मानवी शरीर तथ्ये
🔍 मानवी शरीराचे तथ्य – ६० सेकंदात पुनरावलोकन
१. रटण्यासाठीचे कच्चे आकडे
- हाडे: २०६ (प्रौढ) ← नवजात २७० (नंतर जुळतात)
- स्नायू: ६३९ नावांनी ओळखलेले, शरीरवजनाचे ४० %
- रक्त: ~५–६ ली (पुरुष), ~४–५ ली (स्त्री)
- RBC आयुष्य: १२० दिवस; WBC आयुष्य: काही तास–दिवस; प्लेटलेट आयुष्य: ७–१० दिवस
- सामान्य रक्त pH: ७.३५–७.४५ (थोडे क्षारीय)
- हिमोग्लोबिन: पुरुष १३–१७ g/dL, स्त्री ११–१५ g/dL
- हृदयाचे ठोके: ७२ min⁻¹ (प्रौढ), १२०–१४० (नवजात)
- BP: १२०/८० mmHg (आदर्श)
- श्वासोच्छ्वास दर: १२–१६ min⁻¹ (प्रौढ)
- सर्वात मोठा अवयव: त्वचा (१.५–२ m², शरीरवजनाचे १६ %)
- सर्वात लहान हाड: स्टेपीज (कान)
- सर्वात लांब हाड: फिमर
- सर्वात मोठा स्नायू: ग्लूटियस मॅक्सिमस
- सर्वात मोठी ग्रंथी: यकृत (१.५ kg)
- सर्वात कठीण पदार्थ: दातांचा एनॅमेल
- सार्वत्रिक दाता: O⁻; सार्वत्रिक स्वीकारणारा: AB⁺
- सामान्य शरीर तापमान: ३७ °C / ९८.६ °F
- ATP उत्पादन: १ ग्लुकोज → ३८ ATP (वायुविहारी)
२. मेमोनिक्स / स्मरणयुक्त्या
- क्रेनियल नर्व्हज (I–XII):
On Old Olympus Towering Top A Finn And German Viewed Some Hops
(ऑल्फॅक्टरी, ऑप्टिक, ऑक्युलोमोटर, ट्रोक्लिअर, ट्रिजेमिनल, अब्ड्युसेंट, फेशियल, ऑडिटरी, ग्लोसोफॅरिंजियल, व्हेगस, अॅक्सेसरी, हायपोग्लोसल) - रक्तगटांतील अँटिजेन:
“O has None, A has A, B has B, AB has AB” - हृदयाच्या झडपांचा क्रम (प्रवाह):
“Try Pulling My Aorta” → ट्रिकस्पिड → पल्मोनरी → मिट्रल → आऑर्टिक - कार्ब/प्रोटीन/फॅट कॅलरी मूल्य:
“4-4-9, stay fine” (kcal g⁻¹)
३. झटपट तुलना सारण्या
| द्रव / पेशी | प्रमुख कार्य | सामान्य संख्या / वैशिष्ट्य |
|---|---|---|
| RBC | O₂ वाहतूक | 4.5–6 दशलक्ष/µL, दोन बाजूंनी अवतल, नाभिक नाही |
| WBC (न्यूट्रोफिल 60 %) | संरक्षण | 4 000–11 000/µL, नाभिक फांगलेले |
| प्लेटलेट्स | गुठणीकरण | 1.5–4 लाख/µL, आयुष्य 7–10 दिवस |
| प्लाझ्मा | आधार | रक्ताच्या 55 % आयतन, 90 % पाणी |
| जीवनसत्त्व / हार्मोन | कमतरता रोग | स्रोत / टीप |
|---|---|---|
| Vit-C | स्कर्व्ही | ऑरेंज-लिंबू; कोलॅजेन संश्लेषण |
| Vit-D | रिकेट्स (मुलांमध्ये) | सूर्यप्रकाश; Ca²⁺ शोषण |
| Vit-K | उशीरा गुठणीकरण | आतड्यातील जीवाणू; हिरव्या पालेभाज्या |
| इन्सुलिन | मधुमेह | β-पॅन्क्रियास ↓ → ↑ रक्तातील साखर |
| थायरॉक्सिन | घेंगा/हायपोथायरॉइड | आयोडिन आवश्यक T₃/T₄ साठी |
4. पाच वाक्यांचे विज्ञान
- पचन सुरुवात: तोंड (प्टायलिन) → पोट (पेप्सिन) → डुओडेनम (ट्रिप्सिन)
- नेफ्रॉन: मूत्रपिंडाची कार्यात्मक एकक; प्रत्येक मूत्रपिंडात ~1 दशलक्ष
- सायनोव्हियल द्रव: हालचाल करणाऱ्या सांध्यांना स्नेहन देतो (खांदा, गुडघा)
- CSF: 125 mL, मेंदू/कणातील मज्जारज्जूला गादी देतो, कोरॉइड प्लेक्ससमध्ये तयार होतो
- सोडिअम–K पंप: 3 Na⁺ बाहेर, 2 K⁺ आत (ATPase) – RMP राखते – 70 mV
BETA
