক; যিটো লাগে সেইটো ঢাকি দিয়ক → ত্ৰিভুজে সম্পৰ্ক দেখুওয়ায়।
- লেন্সৰ চিহ্ন নিয়ম: “REAL is Positive” (বাস্তব প্রতিবিম্ব আৰু উভতা ফোকাল দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে); অবাস্তব আৰু অৱতল ঋণাত্মক।
- গ্ৰহৰ ক্ৰম: “My Very Educated Mother Just Served Us Noodles” – Mercury Venus Earth Mars Jupiter Saturn Uranus Neptune.
সাধাৰণ ভুলসমূহ
| ভুল |
শুদ্ধ |
| প্ৰশ্নই 9.8 m/s² দিছে যখন g = 10 m/s² ব্যৱহাৰ কৰা। |
দিয়া মানটো লাগি ৰাখক; যদি নিদিয়ে, পূৰ্বনির্ধাৰিত 9.8। |
| গোলাকাৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰশ্নত গড় বেগ আৰু গড় বেগতকৈ গড় স্থানান্তৰ বেগ গুলাবোৰৰ মাজত বিভ্ৰান্ত হোৱা। |
স্থানান্তৰ শূন্য হ’লে বেগ শূন্য হ’ব পাৰে; বেগ কেতিয়াও শূন্য নহয়। |
| সমান্তৰালত প্ৰতিৰোধক যোগ কৰা R₁ + R₂ হিচাপে। |
1/R = 1/R₁ + 1/R₂ ব্যৱহাৰ কৰক; সমতুল্য R ক্ষুদ্ৰ। |
| দৰ্পণত ভাৰ্চুৱাল প্ৰতিবিমৰ বাবে ইমেজ দূৰত্ব +ve লিখা। |
চিহ্ন নিয়ম লাগু কৰক: ভাৰ্চুৱাল প্ৰতিবিম → v ঋণাত্মক। |
| Snell-ৰ সূত্ৰত আপতন কোণ সामান্যৰ পৰা লৈছে কিন্তু আঁকনিত পৃষ্ঠৰ পৰা আঁকিছে। |
ৰশ্মি আৰু সামান্যৰ মাজৰ কোণ সদায় মাপক। |
5 টা দ্ৰুত MCQ
প্ৰশ্ন 1
এটা 2 kg-ৰ পাথৰ বিশ্ৰামৰ পৰা এৰি দিয়া হ’ল; 20 m পৰি যোৱাৰ পিছত বেগ নির্ণয় কৰক (g = 10 m/s²)।
A) 10 m/s B) 14.1 m/s C) 20 m/s D) 40 m/s
উত্তৰ
C) 20 m/s (v² = 2gh)
প্ৰশ্ন 2
একো 1 s পিছত শুনা পায়। যদি শব্দৰ বেগ 340 m/s হয়, দিওৱাললৈ দূৰত্ব হ’ব:
A) 85 m B) 170 m C) 340 m D) 680 m
উত্তৰ
B) 170 m (distance = v × t / 2)
প্ৰশ্ন 3
এটা 2 kW-ৰ হিটাৰে দিনত 30 min/10 দিন চলাই থাকিলে শক্তি (kWh-ত) হ’ব:
A) 60 B) 10 C) 20 D) 600
উত্তৰ
B) 10 kWh (2 kW × 0.5 h × 10)
প্ৰশ্ন 4
কাঁচৰ অপব্যাহ্য সূচক 1.5। কাঁচত আলোৰ বেগ আটাইতকৈ ওচৰত:
A) 1×10⁸ m/s B) 2×10⁸ m/s C) 2.5×10⁸ m/s D) 3×10⁸ m/s
উত্তৰ
B) 2×10⁸ m/s (v = c/n)
প্ৰশ্ন 5
এটা উত্তল লেঞ্চৰ f = 20 cm। বস্তু 30 cm ত ৰখা হৈছে; প্ৰতিবিম্বৰ স্থান:
A) 60 cm B) 15 cm C) 12 cm D) 30 cm
উত্তৰ
A) 60 cm (1/v = 1/f – 1/u)
BETA
