৭ মাৰ্চ ১৯২৫ চনত কংকণ অঞ্চলত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰবীন্দ্ৰ কেলেকৰ ছাত্ৰ জীৱনৰ পৰাই গোৱা মুক্তি আন্দোলনত জড়িত হৈ পৰিছিল। গান্ধীবাদী চিন্তাবিদ হিচাপে পৰিচিত কেলেকৰে তেওঁৰ লেখাত জন-জীৱনৰ বিভিন্ন দিশ, বিশ্বাস আৰু ব্যক্তিগত চিন্তাধাৰাক দেশ আৰু সমাজৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত উপস্থাপন কৰিছে। তেওঁৰ অভিজ্ঞতামূলক মন্তব্যবোৰত তেওঁৰ চিন্তাৰ মৌলিকতাৰ লগতে মানৱীয় সত্যলৈ উপনীত হোৱাৰ এক সহজ প্ৰচেষ্টা থাকে।

কংকণী আৰু মাৰাঠীৰ শীৰ্ষস্থানীয় লেখক আৰু সাংবাদিক ৰবীন্দ্ৰ কেলেকৰৰ কংকণী ভাষাত পঁচিশখন, মাৰাঠীত তিনিখন, হিন্দী আৰু গুজৰাটী ভাষাতো কেইখনমান কিতাপ প্ৰকাশিত হৈছে। কেলেকৰে কাক কালেলকাৰৰ বহুতো কিতাপৰ সম্পাদনা আৰু অনুবাদো কৰিছে।

গোৱা কলা একাডেমীৰ সাহিত্য বঁটাৰে সৈতে কেইবাটাও বঁটাৰে সন্মানিত কেলেকৰৰ প্ৰধান ৰচনাসমূহ হৈছে- কংকণীত উজৱাঢাচে সূৰ, সমিধা, সাংগলী, ওথাম্বে; মাৰাঠীত কংকণীচেঁ ৰাজকৰণ, জাপান জাসা দিছলা আৰু হিন্দীত পতঝৰ মেঁ টুটি পত্তিয়ে।

পাঠ প্ৰৱেশ

এনে বিশ্বাস কৰা হয় যে অলপতে বহুত কথা কৈ দিয়া কবিতাৰ এক গুণ। যেতিয়াই এই গুণ কোনো গদ্য ৰচনাতো দেখা দিয়ে তেতিয়া ইয়াক পঢ়াসকলে এই মুহাৱৰাটো মনত ৰাখিবলগীয়া নহয় যে ‘সাৰ-সাৰ ক গহি ৰহে, থোথা দে উড়ায়’। সৰলকৈ লিখা, অলপ শব্দত লিখা বেছি কঠিন কাম। তথাপিও এই কাম হৈয়ে থাকে। সূক্তি কাহিনী, আগম কাহিনী, জাতক কাহিনী, পঞ্চতন্ত্ৰৰ কাহিনীবোৰ সেই লেখাৰেই প্ৰমাণ। এই একেই কাম কংকণীত ৰৱিন্দ্ৰ কেলেকৰে কৰিছে।

প্ৰস্তুত পাঠৰ প্ৰসংগবোৰে পঢ়ুৱৈসকলৰ পৰা অলপ কৈ বহুত বুজিবলৈ দাবী কৰে। এই প্ৰসংগবোৰ কেৱল পঢ়ি-গুণি চোৱাৰ নহয়, এজন সচেতন আৰু সক্ৰিয় নাগৰিক হোৱাৰ প্ৰেৰণাও দিয়ে। প্ৰথম প্ৰসংগ গিন্নীৰ সোণে জীৱনত নিজৰ বাবে সুখ-সাধন গোটোৱাসকলৰ সৈতে নহয় বৰঞ্চ সেই লোকসকলৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিয়ে যিসকলে এই জগতখনক বাসযোগ্য কৰি ৰাখিছে।

দ্বিতীয় প্ৰসংগ ঝেনৰ দানে বৌদ্ধ দৰ্শনত বৰ্ণিত ধ্যানৰ সেই পদ্ধতিৰ কথা মনত পেলাই দিয়ে যাৰ বাবে জাপানৰ মানুহে আজিও নিজৰ ব্যস্ততম দৈনন্দিন জীৱনৰ মাজত কিছু চিন্তামুক্ত মুহূর্ত পায়।

পতঝৰত ভগা পাতবোৰ

পবিত্ৰ সোণ বেলেগ আৰু গিন্নীৰ সোণ বেলেগ। গিন্নীৰ সোণত অলপ-সৰহ তাম মিহলোৱা থাকে, সেয়েহে ইয়াৰ উজ্জ্বলতা বেছি আৰু পবিত্ৰ সোণতকৈ মজবুতো হয়। তিৰোতাসকলে সচৰাচৰ এই সোণৰে গহনা তৈয়াৰ কৰায়।

তথাপিও হোৱা তেনেকুৱাই গিন্নীৰ সোণ।

পবিত্ৰ আদৰ্শবোৰো পবিত্ৰ সোণৰ দৰেই হয়। কেইজনমান লোকে তাত ব্যৱহাৰিকতাৰ অলপ-সৰহ তাম মিহলাই দিয়ে আৰু চলাই দেখুৱায়। তেতিয়া আমি লোকসকলে তেওঁলোকক ‘প্ৰেক্টিকেল আইডিয়েলিষ্ট’ বুলি তেওঁলোকৰ বখান কৰো।

কিন্তু কথা নাপাহৰিব যে বখান আদৰ্শৰ নহয়, বৰঞ্চ ব্যৱহাৰিকতাৰ হয়। আৰু যেতিয়া ব্যৱহাৰিকতাৰ বখান হবলৈ ধৰে তেতিয়া ‘প্ৰেক্টিকেল আইডিয়েলিষ্ট’সকলৰ জীৱনৰ পৰা আদৰ্শ লাহে লাহে পিছুৱাই যাবলৈ ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ ব্যৱহাৰিক সূজ-বুজেই আগবাঢ়ি আহিবলৈ ধৰে।

সোণ পিছত থাকি তামেই আগবাঢ়ি আহে।

কেইজনমান লোকে কয়, গান্ধীজী ‘প্ৰেক্টিকেল আইডিয়েলিষ্ট’ আছিল। ব্যৱহাৰিকতাক চিনিছিল। ইয়াৰ মূল্য জানিছিল। সেয়েহে তেওঁ নিজৰ অসাধাৰণ আদৰ্শ চলাব পাৰিছিল। নহ’লে বতাহতে উৰি ফুৰিলেহেঁতেন। দেশ তেওঁৰ পিছে পিছে নগ’লহেঁতেন।

হয়, কিন্তু গান্ধীজীয়ে কেতিয়াও আদৰ্শবোৰক ব্যৱহাৰিকতাৰ স্তৰলৈ নামি অহাত দিয়া নাছিল। বৰঞ্চ ব্যৱহাৰিকতাক আদৰ্শৰ স্তৰলৈ উঠাইছিল। তেওঁ সোণত তাম নমিলাই তামত সোণ মিহলাই ইয়াৰ মূল্য বঢ়াইছিল।

সেয়েহে সোণেই সদায় আগবাঢ়ি আহি আছিল।

ব্যৱহাৰবাদী লোক সদায় সচেতন থাকে। লাভ-ক্ষতিৰ হিচাপ কৰিহে পদক্ষেপ লয়। তেওঁলোকে জীৱনত সফল হয়, আনৰ তুলনাত আগবাঢ়িও যায় কিন্তু তেওঁলোকে ওপৰলৈ উঠেনে? নিজে ওপৰলৈ উঠি আৰু নিজৰ লগত আনকো ওপৰলৈ লৈ যায়, এইটোৱেই গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা। এই কাম সদায় আদৰ্শবাদী লোকসকলেহে কৰিছে। সমাজৰ ওচৰত যদি শাশ্বত মূল্যৰ দৰে কিবা আছে তেন্তে সেইটো আদৰ্শবাদী লোকসকলৰ দিয়া। ব্যৱহাৰবাদী লোকসকলে সমাজক নামনিৰ ফালেহে নমাইছে।

জাপানত মই মোৰ এজন বন্ধুক সুধিছিলো, “ইয়াতৰ মানুহৰ কি কি ৰোগ বেছিকৈ হয়?” “মানসিক”, তেওঁ উত্তৰ দিলে, “ইয়াতৰ আশী শতাংশ মানুহ মানসিক ৰোগী।”

“ইয়াৰ কাৰণ কি?”

ক’বলৈ ধৰিলে, “আমাৰ জীৱনৰ গতি বাঢ়ি গৈছে। ইয়াত কোনোবাই খোজ কাঢ়া নকৰে, বৰঞ্চ দৌৰে। কোনোবাই কথা নকয়, বকি থাকে। আমি যেতিয়া অকলে পৰো তেতিয়া নিজৰ লগতে অবিৰতভাৱে বকি থাকে। …আমেৰিকাৰ সৈতে আমি প্ৰতিযোগিতা কৰিবলৈ ধৰিলো। এমাহত হোৱা কাম এদিনতে কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিবলৈ ধৰিলো। তদুপৰি মগজুৰ গতি সদায়েই বেছি থাকে। তাত ‘স্পীড’ৰ ইঞ্জিন লগোৱাত সি হাজাৰ গুণ বেছি গতিত দৌৰিবলৈ ধৰে। তাৰ পিছত এনে এটা মুহূর্ত আহে যেতিয়া মগজুৰ টানাবোঢ়া বাঢ়ি যায় আৰু সম্পূৰ্ণ ইঞ্জিন ভাগি যায়। …এইটোৱেই কাৰণ যিয়ে মানসিক ৰোগ ইয়াত বাঢ়ি গৈছে।…”

সন্ধিয়া তেওঁ মোক এটা ‘টী-চেৰেমনী’ত লৈ গ’ল। চাহ খোৱাৰ এইটো এটা পদ্ধতি। জাপানী ভাষাত ইয়াক চা-নো-য়ু বুলি কোৱা হয়।

সেইটো এটা ছয় মহলীয়া ইমাৰত আছিল যাৰ ছাদত দপ্তীৰ দেৱালৰ আৰু তাতামী (চটীয়া)ৰ মজিয়াৰ এটা ধুনীয়া পর্ণকুটী আছিল। বাহিৰত বে-ঢব-সা এটা মাটিৰ পাত্ৰ আছিল। তাত পানী ভৰোৱা আছিল। আমি আমাৰ হাত-ভৰি এই পানীৰে ধুলো। টুৱালীৰে মচিলো আৰু ভিতৰলৈ গ’লো। ভিতৰত ‘চাজীন’ বহি আছিল। আমাক দেখি সি থিয় হ’ল। কঁকাল ভাঙি সি আমাক প্ৰণাম কৰিলে। দো…ঝো… (আহক, তশৰিফ লওক) বুলি আদৰণি জনালে। বহাৰ ঠাই আমাক দেখুৱালে। আঙঠি জ্বলালে। তাত চাহদানী ৰাখিলে। কাষৰ কোঠালীলৈ গৈ কেইবাটাও পাত্ৰ আনিলে। টুৱালীৰে পাত্ৰবোৰ পৰিষ্কাৰ কৰিলে। সকলো ক্ৰিয়া ইমান গাম্ভীৰ্যপূৰ্ণভাৱে কৰিলে যে তাৰ প্ৰতিটো ভংগিমাৰ পৰা যেন লাগিছিল জয়জয়ৱন্তীৰ সুৰ গুঞ্জৰিত হৈ আছে। তাতৰ পৰিৱেশ ইমান শান্ত আছিল যে চাহদানীৰ পানীৰ উতলনি শুনা গৈছিল।

চাহ প্ৰস্তুত হ’ল। সি সেইটো পিয়লাত ভৰালে। তাৰ পিছত সেই পিয়লাবোৰ আমাৰ সন্মুখত ৰখা হ’ল। তাত আমি তিনিজন বন্ধুৱে আছিলো। এই পদ্ধতিত শান্তি মুখ্য কথা হয়। সেয়েহে তাত তিনিজনতকৈ বেছি মানুহক প্ৰৱেশ দিয়া নহয়। পিয়লাত দুঢোকতকৈ বেছি চাহ নাছিল। আমি ওঁঠেৰে পিয়লা লগাই এটোপা-এটোপাকৈ চাহ খাই থাকিলো। প্ৰায় দেড় ঘণ্টাজুৰি চুহি চুহি খোৱাৰ এই ক্ৰম চলি থাকিল।

প্ৰথম দহ-পোন্ধৰ মিনিট মই উলংঘাত পৰিলো। তাৰ পিছত দেখিলো, মগজুৰ গতি লাহে লাহে মন্থৰ হৈ গৈ আছে। অলপ সময়ৰ পিছত সম্পূৰ্ণ বন্ধো হৈ গ’ল। মোৰ যেন লাগিল, যেন অনন্তকালত মই জীয়াই আছো। ইমানলৈকে যে নীৰৱতাও মোক শুনা দিবলৈ ধৰিলে।

সচৰাচৰ আমি হয়তো গত হোৱা দিনবোৰৰ টেঙা-মিঠা স্মৃতিত উলংঘাত থাকো নাইবা ভৱিষ্যতৰ ৰঙীন সপোন দেখি থাকো। আমি হয়তো অতীতত থাকো নাইবা ভৱিষ্যতত থাকো। প্ৰকৃততে দুয়োটা কাল মিথ্যা। এটা গুচি গৈছে, আনটো আহি পোৱা নাই। আমাৰ সন্মুখত যি বৰ্তমান মুহূর্ত আছে, সেইটোৱেই সত্য। সেইটোতেই জীৱন কটাব লাগে। চাহ খাই থাকোতে সেইদিনা মোৰ মগজুৰ পৰা অতীত আৰু ভৱিষ্যত দুয়োটা কাল উৰি গৈছিল। কেৱল বৰ্তমান মুহূর্ত সন্মুখত আছিল। আৰু সি অনন্তকালৰ দৰেই বিস্তৃত আছিল।

জীয়াই থকা বুলি কি কোৱা হয়, সেইদিনা জনা গ’ল।

ঝেন পৰম্পৰাৰ এই ডাঙৰ দান পাইছে জাপানীসকলে!$ \qquad $

প্ৰশ্ন-অভ্যাস

মৌখিক

তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ এটা-দুটা শাৰীত দিয়ক-

I 1. পবিত্ৰ সোণ আৰু গিন্নীৰ সোণ বেলেগ কিয় হয়?

2. প্ৰেক্টিকেল আইডিয়েলিষ্ট কাক কোৱা হয়?

3. পাঠৰ প্ৰসংগত পবিত্ৰ আদৰ্শ কি?

II 4. লেখকে জাপানীসকলৰ মগজুত ‘স্পীড’ৰ ইঞ্জিন লগোৱাৰ কথা কিয় কৈছে?

5. জাপানী ভাষাত চাহ খোৱাৰ পদ্ধতিক কি বুলি কোৱা হয়?

6. জাপানত য’ত চাহ খুওৱা হয়, সেই স্থানৰ কি বিশেষত্ব আছে?

লিখিত

(ক) তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ ( ২৫-৩০ শব্দত ) লিখক-

I 1. পবিত্ৰ আদৰ্শৰ তুলনা সোণৰ সৈতে আৰু ব্যৱহাৰিকতাৰ তুলনা তামৰ সৈতে কিয় কৰা হৈছে?

II 2. চাজীনে কি কি ক্ৰিয়া গাম্ভীৰ্যপূৰ্ণভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰিলে?

3. ‘টী-চেৰেমনী’ত কিমানজন মানুহক প্ৰৱেশ দিয়া হৈছিল আৰু কিয়?

4. চাহ খোৱাৰ পিছত লেখকে নিজৰ ভিতৰত কি পৰিৱৰ্তন অনুভৱ কৰিলে?

(খ) তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ (৫০-৬০ শব্দত) লিখক-

I 1. গান্ধীজীৰ নেতৃত্বৰ অসাধাৰণ ক্ষমতা আছিল; উদাহৰণসহ এই কথাৰ সত্যতা প্ৰমাণ কৰক।

2. আপোনাৰ মতে কি কি মূল্য শাশ্বত? বৰ্তমান সময়ত এই মূল্যবোৰৰ প্ৰাসংগিকতা স্পষ্ট কৰক।

3. আপোনাৰ জীৱনৰ এনে এটা ঘটনাৰ উল্লেখ কৰক যেতিয়া-

(১) পবিত্ৰ আদৰ্শৰ পৰা আপোনাৰ ক্ষতি-লাভ হৈছিল।

(২) পবিত্ৰ আদৰ্শত ব্যৱহাৰিকতাৰ প্ৰলেপ দিয়াৰ ফলত লাভ হৈছিল।

4. ‘পবিত্ৰ সোণত তামৰ মিহলনি বা তামত সোণ’, গান্ধীজীৰ আদৰ্শ আৰু ব্যৱহাৰৰ প্ৰসংগত এই কথা কেনেকৈ প্ৰতিফলিত হয়? স্পষ্ট কৰক।

5. ‘গিৰগিটি’ কাহিনীত আপুনি সমাজত ব্যাপ্ত সুযোগ অনুসৰি নিজৰ ব্যৱহাৰক পল-পল সলনি কৰাৰ এটা নমুনা দেখিছিল। এই পাঠৰ অংশ ‘গিন্নীৰ সোণ’ৰ প্ৰসংগত স্পষ্ট কৰক যে ‘আদৰ্শবাদিতা’ আৰু ‘ব্যৱহাৰিকতা’ ইয়াৰ মাজত জীৱনত কোনটোৰ গুৰুত্ব বেছি?

II 6. লেখকৰ বন্ধুৱে মানসিক ৰোগৰ কি কি কাৰণ কৈছিল? আপুনি এই কাৰণবোৰৰ সৈতে কিমানলৈকে একমত?

7. লেখকৰ মতে সত্য কেৱল বৰ্তমান, সেইটোতেই জীৱন কটাব লাগে। লেখকে এনেকুৱা কিয় কৈছিল? স্পষ্ট কৰক।

(গ) তলত দিয়াৰ আভাস স্পষ্ট কৰক-

I 1. সমাজৰ ওচৰত যদি শাশ্বত মূল্যৰ দৰে কিবা আছে তেন্তে সেইটো আদৰ্শবাদী লোকসকলৰ দিয়া।

2. যেতিয়া ব্যৱহাৰিকতাৰ বখান হবলৈ ধৰে তেতিয়া ‘প্ৰেক্টিকেল আইডিয়েলিষ্ট’সকলৰ জীৱনৰ পৰা আদৰ্শ লাহে লাহে পিছুৱাই যাবলৈ ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ ব্যৱহাৰিক সূজ-বুজেই আগবাঢ়ি আহিবলৈ ধৰে।

II 3. আমাৰ জীৱনৰ গতি বাঢ়ি গৈছে। ইয়াত কোনোবাই খোজ কাঢ়া নকৰে বৰঞ্চ দৌৰে। কোনোবাই কথা নকয়, বকি থাকে। আমি যেতিয়া অকলে পৰো তেতিয়া নিজৰ লগতে অবিৰতভাৱে বকি থাকে।

4. সকলো ক্ৰিয়া ইমান গাম্ভীৰ্যপূৰ্ণভাৱে কৰিলে যে তাৰ প্ৰতিটো ভংগিমাৰ পৰা যেন লাগিছিল জয়জয়ৱন্তীৰ সুৰ গুঞ্জৰিত হৈ আছে।

ভাষা অধ্যয়ন

I 1. তলত দিয়া শব্দবোৰ বাক্যত ব্যৱহাৰ কৰক-

ব্যৱহাৰিকতা, আদৰ্শ, সূজ-বুজ, অসাধাৰণ, শাশ্বত

2. ‘লাভ-ক্ষতি’ৰ বিগ্ৰহ এনেকুৱা হ’ব-লাভ আৰু ক্ষতি

ইয়াত দ্বন্দ্ব সমাস আছে য’ত দুয়োটা পদ প্ৰধান হয়। দুয়োটা পদৰ মাজৰ সংযোগী শব্দ লোপ কৰিবলৈ সংযোগী চিহ্ন লগোৱা হয়। তলত দিয়া দ্বন্দ্ব সমাসৰ বিগ্ৰহ কৰক-

