ಮೀರಾಬಾಯಿಯ ಜನನ ಜೋಧಪುರದ ಚೋಕಡಿ (ಕುಡಕಿ) ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 1503 ರಲ್ಲಿ ಆಯಿತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 13 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೇವಾಡದ ಮಹಾರಾಣಾ ಸಾಂಗಾ ಅವರ ಕುಮಾರ ಭೋಜರಾಜ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ವಿವಾಹ ನಡೆಯಿತು. ಅವರ ಜೀವನ ದುಃಖಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆಯಿತು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ತಾಯಿ ನಿಧನರಾದರು. ವಿವಾಹದ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊದಲು ಪತಿ, ನಂತರ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾವನೂ ನಿಧನರಾದರು. ಭೌತಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ನಿರಾಶರಾದ ಮೀರಾ ಮನೆ-ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಿರಿಧರ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತರಾದರು.

ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಭಕ್ತಿ ಆಂದೋಲನದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರೇರಣೆಯು ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೀರಾಬಾಯಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇವರ ಪದಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಜೊತೆಗೆ ಗುಜರಾತ್, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದವರೆಗೆ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿವೆ. ಮೀರಾ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿ ಎರಡರ ಕವಯಿತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಂತ ರೈದಾಸರ ಶಿಷ್ಯೆ ಮೀರಾ ಅವರ ಒಟ್ಟು ಏಳು-ಎಂಟು ಕೃತಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಮೀರಾ ಅವರ ಭಕ್ತಿ ದೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಧುರ್ಯಭಾವದ್ದಾಗಿದೆ. ಇವರ ಮೇಲೆ ಯೋಗಿಗಳು, ಸಂತರು ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಭಕ್ತರ ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಭಾವ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಮೀರಾ ಅವರ ಪದಗಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ, ಬ್ರಜ್ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿಯ ಮಿಶ್ರಣ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪಂಜಾಬಿ, ಖಡಿ ಬೋಲಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಿಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ಪಾಠ ಪ್ರವೇಶ

ಪಾರಿವಾರಿಕ ಸಂತಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಮೀರಾ ಮನೆ-ದ್ವಾರ ಬಿಟ್ಟು ವೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಮಯರಾದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ಎಲ್ಲೋ ನಿರ್ಗುಣ ನಿರಾಕಾರ ಬ್ರಹ್ಮ, ಎಲ್ಲೋ ಸಗುಣ ಸಾಕಾರ ಗೋಪೀವಲ್ಲಭ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೋ ನಿರ್ಮೋಹಿ ಪರದೇಶಿ ಜೋಗಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ಗಿರಿಧರ ಗೋಪಾಲನ ಅನನ್ಯ ಮತ್ತು ಏಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಅಭಿಭೂತರಾಗಿದ್ದರು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿತವಾದ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಮೀರಾ ಅವರ ಈ ಆರಾಧ್ಯರಿಗೇ ಸಂಬೋಧಿತವಾಗಿವೆ. ಮೀರಾ ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯರಿಂದ ಮನುಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಲಾಡ್ ಲಡಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವಕಾಶ ಬಂದಾಗ ಉಲಾಹನೆ ನೀಡುವುದರಿಂದಲೂ ಹಿಂದೆಗೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಗುಣಗಾನ, ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೆಯೇ ಅವರಿಗೆ ಅವರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹ ತಡಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಪದ

(1)

ಹರಿ ಆಪ ಹರೋ ಜನ ರೀ ಭೀರ್।
ದ್ರೋಪದೀ ರೀ ಲಾಜ್ ರಾಖೀ, ಆಪ ಬಢಾಯೋ ಚೀರ್।
ಭಗತ್ ಕಾರಣ್ ರೂಪ್ ನರಹರಿ, ಧರ್ಯೋ ಆಪ್ ಸರೀರ್।
ಬೂಢತೋ ಗಜರಾಜ್ ರಾಖ್ಯೋ, ಕಾಟೀ ಕುಣ್ಜರ್ ಪೀರ್।
ದಾಸೀ ಮೀರಾಂ ಲಾಲ್ ಗಿರಧರ್, ಹರೋ ಮ್ಹಾರೀ ಭೀರ್।।

(2)

