ರಾಜೇಶ್ ಜೋಶಿ

ರಾಜೇಶ್ ಜೋಶಿಯವರ ಜನನ 1946ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ನರಸಿಂಹಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಧ್ಯಾಪನ ಮಾಡಿದರು. ರಾಜೇಶ್ ಜೋಶಿಯವರು ಕವಿತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಥೆಗಳು, ನಾಟಕಗಳು, ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ಕೆಲವು ನಾಟಕ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪಟಕಥಾ ಲೇಖನದ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಭರ್ತೃಹರಿಯ ಕವಿತೆಗಳ ಅನುರಚನೆ ‘ಭೂಮಿಯ ಕಲ್ಪತರು ಇದೂ ಸಹ’ ಮತ್ತು ಮಾಯಕೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಕವಿತೆಯ ಅನುವಾದ ‘ಪ್ಯಾಂಟ್ ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಮೇಘ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜೇಶ್ ಜೋಶಿಯವರ ಕವಿತೆಗಳ ಅನುವಾದಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.

ರಾಜೇಶ್ ಜೋಶಿಯವರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾವ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳು- ‘ಒಂದು ದಿನ ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ ಮರಗಳು’, ‘ಮಣ್ಣಿನ ಮುಖ’, ‘ನೇಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನಗು’ ಮತ್ತು ‘ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ನಡುವೆ’. ಅವರಿಗೆ ಮಖನ್ಲಾಲ್ ಚತುರ್ವೇದಿ ಪುರಸ್ಕಾರ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ಶಿಖರ ಸನ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಾಜೇಶ್ ಜೋಶಿಯವರ ಕವಿತೆಗಳು ಆಳವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಜೀವನದ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿಯೂ ಆಳವಾದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಸೆ-ಮಾತು, ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ಅವರ ಕಾವ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಮತ್ತು ಲಯಾತ್ಮಕತೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ

ಒಂದು ನಿರಂತರ ಹೋರಾಟವೂ ಇದೆ. ಜಗತ್ತು ನಾಶವಾಗುವ ಅಪಾಯ ರಾಜೇಶ್ ಜೋಶಿಯವರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆಯೋ, ಅಷ್ಟೇ ಅವರು ಜೀವನದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಹುಡುಕಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಅಸ್ತಿರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಬಾಲ್ಯ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವ ನೋವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕವಿಯು ಆ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಕಡೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳು ಆಟ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಮಂಜಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಮಕ್ಕಳು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ
ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ
ಮಕ್ಕಳು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ
ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ಸಾಲು ಇದು
ಭಯಾನಕವಾಗಿದೆ ಇದನ್ನು ವಿವರಣೆಯಂತೆ ಬರೆಯಲ್ಪಡುವುದು
ಬರೆಯಲ್ಪಡಬೇಕು ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಯಂತೆ

ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮಕ್ಕಳು?

ಏನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿವೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಚೆಂಡುಗಳು
ಏನು ಗೆದ್ದಲುಗಳು ತಿಂದುಹಾಕಿವೆಯೇ
ಎಲ್ಲ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು
ಏನು ಕಪ್ಪು ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಗೆ ಅದುಮಿಹೋಗಿವೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಆಟಿಕೆಗಳು
ಏನು ಯಾವುದೇ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ ಕುಸಿದುಹೋಗಿವೆಯೇ
ಎಲ್ಲ ಮದರಸೆಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳು

ಏನು ಎಲ್ಲ ಮೈದಾನಗಳು, ಎಲ್ಲ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ಅಂಗಳಗಳು
ಏಕಾಏಕಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿವೆಯೇ

ಹಾಗಾದರೆ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದೇನಿದೆ?
ಎಷ್ಟು ಭಯಾನಕವಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹೀಗಾಗಿದ್ದರೆ
ಭಯಾನಕವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಇದು
ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳು ಹಸ್ಬಮಾಮೂಲ್ ಇವೆ

ಆದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸಾವಿರಾರು ರಸ್ತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಾ
ಮಕ್ಕಳು, ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳು
ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ-ಅಭ್ಯಾಸ

1. ಕವಿತೆಯ ಮೊದಲ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಓದಿ ಮತ್ತು ಆಲೋಚಿಸಿದಾಗ ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ.

2. ಕವಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಭಯಾನಕ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿವರಣೆಯಂತೆ ಬರೆಯದೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೇಳಬೇಕು ಎಂದು ‘ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮಕ್ಕಳು?’ ಕವಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಕೇಳಬೇಕು?

3. ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮನೋರಂಜನೆಯ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಮಕ್ಕಳು ವಂಚಿತರಾಗಿರುವುದು ಏಕೆ?

4. ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಮಕ್ಕಳು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ/ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೂ ಯಾರಿಗೂ ಏನೂ ವಿಚಿತ್ರವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಉದಾಸೀನತೆಗೆ ಯಾವ ಕಾರಣಗಳಿರಬಹುದು?

5. ನಿಮ್ಮ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಯಾವಾಗ-ಯಾವಾಗ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ-ಎಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿದ್ದೀರಿ?

6. ಮಕ್ಕಳು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಭೂಮಿಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದುರಂತದ ಸಮಾನವಾಗಿರುವುದು ಏಕೆ?

ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ

7. ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಯಾವುದೇ ಮಗುವಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೀವೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ನೋಡಿ. ನಿಮಗೆ ಏನು ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

8. ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಕಳುಹಿಸಬಾರದು? ಅವರಿಗೆ ಏನು ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶಗಳು ಸಿಗಬೇಕು?

ಪಾಠೇತರ ಸಕ್ರಿಯತೆ

• ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸಿ ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಿರಿ-

(ಕ) ಅವನು/ಅವಳು ತನ್ನ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಿಷಯವನ್ನು ಯಾವ ಭಾವದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ/ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ?

(ಖ) ತನ್ನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ಆಡಲು/ಓದಲು ಹೋಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವನಿಗೆ/ಅವಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ?

• ‘ವರ್ತಮಾನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಆಟಕೂಟ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳು ದೊರೆತಿವೆ’ ಈ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ವಾದ-ವಿವಾದ ಏರ್ಪಡಿಸಿ.

• ‘ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ’ ಮೇಲೆ ನಾಟಕ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ನೀಡಿ.

• ಚಂದ್ರಕಾಂತ ದೇವತಾಲೆಯವರ ‘ಸ್ವಲ್ಪ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಮಕ್ಕಳು’ (ಲಕಡಬಗ್ಗ ಹಾಸುತ್ತಿದೆ) ಕವಿತೆ ಓದಿ. ಆ ಕವಿತೆಯ ಭಾವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕವಿತೆಯ ಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಏನು ಸಾಮ್ಯತೆ ಇದೆ?

ಇದನ್ನೂ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 24ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮುಂತಾದಲ್ಲಿ ಬಾಲಕ/ಬಾಲಿಕೆಯರ ನೇಮಕದ ನಿಷೇಧದ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ‘ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಯಾವುದೇ ಮಗುವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಅಥವಾ ಗಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನೇಮಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.’