(ক) মাতা-পিতা $\quad=$ ____________

(খ) পাপ-পুণ্য $\quad=$ ____________

(গ) সুখ-দুখ $\quad=$ ____________

(ঘ) ৰাতি-দিন $\quad=$ ____________

(ঙ) অন্ন-জল $\quad=$ ____________

(চ) ঘৰ-বাহিৰ $\quad=$ ____________

(ছ) দেশ-বিদেশ $\quad=$ ____________

3. তলত দিয়া বিশেষণ শব্দৰ পৰা ভাববাচক বিশেষ্য বনাওক-

(ক) সফল $\quad=$ ____________

(খ) অসাধাৰণ $\quad=$ ____________

(গ) ব্যৱহাৰিক $=$ ____________

(ঘ) সচেতন $\quad=$ ____________

(ঙ) আদৰ্শবাদী $=$ ____________

(চ) পবিত্ৰ $\quad=$ ____________

4. তলত দিয়া বাক্যবোৰত ৰেখাঙ্কিত অংশলৈ মন দিয়ক আৰু শব্দৰ অৰ্থ বুজক-

(ক) পবিত্ৰ সোণ বেলেগ।

(খ) বহুত ৰাতি হৈ গৈছে এতিয়া আমাক শোৱা উচিত।

ওপৰত দিয়া বাক্যবোৰত ‘সোণ’ৰ অৰ্থ কি? প্ৰথম বাক্যত ‘সোণ’ৰ অৰ্থ হৈছে ধাতু ‘স্বৰ্ণ’। দ্বিতীয় বাক্যত ‘সোণ’ৰ অৰ্থ হৈছে ‘শোৱা’ নামৰ ক্ৰিয়া। বেলেগ বেলেগ প্ৰসংগত এই শব্দবোৰে বেলেগ অৰ্থ দিয়ে অৰ্থাৎ এটা শব্দৰ বহুত অৰ্থ থাকে। এনে শব্দক বহুৰ্থক শব্দ বোলা হয়। তলত দিয়া শব্দবোৰৰ ভিন ভিন অৰ্থ স্পষ্ট কৰিবলৈ সেইবোৰৰ বাক্যত ব্যৱহাৰ কৰক-

উত্তৰ, কৰ, অংক, নগ

II 5. তলত দিয়া বাক্যবোৰ সংযুক্ত বাক্যলৈ সলনি কৰি লিখক-

(ক) ১. আঙঠি জ্বলালে।

২. তাত চাহদানী ৰাখিলে।

(খ) ১. চাহ প্ৰস্তুত হ’ল।

২. সি সেইটো পিয়লাত ভৰালে।

(গ) ১. কাষৰ কোঠালীলৈ গৈ কেইবাটাও পাত্ৰ আনিলে।

২. টুৱালীৰে পাত্ৰবোৰ পৰিষ্কাৰ কৰিলে।

6. তলত দিয়া বাক্যবোৰৰ পৰা মিশ্ৰ বাক্য বনাওক-

(ক) ১. চাহ খোৱাৰ এইটো এটা পদ্ধতি।

২. জাপানী ভাষাত ইয়াক চা-নো-য়ু বুলি কোৱা হয়।

(খ) ১. বাহিৰত বে-ঢব-সা এটা মাটিৰ পাত্ৰ আছিল।

২. তাত পানী ভৰোৱা আছিল।

(গ) ১. চাহ প্ৰস্তুত হ’ল।

২. সি সেইটো পিয়লাত ভৰালে।

৩. তাৰ পিছত সেই পিয়লাবোৰ আমাৰ সন্মুখত ৰখা হ’ল।

যোগ্যতা বিস্তাৰ

I ১. গান্ধীজীৰ আদৰ্শৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কিতাপ পঢ়ক; যেনে-মহাত্মা গান্ধীৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘সত্যৰ প্ৰয়োগ’ আৰু গিৰিৰাজ কিশোৰৰ দ্বাৰা ৰচিত উপন্যাস ‘গিৰমিটিয়া’।

II ২. পাঠত বৰ্ণিত ‘টী-চেৰেমনী’ৰ শব্দ চিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰক।

প্ৰকল্প কাৰ্য

1. ভাৰতৰ মানচিত্ৰত সেই স্থানবোৰ চিহ্নিত কৰক য’ত চাহৰ উৎপাদন হয়। এই স্থানবোৰৰ সৈতে জড়িত ভৌগোলিক অৱস্থা আৰু বেলেগ বেলেগ ঠাইৰ চাহৰ কি বিশেষত্ব আছে, সেইবোৰৰ তথ্য উলিয়াওক আৰু প্ৰকল্প বহীত লিখক।

শব্দাৰ্থ আৰু টিপ্পনী