ಸ್ಯಾಮ್ ಮ್ಹಾನೇ ಚಾಕರ್ ರಾಖೋ ಜೀ,
ಗಿರಧಾರೀ ಲಾಲಾ ಮ್ಹಾನೇ ಚಾಕರ್ ರಾಖೋಜೀ।
ಚಾಕರ್ ರಹಸ್ಯೂಂ ಬಾಗ್ ಲಗಾಸ್ಯೂಂ ನಿತ್ ಉಠ್ ದರಸಣ್ ಪಾಸ್ಯೂಂ।
ಬಿಂದರಾವನ್ ರೀ ಕುಂಜ್ ಗಲೀ ಮೇಂ, ಗೋವಿಂದ್ ಲೀಲಾ ಗಾಸ್ಯೂಂ।
ಚಾಕರೀ ಮೇಂ ದರಸಣ್ ಪಾಸ್ಯೂಂ, ಸುಮರಣ್ ಪಾಸ್ಸೂಂ ಖರ್ಚೀ।
ಭಾವ್ ಭಗತೀ ಜಾಗೀರೀ ಪಾಸ್ಯೂಂ, ತೀನೂ ಬಾತಾಂ ಸರಸೀ।
ಮೋರ್ ಮುಗಟ್ ಪೀತಾಂಬರ್ ಸೌಹೇ, ಗಲ್ ವೈಜಂತೀ ಮಾಲಾ।
ಬಿಂದರಾವನ್ ಮೇಂ ಧೇನು ಚರಾವೇ, ಮೋಹನ್ ಮುರಲೀ ವಾಲಾ।
ಊಂಚಾ ಊಂಚಾ ಮಹಲ್ ಬಣಾವಂ ಬಿಚ್ ಬಿಚ್ ರಾಖೂಂ ಬಾರೀ।
ಸಾಂವರಿಯಾ ರಾ ದರಸಣ್ ಪಾಸ್ಯೂಂ, ಪಹರ್ ಕುಸುಂಬೀ ಸಾಡೀ।
ಆಧೀ ರಾತ್ ಪ್ರಭು ದರಸಣ್, ದೀಜ್ಯೋ ಜಮನಾಜೀ ರೇ ತೀರಾಂ।
ಮೀರಾಂ ರಾ ಪ್ರಭು ಗಿರಧರ್ ನಾಗರ್, ಹಿವಡೋ ಘಣೋ ಅಧೀರಾ॥

ಪ್ರಶ್ನ-ಅಭ್ಯಾಸ

(ಕ) ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿ-

1. ಮೊದಲ ಪದದಲ್ಲಿ ಮೀರಾ ಹರಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಪೀಡೆ ಹರಿಸುವ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ?

2. ಎರಡನೇ ಪದದಲ್ಲಿ ಮೀರಾಬಾಯಿ ಶ್ಯಾಮನ ಚಾಕರಿ ಏಕೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ? ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ.

3. ಮೀರಾಬಾಯಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ರೂಪ-ಸೌಂದರ್ಯದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ?

4. ಮೀರಾಬಾಯಿಯ ಭಾಷಾ ಶೈಲಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿ.

5. ಅವರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯಾವ ಯಾವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ?

(ಖ) ಕೆಳಗಿನ ಪಂಕ್ತಿಗಳ ಕಾವ್ಯ-ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ-

1. ಹರಿ ಆಪ ಹರೋ ಜನ ರೀ ಭೀರ್।

ದ್ರೋಪದೀ ರೀ ಲಾಜ್ ರಾಖೀ, ಆಪ ಬಢಾಯೋ ಚೀರ್।

ಭಗತ್ ಕಾರಣ್ ರೂಪ್ ನರಹರಿ, ಧರ್ಯೋ ಆಪ್ ಸರೀರ್।

2. ಬೂಢತೋ ಗಜರಾಜ್ ರಾಖ್ಯೋ, ಕಾಟೀ ಕುಣ್ಜರ್ ಪೀರ್।

ದಾಸೀ ಮೀರಾಂ ಲಾಲ್ ಗಿರಧರ್, ಹರೋ ಮ್ಹಾರೀ ಭೀರ್।

3. ಚಾಕರೀ ಮೇಂ ದರಸಣ್ ಪಾಸ್ಯೂಂ, ಸುಮರಣ್ ಪಾಸ್ಯೂಂ ಖರ್ಚೀ।

ಭಾವ್ ಭಗತೀ ಜಾಗೀರೀ ಪಾಸ್ಯೂಂ, ತೀನೂಂ ಬಾತಾಂ ಸರಸೀ।

ಭಾಷಾ ಅಧ್ಯಯನ

1. ಉದಾಹರಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕೆಳಗಿನ ಶಬ್ದಗಳ ಪ್ರಚಲಿತ ರೂಪ ಬರೆಯಿರಿ-

ಉದಾಹರಣೆ-ಭೀರ್ - ಪೀಡೆ / ಕಷ್ಟ / ದುಃಖ; ರೀ - ನ

ಚೀರ್ ____________ ಬೂಢತಾ ____________

ಧರ್ಯೋ ____________ ಲಗಾಸ್ಯೂಂ ____________

ಕುಣ್ಜರ್ ____________ ಘಣಾ ____________

ಬಿಂದರಾವನ್ ____________ ಸರಸೀ ____________

ರಹಸ್ಯೂಂ ____________ ಹಿವಡಾ ____________

ರಾಖೋ ____________ ಕುಸುಂಬೀ ____________

ಯೋಗ್ಯತಾ ವಿಸ್ತಾರ

1. ಮೀರಾ ಅವರ ಇತರ ಪದಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ.

2. ನಿಮಗೆ ಮೀರಾ ಅವರ ಪದಗಳ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಸಿಗುವುದಾದರೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ.

ಪರಿಯೋಜನೆ

1. ಮೀರಾ ಅವರ ಪದಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡಿ ಆ ಪದಗಳನ್ನು ಚಾರ್ಟ್ ಮೇಲೆ ಬರೆದು ಭಿತ್ತಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಸಿ.

2. ಮೊದಲು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದ್ದವು. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರ ರಾಮ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಮುಖರು. ಇತರ ಅವತಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದು ಒಂದು ಚಾರ್ಟ್ ಮಾಡಿ.

ಶಬ್ದಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು