માનવ શરીર તથ્યો
🔍 માનવ શરીરના તથ્યો – 60 સેકન્ડમાં રિવિઝન
1. યાદ રાખવા માટેના ક્રૂડ આંકડા
- હાડકાં: 206 (પુખ્ત), નવજાત 270 (પછી જોડાય છે)
- સ્નાયુઓ: 639 નામિત, શરીર વજનના 40 %
- રક્ત: ~5–6 લિટર (પુરૂષ), ~4–5 લિટર (સ્ત્રી)
- RBC જીવનકાળ: 120 દિવસ; WBC જીવનકાળ: થોડા કલાક–દિવસ; પ્લેટલેટ જીવનકાળ: 7–10 દિવસ
- સામાન્ય રક્ત pH: 7.35–7.45 (હળવું ક્ષારીય)
- હિમોગ્લોબિન: પુરૂષ 13–17 g/dL, સ્ત્રી 11–15 g/dL
- હૃદયધબકન: 72 min⁻¹ (પુખ્ત), 120–140 (નવજાત)
- બીપી: 120/80 mmHg (આદર્શ)
- શ્વાસ દર: 12–16 min⁻¹ (પુખ્ત)
- સૌથી મોટો અંગ: ચામડી (1.5–2 m², શરીર વજનના 16 %)
- સૌથી નાનું હાડકું: સ્ટેપ્સ (કાનમાં)
- સૌથી લાંબું હાડકું: ફેમર
- સૌથી મોટો સ્નાયુ: ગ્લુટિયસ મેક્સિમસ
- સૌથી મોટી ગ્રંથિ: યકૃત (1.5 kg)
- સૌથી કઠિન પદાર્થ: દાંતનો એનામલ
- સર્વવ્યાપી દાતા: O⁻; સર્વવ્યાપી સ્વીકારનાર: AB⁺
- સામાન્ય શરીર તાપમાન: 37 °C / 98.6 °F
- ATP ઉત્પાદન: 1 ગ્લુકોઝ → 38 ATP (એરોબિક)
2. મ્નેમોનિક્સ / યાદ રાખવાની ટ્રિક્સ
- ક્રેનિયલ નર્વ્સ (I–XII):
On Old Olympus Towering Top A Finn And German Viewed Some Hops
(ઓલ્ફેક્ટરી, ઓપ્ટિક, ઓક્યુલોમોટર, ટ્રોક્લિયર, ટ્રાઈજેમિનલ, એબ્ડ્યુસન્ટ, ફેશિયલ, ઓડિટરી, ગ્લોસોફેરિંજિયલ, વેગસ, એક્સેસરી, હાઈપોગ્લોસલ) - રક્તજૂથ એન્ટિજન:
“O has None, A has A, B has B, AB has AB” - હૃદયના વાલ્વ્સનો ક્રમ (પ્રવાહ):
“Try Pulling My Aorta” → ટ્રાઈકસ્પિડ → પલ્મોનરી → માઈટ્રલ → એઓર્ટિક - કાર્બ/પ્રોટીન/ફેટ કેલરી મૂલ્ય:
“4-4-9, stay fine” (kcal g⁻¹)
3. ક્વિક-કમ્પેર ટેબલ્સ
| દ્રવ / કોષ | મુખ્ય કાર્ય | સામાન્ય સંખ્યા / વિશેષતા |
|---|---|---|
| RBC | O₂ પરિવહન | 4.5–6 મિલિયન/µL, બાઈકોન્કેવ, ન્યુક્લિયસ વિના |
| WBC (ન્યુટ્રોફિલ 60 %) | રક્ષણ | 4 000–11 000/µL, ન્યુક્લિયસ લોબ્ડ |
| પ્લેટલેટ્સ | લોહી જમાવવું | 1.5–4 લાખ/µL, આયુષ્ય 7–10 દિવસ |
| પ્લાઝ્મા | મેટ્રિક્સ | 55 % લોહીનો આયતન, 90 % પાણી |
| વિટામિન / હોર્મોન | ઊણપ રોગ | સ્ત્રોત / નોંધ |
|---|---|---|
| વિટ-C | સ્કર્વી | ખાટાં ફળો; કોલેજન સંશ્લેષણ |
| વિટ-D | રિકેટ્સ (બાળકો) | સૂર્યપ્રકાશ; Ca²⁺ શોષણ |
| વિટ-K | વિલંબિત લોહી જમાવવું | આંતરડાના જીવાણુઓ; લીલાં પાંદડાં |
| ઇન્સ્યુલિન | ડાયાબિટીસ મેલિટસ | β-પેન્ક્રિયાસ ↓ → ↑ બ્લડ શુગર |
| થાયરોક્સિન | ગોઇટર/હાઈપોથાયરોઇડ | આયોડિન T₃/T₄ માટે જરૂરી |
4. પાંચ વાક્યનો વિજ્ઞાન
- પાચન શરૂઆત: મુખ (પ્ટાયલિન) → પેટ (પેપ્સિન) → ડ્યુઓડેનમ (ટ્રિપ્સિન)
- નેફ્રોન્સ: કિડનીની કાર્યરત એકમ; દરેક કિડનીમાં ~1 મિલિયન
- સાયનોવિયલ દ્રવ: ચલાયમાન સાંધાઓને ચીકણું બનાવે છે (ખભો, ઘૂંટણ)
- CSF: 125 mL, મગજ/રીઢીની હાડકીને સુરક્ષા આપે છે, કોરોઇડ પ્લેક્સસમાં બને છે
- સોડિયમ–K પંપ: 3 Na⁺ બહાર, 2 K⁺ અંદર (ATPase) – RMP જાળવે છે – 70 mV
BETA
