শৈশৱৰ পৰাই আমাৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু ডাঙৰসকলৰ পৰা আমি খাদ্যাভ্যাসৰ যত্ন লোৱা, স্বাস্থ্যবিধি পালন কৰা, অচিনাকি লোকৰ প্ৰতি সতৰ্ক হোৱা, ফলপ্ৰসূভাৱে যোগাযোগ কৰা আদিৰ পৰামৰ্শ পাই আহিছোঁ যাতে আমি আত্মবিশ্বাসী, শক্তিশালী আৰু ইতিবাচক ব্যক্তি হিচাপে গঢ় লৈ উঠোঁ আৰু বাস্তৱ জগতৰ প্ৰতিযোগিতা আৰু জটিলতাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিব পাৰোঁ। ইণ্টাৰনেটৰ

চিত্ৰ ৭.১: চাইবাৰ জগত

ডিজিটেল ফুটপ্ৰিণ্ট হৈছে এজন নিৰ্দিষ্ট ব্যক্তিৰ অনলাইন কাৰ্যকলাপৰ ফলত ইণ্টাৰনেটত থকা তথ্য, যিটো মচি পেলোৱাৰ পিছতো থাকে।

আগমণৰ সৈতে আমি সকলোৱে এটা চাইবাৰ জগতৰ অংশ হৈ পৰিছোঁ য’ত আমি সম্পদ বিনিময় আৰু আহৰণ কৰোঁ, বহুতো লোকৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰোঁ আৰু আদান-প্ৰদান কৰোঁ। বাস্তৱ জগতৰ দৰেই এই চাইবাৰ জগততো কাম কৰোঁতে আমি সতৰ্ক আৰু সজাগ হ’ব লাগিব।

ইমেইলৰ দ্বাৰা তথ্য আৰু বাৰ্তা প্ৰেৰণ আৰু গ্ৰহণ কৰা হয় কিন্তু ইমেইল ব্যৱহাৰ কৰোঁতে সাৱধান হ’ব লাগে কাৰণ বহু সময়ত আপুনি অজ্ঞাত উৎসৰ পৰা অহা ইমেইল পাব পাৰে য’ত কোৱা হৈছে যে আপুনি এজন ভাগ্যবান বিজয়ী বা আপোনাৰ ব্যক্তিগত তথ্য দিবলৈ অনুৰোধ কৰা হৈছে। এইবোৰ মেইলে আপোনাক মেইলৰ বিষয়বস্তুত লিখা নিৰ্দেশনা অনুসৰণ কৰিবলৈ প্ৰলোভিত কৰিব। এনে ইমেইলবোৰক স্পেম মেইল বোলা হয় আৰু ইয়াক অপকাৰী উদ্দেশ্যৰে প্ৰেৰণ কৰা হয় যাতে আপুনি সমস্যাত পৰে।

আহক, স্পেম মেইলৰ কেইটামান উদাহৰণ চাওঁ আহক।

চিত্ৰ ৭.২ : নমুনা ইমেইল-১

ওপৰত দিয়া চিত্ৰ ৭.২ ত, আপুনি কিছুমান সাধাৰণ সংকেত দেখিব পাৰে যিবোৰ সাধাৰণতে এটা স্পেম ইমেইলত পোৱা যায়।

ধৰি লওক আপোনাৰ ইনবক্সত আন এটা ইমেইল আছে য’ত আপোনাক এটা জনপ্ৰিয় খেল বিনামূলীয়াকৈ ডাউনল’ড কৰিবলৈ কোৱা হৈছে যিটো অন্যথা ₹৩,৫০০/- খৰচ হয়, যেনে চিত্ৰ ৭.৩ ত দেখুওৱা হৈছে।

চিত্ৰ ৭.৩: নমুনা ইমেইল-২

কাৰ্যকলাপ ১

ওপৰত দিয়া চিত্ৰ ৭.৩ ত, তলত দিয়া তালিকাৰ পৰা বিকল্পটো বাছি উলিয়াওক, তলৰ কোনটোৱে প্ৰমাণ কৰে যে ই এটা ভুৱা ইমেইল?

• অফাৰটো কেৱল আগন্তুক ৪৮ ঘণ্টাৰ বাবেহৈ বৈধ।
• ‘প্ৰেৰক’ বাকচত ইমেইল আইডিৰ ‘FIFA’ৰ ভুল বানান।
• মেইলত উল্লেখ কৰা খেলটোৰ মূল্য সঠিক নহয়।

ধৰি লওক আপোনাৰ ইনবক্সত আন এটা ইমেইল আছে য’ত প্ৰমাণীকৰণৰ উদ্দেশ্যে আপোনাৰ একাউণ্টৰ বিৱৰণ দিবলৈ লিংক আছে। যদি আপুনি এনে লিংকত ক্লিক কৰে বা কোনো এটাচমেণ্ট ডাউনল’ড কৰে, তেন্তে সেইবোৰে আপোনাক এটা ফিচিং ৱেবছাইটলৈ লৈ যাব পাৰে বা আপোনাৰ ডিভাইচত ক্ষতিকাৰক মেলৱেৰ (অপকাৰী ছফ্টৱেৰ) ইনষ্টল কৰিব পাৰে, যেনে চিত্ৰ ৭.৪ ত দেখুওৱা হৈছে।

চিত্ৰ ৭.৪: নমুনা ইমেইল-৩

কাৰ্যকলাপ ২

চিনাক্ত কৰক কোনবোৰ ইউআৰএলে ভুৱা ৱেবছাইটৰ সূচক?

$\text{http://www.uiidai.gov.in/}$

$\text{http://www.incometakindiaefilling.gov.in/}$

$\text{https://onlinesbi.com}$

ফিচিং হৈছে এটা বিশ্বাসযোগ্য উৎসৰ ছদ্মবেশ ধৰি অপকাৰী কাৰণত ব্যৱহাৰকাৰীনাম, পাছৱৰ্ড আৰু ক্ৰেডিট কাৰ্ডৰ বিৱৰণ আদি সংবেদনশীল তথ্য আহৰণ কৰাৰ এক প্ৰচেষ্টা।

ওপৰৰ দৃশ্যপটবোৰ হৈছে প্ৰৱঞ্চনামূলক ইমেইলৰ উদাহৰণ। ইমেইলত দিয়া যিকোনো নিৰ্দেশনাৰ সৈতে আগবাঢ়াৰ আগতে আপুনি সতৰ্ক হ’ব লাগিব।

ইমেইল প্ৰৱঞ্চনাৰ পৰা সুৰক্ষা

• অজ্ঞাত প্ৰেৰকৰ পৰা অহা ইমেইললৈ উত্তৰ নিদিব যদিও ই আচল যেন লাগে।
• নাম, জন্ম তাৰিখ, বিদ্যালয়ৰ নাম, ঠিকনা, পিতৃ-মাতৃৰ নাম বা অন্য যিকোনো তথ্য দিব নালাগে।
• লাভজনক অফাৰ/ডিচকাউণ্টৰ ফাঁদত নপৰিব কাৰণ সেইবোৰ অজ্ঞাত উৎসৰ পৰা আহিব পাৰে আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য নহ’ব পাৰে। সেইবোৰ মেইল উপেক্ষা কৰক/মচি পেলাওক।
• অজ্ঞাত প্ৰেৰকৰ পৰা অহা এটাচমেণ্ট নমেলাব বা লিংকত ক্লিক নকৰিব, কাৰণ সেইবোৰত অপকাৰী ফাইল থাকিব পাৰে যিয়ে আপোনাৰ ডিভাইচত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। কেৱল আপুনি বিশ্বাস কৰা ৱেবছাইটৰ লিংক আৰু ডাউনল’ডতহে ক্লিক কৰিব।
• ফিচিং ৱেবছাইটৰ প্ৰতি সতৰ্ক হ’ব-ৱেবছাইটটো সুৰক্ষিত নেকি নিশ্চিত কৰিবলৈ ইউআৰএল পৰীক্ষা কৰিব।
• স্পেম বা সন্দেহজনক ইমেইল আনলৈ ফৰৱাৰ্ড নকৰিব।
• অতিৰিক্ত ফৰৱাৰ্ড প্ৰেৰণ নকৰিব কাৰণ ই গ্ৰহীতাৰ বাবে বিৰক্তিকৰ হ’ব পাৰে।

আপুনি ইমেইলৰ দ্বাৰা তথ্য বিনিময় কৰিবলৈ আৰু ইমেইল ব্যৱহাৰ কৰোঁতে কি সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা ল’ব লাগে শিকিলে। ইমেইলৰ জৰিয়তে আপুনি লোকলৈ যোগাযোগ কৰিব পাৰে যদি আপোনাৰ তেওঁলোকৰ ইমেইল আইডি থাকে।

কাৰ্যকলাপ ৩

আপুনি আপোনাৰ অনুষ্ঠানটো বৃহত্তৰ দৰ্শকৰ সৈতে ভাগ বতৰা কৰাৰ উপায়বোৰ চিন্তা কৰিব পাৰেনে?

