રસાયણશાસ્ત્ર આવર્ત કોષ્ટક - ઝડપી પુનરાવર્તન
રસાયણશાસ્ત્ર આવર્ત સારણી - ઝડપી પુનરાવર્તન
મુખ્ય મુદ્દાઓ (એક વાક્યમાં)
- પરમાણુ સંખ્યા = પ્રોટોનની સંખ્યા (તત્વને વ્યાખ્યાયિત કરે છે).
- જૂથો (સ્તંભો) 18 છે; આવર્તો (પંક્તિઓ) 7 છે.
- જૂથ 1: ક્ષાર ધાતુઓ (Li, Na, K) – 1 વેલન્સ e⁻, અત્યંત ક્રિયાશીલ.
- જૂથ 2: ક્ષારીય પૃથ્વી ધાતુઓ (Be, Mg, Ca) – 2 વેલન્સ e⁻.
- જૂથ 17: હેલોજન્સ (F, Cl, Br) – 7 વેલન્સ e⁻, સૌથી વધુ ક્રિયાશીલ અધાતુઓ.
- જૂથ 18: નિર્વાસન વાયુઓ (He, Ne, Ar) – 8 વેલન્સ e⁻ (ઓક્ટેટ), નિષ્ક્રિય.
- પરમાણુ કદ આવર્તમાં ઘટે છે, જૂથમાં વધે છે.
- ધાતુ લક્ષણ જૂથમાં વધે છે, આવર્તમાં ઘટે છે.
- જૂથ 1–4 માટે વેલન્સી = જૂથ સંખ્યા; 5–7 માટે = 8 – જૂથ સંખ્યા.
- સંક્રમણ ધાતુઓ (d-બ્લોક) ચલાયમાન વેલન્સી અને રંગ બતાવે છે.
- લેન્થેનાઇડ્સ અને એક્ટિનાઇડ્સ (f-બ્લોક) રેડિયોએક્ટિવ છે અને અલગ મૂકવામાં આવે છે.
- મેન્ડલીવે પરમાણુ દબાણ પ્રમાણે ગોઠવ્યું; આધુનિક કોષ્ટક પરમાણુ સંખ્યા પ્રમાણે.
- ન્યૂલેન્ડ્સનો ઓક્ટેવ નિયમ માત્ર Ca (20) સુધી જ કામ કર્યો.
- ડોબરેઇનરના ત્રિયડો: મધ્ય તત્વ A.M. ≈ (A.M.1 + A.M.3)/2.
- વિદ્યુતરણાત્મકતા ક્રમ: F > O > Cl > N; સૌથી ઓછું: Fr.
- ધાતુઓના ઓક્સાઇડ ક્ષારક હોય છે; અધાતુઓના ઓક્સાઇડ એસિડિક.
- હાઈડ્રોજન જૂથ 1 અને 17 બંને સાથે મૂકવામાં આવ્યું છે (અનન્ય સ્થાન).
- શૂન્ય જૂથ નિર્વાસન વાયુઓની શોધ પછી ઉમેરાયું.
- 6મી આવર્તમાં સૌથી વધુ તત્વો (32) 4f અને 5d ભરવાને કારણે.
- આધુનિક કોષ્ટકમાં 118 તત્વો છે; છેલ્લું ઓગેનેસન (Og, Z=118) છે.
મહત્વપૂર્ણ સૂત્રો/નિયમો
| સૂત્ર/નિયમ | ઉપયોગ |
|---|---|
| શેલની સંખ્યા = આવર્ત સંખ્યા | તત્વનો આવર્ત શોધવો |
| વેલન્સ ઇલેક્ટ્રોનો = જૂથ સંખ્યાનો એકમ અંક (2 અંક સુધી) | જૂથ અને વેલન્સી અનુમાનિત કરવી |
| શેલમાં મહત્તમ ઇલેક્ટ્રોનો = 2n² | ઇલેક્ટ્રોન ક્ષમતા તપાસવી |
| પરમાણુ ત્રિજ્યા ∝ 1 / અસરકારક ન્યુક્લિયર ચાર્જ | કદની ટ્રેન્ડ સમજાવવી |
| વિદ્યુતરાસાયણિકતા તફાવત > 1.7 ⇒ આયનિક બંધ | બંધ પ્રકારની આગાહી |
| (પરમાણુ દળ – પરમાણુ સંખ્યા) = ન્યૂટ્રોન | ન્યૂટ્રોન ગણતરી |
| જૂથ 1 ઓક્સાઇડ: M₂O; જૂથ 2: MO | ઓક્સાઇડ સૂત્ર |
| હેલોજન વિસ્થાપન: Cl₂ + 2KBr → 2KCl + Br₂ | ક્રિયાશીલતા શ્રેણી |
| d-બ્લોક વેલન્સી = (બહાર s + અયુગ્મિત d) ઇલેક્ટ્રોનો | ચલાયમાન વેલન્સી |
| ઓક્ટેટ નિયમ: બહારના શેલમાં 8 e⁻ (He માટે 2) | સ્થિરતા તપાસ |
મેમરી ટ્રિક્સ
- જૂથ 1 ક્રમ: LiNa Ki Rb Cse Fry — “Little Naughty Kids Rub Cats Fur”
- હેલોજન: F Cl Br I At — “First Class Breakfast In Austria”
- નોબલ વાયુઓ: He Ne Ar Kr Xe Rn Og — “He Never Arrives; Karen Xenially Runs Out”
- d-બ્લોક 1લી શ્રેણી (21-30): Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn — “Scary Tigers Vanquish Cruel Monkeys, Feasting Comfortably Near Cages.”
- વિદ્યુતરાસાયણિકતા ટ્રેન્ડ: FONCl — “Fancy Old Nuns Climb” (ટોચ-જમણો ખૂણો).
સામાન્ય ભૂલો
| ભૂલ | યોગ્ય અભિગમ |
|---|---|
| પરમાણુ દળને પરમાણુ ક્રમાંક સાથે ગૂંચવવું | પરમાણુ ક્રમાંક = પ્રોટોન સંખ્યા; દળ = p⁺ + n⁰ |
| H ને નિશ્ચિત જૂથમાં મૂકવું | યાદ રાખો H અનન્ય છે; 1 અને 17 બંને સાથે બેસી શકે |
| જૂથ 12 ને 2B (જૂની IUPAC) લખવું | આધુનિક 1-18 ક્રમાંકન વાપરો |
| બધા ધાતુઓ માત્ર બેઝિક ઓક્સાઇડ બનાવે છે એવું માનવું | Mn, Cr વગેરે એમ્ફોટેરિક ઓક્સાઇડ આપે છે |
| 4f/5f 6મી/7મી કાળને લાંબી બનાવે છે એ ભૂલવું | 6મી કાળ = 32 તત્વો (4f=14 + 5d=10 + 6s=6 + 6p=2) |
છેલ્લી ઘડીની ટિપ્સ
- પ્રશ્નપત્રના છેલ્લા પાનાં પરનું પિરિયોડિક ટેબલ પહેલાં ઝલકવું – 2 મિનિટ બચે.
- જૂથ નંબરમાંથી વેલન્સ e⁻ યાદ કરવું – 50 % રિએક્ટિવિટી MCQs તરત ઉકેલે.
- શેલ સંખ્યા માટે પિરિયોડ; વેલન્સી માટે જૂથ – ગૂંચવવું નહીં.
- પ્રશ્ન ઓછામાં ઓછું રિએક્ટિવ તત્વ પૂછે તો “નોબલ ગેસ” ટિક કરવું.
- વેરિએબલ વેલન્સીના પ્રશ્નોમાં, મોટા પરમાણુ માટે નીચલી ઓક્સિડેશન સ્ટેટ પસંદ કરવી (ઉદા., Fe²⁺ > Fe³⁺ કદ).
ઝડપી અભ્યાસ (5 MCQs)
1. કયા તત્વની ઇલેક્ટ્રોનેગેટિવિટી સૌથી વધુ છે?
ફ્લોરિન (F)
2. પરમાણુ ક્રમાંક 35 ધરાવતું તત્વ કયા પિરિયોડ અને જૂથમાં આવે છે?
પિરિયોડ 4, જૂથ 17 (બ્રોમિન)
3. કયા તત્વનું ઓક્સાઇડ એમ્ફોટેરિક છે?
એલ્યુમિનિયમ (Al)
4. નીચેમાંથી કયું લેન્થેનાઇડ છે?
સેરિયમ (Ce)
5. Li નું પરમાણુ કદ _____ છે Na કરતાં; સાચું/ખોટું: એક જૂથમાં નીચે જતાં ધાતુત્વ વધે છે.
નાનું; સાચું
BETA