ইণ্টাৰনেটে আমাক তথ্য বিনিময় আৰ ভাগ বতৰা কৰিবলৈ, বিশ্বজুৰি অনলাইনত লোকৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ আৰু ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং ছাইটৰ জৰিয়তে আমাৰ নিজৰ নেটৱৰ্ক সৃষ্টি কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে।

ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং ছাইটত একাউণ্ট এখন সৃষ্টি কৰিবলৈ আপুনি ইউজাৰনেম হিচাপে আপোনাৰ ইমেইল আইডি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব।

কাৰ্যকলাপ ৪

যিকোনো তিনিটা ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং ছাইটৰ নাম সন্ধান কৰি লিখক

$\begin{array}{l}1. \\ 2. \\ 3. \\ \end {array} \begin{array}{c} \\ \hline \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \\ \hline \\ \hline \end{array}$

ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং বৰ আকৰ্ষণীয় কাৰণ ই আপোনাক বিশ্বজুৰি লোকৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ সুযোগ দিয়ে, কিন্তু ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং ব্যৱহাৰ কৰোঁতে আপুনি সকলো সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা পালন কৰাটো নিশ্চিত কৰিব লাগে কাৰণ ইয়াত এজন ব্যক্তিক বিচাৰ কৰা আৰু চিনাক্ত কৰা অতি কঠিন। আমি তেওঁলোকক কেৱল তেওঁলোকে প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ বাছি লোৱা পৰিচয়ৰ দ্বাৰাহে জানো।

ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং ছাইটত একাউণ্ট সৃষ্টি কৰোঁতে, আপুনি তলৰ কথাবোৰৰ যত্ন ল’ব লাগিব:

• আপোনাৰ বয়স, ঠিকনা, যোগাযোগৰ বিৱৰণ, বিদ্যালয়ৰ নাম আদিৰ দৰে আপোনাৰ ব্যক্তিগত তথ্য বেছিকৈ প্ৰকাশ কৰাটো এৰাই চলিব, কাৰণ ইয়ে পৰিচয় চুৰিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে
• ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং ছাইটবোৰত আপোনাৰ গোপনীয়তাৰ ছেটিংছবোৰ অতি সাৱধানে কৰক

ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং ছাইট হৈছে বিশ্বজুৰি লোকৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন আৰু নেটৱৰ্ক কৰাৰ এক অনলাইন প্লেটফৰ্ম। এনে প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে বাৰ্তা প্ৰেৰণ আৰু বিনিময় কৰিব পাৰি আৰু ফটো, ভিডিঅ’ আদিও ভাগ বতৰা কৰিব পাৰি।

আপোনাৰ গোপনীয়তাৰ ছেটিংছ পৰীক্ষা কৰক নিশ্চিত কৰক যে কি তথ্য ৰাজহুৱাভাৱে ভাগ বতৰা কৰা হৈছে তাক আপুনি জানে।

ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং কৰা যিকোনো ব্যক্তিয়ে তলৰ কথাবোৰৰ যত্ন ল’ব লাগিব:

• আপোনাৰ পিতৃ-মাতৃ বা অভিভাৱকৰ বাহিৰে আন কাকো আপোনাৰ পাছৱৰ্ড প্ৰকাশ নকৰিব
• আপোনাৰ পাছৱৰ্ড সঘনাই সলনি কৰিব
• কেৱল আপোনাৰ চিনাকি লোকৰ সৈতেহে যোগাযোগ আৰু সহযোগিতা কৰিব
• আনৰ অনুভূতি আঘাত কৰা যিকোনো কথা পোষ্ট নকৰিব
• ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং ছাইটত ফটো, ভিডিঅ’ আৰু অন্য যিকোনো সংবেদনশীল তথ্য পোষ্ট কৰোঁতে সদায় সাৱধান হ’ব কাৰণ সেইবোৰে ডিজিটেল ফুটপ্ৰিণ্ট এৰি যায় যিবোৰ চিৰদিনলৈ অনলাইনত থাকে
• আপোনাৰ বন্ধুবৰ্গৰ তথ্য ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং ছাইটত পোষ্ট নকৰিব, যিয়ে সম্ভৱতঃ তেওঁলোকক বিপদত পেলাব পাৰে। গোট ফটো, বিদ্যালয়ৰ নাম, অৱস্থান, বয়স আদি পোষ্ট নকৰি আপোনাৰ বন্ধুবৰ্গৰ গোপনীয়তা ৰক্ষা কৰক
• ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং ছাইটত আপোনাৰ পৰিকল্পনা আৰু কাৰ্যকলাপ পোষ্ট কৰাটো এৰাই চলিব
• যিকোনো ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং ছাইটত আপোনাৰ বাবে ভুৱা প্ৰ’ফাইল সৃষ্টি নকৰিব
• যদি আপুনি সন্দেহ কৰে যে আপোনাৰ ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং একাউণ্টৰ বিৱৰণ চুৰি হৈছে বা হস্তগত হৈছে, তেন্তে নেটৱৰ্কিং ছাইটৰ সমৰ্থন দলটোক ততালিকে জাননী দিব
• আপুনি ছ’চিয়েল মিডিয়াত পঢ়া যিকোনো কথা এটা বিশ্বস্ত উৎসৰ পৰা প্ৰমাণীকৰণ নকৰাকৈ ফৰৱাৰ্ড নকৰিব
• ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং ছাইটৰ জৰিয়তে লিংক আৰু এটাচমেণ্ট খোলাটো সদায় এৰাই চলিব
• লগিন কৰাৰ পিছত কেতিয়াও আপোনাৰ একাউণ্ট অৱহেলা কৰি নেৰিব আৰু ব্যৱহাৰ নকৰোঁতে ততালিকে লগআউট কৰিব।

আপুনি ভাগ বতৰা কৰা ফটোবোৰ আৰু সম্পদবোৰে আপোনাক ইতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়া আৰু মন্তব্য দিব পাৰে। কিন্তু কেতিয়াবা আপুনি চাইবাৰ বুলিংৰ উদাহৰণৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে। চাইবাৰ বুলিংত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে:

• আপোনাৰ পোষ্ট বা আপোনাৰ বিষয়ে পোষ্ট কৰা বেয়া মন্তব্য।
• কাৰোবাই আপোনাৰ নামত ভুৱা প্ৰ’ফাইল এখন সৃষ্টি কৰি আপোনাক অপদস্থ কৰাৰ চেষ্টা কৰা।
• অনলাইনত বা ম’বাইল ফোনত ভাবুকিমূলক বা অপমানজনক বাৰ্তা।
• অনলাইন গোট আৰু ফ’ৰামৰ পৰা বাদ পৰি থকা।
• আপোনাৰ অনুমতি নোহোৱাকৈ লাজলগা ফটো অনলাইনত দিয়া।
• ছাইটত আপোনাৰ বিষয়ে গুজব আৰু মিছা কথা।
• আপোনাৰ একাউণ্টৰ পাছৱৰ্ড চুৰি কৰি আপোনাৰ একাউণ্টৰ পৰা অনিচ্ছাকৃত/অনুচিত বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰা।
• আপত্তিকৰ চেট।
• আপোনাক অপদস্থ কৰাৰ উদ্দেশ্যে সৃষ্টি কৰা ভুৱা অনলাইন প্ৰ’ফাইল।

পৰিচয় চুৰি হৈছে আন এজন ব্যক্তিৰ নামত ঋণ আৰু সুবিধা আহৰণ কৰিবলৈ বা কেতিয়াবা সেই ব্যক্তিক অপদস্থ কৰিবলৈ ইচ্ছাকৃতভাৱে আনৰ পৰিচয় ব্যৱহাৰ কৰা। ই আটাইতকৈ সাধাৰণ চাইবাৰ অপৰাধসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ই ব্যক্তি এজনৰ সুনামৰ বাবে এক গুৰুতৰ ভাবুকি, বাস্তৱ জগতৰ দৰে নহয় চাইবাৰ জগতৰ প্ৰভাৱ বহু দূৰলৈকে বিস্তৃত, গতিকে এনে যিকোনো ঘটনা প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ আমি তলৰ সাৱধানতাবোৰ পালন কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়:

• কাকো পাছৱৰ্ড ভাগ বতৰা নকৰিব
• শক্তিশালী পাছৱৰ্ড ৰাখিব
• আপোনাৰ ব্যক্তিগত তথ্য প্ৰকাশ নকৰিব

যদি আপুনি চাইবাৰ বুলিংৰ বলি হয়, তেন্তে তলৰ কামবোৰ কৰক:

• প্ৰতিক্ৰিয়া নকৰিব

যদি কোনোৱে আপোনাক চাইবাৰ বুলিং কৰে, তেন্তে প্ৰতিক্ৰিয়া নকৰিব বা একেটা কাম কৰি প্ৰতিহিংসা নল’ব। চাইবাৰ বুলিংলৈ প্ৰতিক্ৰিয়া বা প্ৰতিহিংসাই সমস্যাবোৰ আৰু বেয়া কৰিব পাৰে বা আপোনাক সমস্যাত পেলাব পাৰে।

চাইবাৰ বুলিংত কাৰোবাৰ বিষয়ে নেতিবাচক, ক্ষতিকাৰক, মিছা বা নিষ্ঠুৰ তথ্য আৰু বিষয়বস্তু প্ৰেৰণ, পোষ্ট কৰা বা ভাগ বতৰা কৰা অন্তৰ্ভুক্ত। ই এক গুৰুতৰ অপৰাধ যিটো চাইবাৰ আইনৰ অধীনত দণ্ডনীয়।

চিত্ৰ ৭.৫: ব্লক কৰক

• স্ক্ৰীনশ্বট

আপুনি ভাবা যিকোনো কথা যিটো চাইবাৰ বুলিং হ’ব পাৰে তাৰ এটা স্ক্ৰীনশ্বট লৈ ৰাখিব আৰু ইয়াৰ এটা নথি ৰাখিব।

• ব্লক আৰু ৰিপৰ্ট কৰক

বেছিভাগ অনলাইন প্লেটফৰ্মত এই বৈশিষ্ট্যটো থাকে, যদি কাৰোবাই আপোনাক অসুবিধা দিয়ে, তেন্তে নিশ্চিত কৰক যে আপুনি অপৰাধীক ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মটোলৈ ব্লক আৰু ৰিপৰ্ট কৰে।

• ইয়াৰ বিষয়ে কথা পাতক

চাইবাৰ বুলিংয়ে আপোনাক বহু ধৰণে প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে। আপুনি যে অকলে আছেনে এনে নাভাবিব। আপোনাৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু শিক্ষকসকলক কি হৈ আছে সেয়া জনাওক। কেতিয়াও ইয়াক আপোনাৰ মাজতে ৰাখি নিদিব।

চিত্ৰ ৭.৬: ইয়াৰ বিষয়ে কথা পাতক

• গোপনীয় হ’ব

আপোনাৰ ছ’চিয়েল মিডিয়া গোপনীয়তাৰ ছেটিংছ উচ্চ হিচাপে ৰাখিব আৰু যিজনক আপুনি অফলাইনত নাজানে তেওঁৰ সৈতে সংযোগ নস্থাপন কৰিব। আপুনি ৰাস্তাত অচিনাকি লোকৰ সৈতে কথা নাপাতিব, তেন্তে অনলাইনত কিয় কৰিব?

• সচেতন হ’ব

চাইবাৰ জগতৰ সকলো প্ৰতিৰোধমূলক আৰু সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থাৰ সৈতে আপডেটেড হৈ থাকিব।

অনুশীলনী

১. খালী ঠাই পূৰণ কৰক

ক. ______ য়ে সঘনাই ব্যৱহাৰকাৰীক এটা ভুৱা ৱেবছাইটলৈ লৈ যায় যাৰ চেহেৰা আৰু অনুভূতি প্ৰায়বোৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰকৃত ৱেবছাইটৰ সৈতে একে।

খ. অনিচ্ছাকৃত বা অবৈধ ইমেইল বাৰ্তাসমূহক সঘনাই ______ বুলি জনা যায়।

গ. চাইবাৰ আক্ৰমণৰ পৰা ইণ্টাৰনেট সংযুক্ত ব্যৱস্থা য’ত হাৰ্ডৱেৰ, ছফ্টৱেৰ আৰু ডাটা আদি অন্তৰ্ভুক্ত, তাৰ সুৰক্ষাক ______ বুলি কোৱা হয়।

ঘ. ______ হৈছে অপকাৰী ছফ্টৱেৰ প্ৰগ্ৰামৰ এক ৰূপ যিয়ে ব্যৱস্থা বা ডাটা নষ্ট বা ধ্বংস কৰিব পাৰে।

২. মিলাওক

৩. চিনাক্ত কৰক তলৰ উক্তিবোৰ শুদ্ধ নে অশুদ্ধ

ক. হেকিং এক চাইবাৰ অপৰাধ।

খ. ফিচিং এক প্ৰকাৰৰ আক্ৰমণ যিয়ে আপোনাৰ পাছৱৰ্ড বা ক্ৰেডিট কাৰ্ড নম্বৰ চুৰি কৰিব পাৰে।

গ. ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং ছাইটবোৰ পাছৱৰ্ড আৰু অন্যান্য গোপন তথ্য ভাগ বতৰা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

ঘ. যেতিয়া আপুনি আপোনাৰ কম্পিউটাৰত ক্ষতিকাৰক বাৰ্তা গ্ৰহণ কৰি আছে, তেতিয়া আপুনি সেইবোৰ ব্লক বা মচি পেলাব পাৰে।