పర్యావరణ శాస్త్రం - త్వరిత పునర్విమర్శ
పర్యావరణ శాస్త్రం - త్వరిత పునశ్చరణ
కీలక అంశాలు (ఒకే వాక్యంలో)
- గ్రీన్హౌస్ ప్రభావం సహజమైనది మరియు అత్యవసరం; గ్లోబల్ వార్మింగ్ దాని మానవ ప్రేరిత వేగవర్ధిత రూపం.
- BOD (జీవరసాయన ఆక్సిజన్ డిమాండ్) పెరిగితే నీటి కాలుష్యం పెరుగుతుంది.
- E-10 ఇంధనం = 10 % ఎథనాల్ + 90 % పెట్రోల్; CO ఉద్గారాలను 20 % తగ్గిస్తుంది.
- మాంట్రియల్ ప్రోటోకాల్ (1987) CFCలను నిషేధించి ఓజోన్ పొరను రక్షించింది.
- కేలాడియో ఘనా (రాజస్థాన్) & సుందర్బన్స్ (పశ్చిమబెంగాల్) రామ్సార్ చిలువ ప్రాంతాలు.
- కొరల్ బ్లీచింగ్ సముద్ర ఉష్ణోగ్రత వేసవి గరిష్ఠానికి >1 °C పైగా పెరిగితే జరుగుతుంది.
- PM 2.5 కణాలు రక్తప్రవాహంలోకి ప్రవేశించగలవు; WHO భద్ర వార్షిక పరిమితి = 5 µg/m³.
- శబ్దం >75 dB 8 గంటలపాటు వినిపిస్తే శ్రవణ నష్టం; >120 dB అంటే నొప్పి మితి.
- BS-VI ప్రమాణాలు డీజిల్లో సల్ఫర్ను 10 ppmకి తగ్గించాయి (BS-IVలో 50 ppm నుంచి).
- ఇ-వేస్ట్ = వేగంగా పెరుగుతున్న వ్యర్థ ప్రవాహం; ల్యాండ్ఫిల్లోని భారీ లోహాలలో 70 % ఇదే.
- కార్బన్ పన్ను CO₂ ఉద్గారాలపై ధర విధిస్తుంది; భారత్ 2010లో $6/టన్ ప్రారంభించింది.
- క్యోటో యొక్క CDM అభివృద్ధి చెందిన దేశాలను అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో హరిత ప్రాజెక్టుల్లో పెట్టుబడి పెట్టనిస్తుంది.
- చిప్కో (1973) & అప్పికో (1983) చెట్టు ఆలింగన ఉద్యమాలు.
- ప్రాజెక్ట్ టైగర్ 1973 → 53 రిజర్వులు; ప్రాజెక్ట్ ఎలిఫెంట్ 1992 → 32 పరిధులు.
- 3-R క్రమబద్ధత: తగ్గించు > పునఃవినియోగించు > పునఃప్రయోగించు.
ముఖ్యమైన సూత్రాలు/నియమాలు
| సూత్రం/నియమం |
అన్వయం |
| DBH = ఛాతి ఎత్తు వద్ద వ్యాసం (1.37 మీ) |
ప్రామాణిక వృక్ష జీవద్రవ్య అంచనా. |
| శబ్ద మోత % = (C₁/T₁ + C₂/T₂ + …) × 100 |
కార్మికుల ఎక్స్పోజర్ పరిమితిని అంచనా వేయడం (85 dB = 8 గం). |
| AQI = max{దూషకాల ఉప-సూచిక} |
రోజువారీ గాలి నాణ్యత వర్గీకరణ. |
| CO₂ సమానము = Σ (వాయువు పరిమాణం × GWP) |
హరితగృహ వాయువులను పోల్చడం. |
| వర్షజల సేకరణ సామర్థ్యం (kL) = పైకప్పు విస్తీర్ణం (m²) × వర్షపాతం (m) × 0.85 |
నగర జల ఆదా రూపకల్పన. |
| రెట్టింపు సమయం (సంవత్సరాలు) = 70 / % వృద్ధి రేటు |
జనాభా/వనరుల అతివృద్ధి. |
| 10 % నియమం (లిండేమన్) |
తదుపరి ట్రాఫిక్ స్థాయికి సుమారు 10 % శక్తి మాత్రమే మార్పిడి అవుతుంది. |
| C/N నిష్పత్తి >30 |
ఫంగస్లకు అనుకూలం; <20 బాక్టీరియల్ కంపోస్టింగ్ను వేగవంతం చేస్తుంది. |
| ఓజోన్ యొక్క సురక్షిత పరిమితి = 0.05 ppm (8-గం సగటు) |
మానవ ఆరోగ్య పరిమితి. |
జ్ఞాపకశక్తి ఉపాయాలు
- “MRS GREN” = 7 జీవ ప్రక్రియలు → కదలిక, శ్వాస, సున్నితత, వృద్ధి, పునరుత్పత్తి, విసర్జన, పోషణ.
- “OIL Rigs” → ఆక్సిడేషన్ అంటే కోల్పోవడం, రిడక్షన్ అంటే పొందడం (ఎలక్ట్రాన్లు) → స్మోగ్ రసాయనశాస్త్రంలో రెడాక్స్కు సహాయపడుతుంది.
- “Please Stop Calling Me A Silly Zebra” → ఆహార గొలుసులో ప్రాథమిక, ద్వితీయ, తృతీయ, చతుర్థ వినియోగదారులు.
- “Ramesh Can Never Cut School” → తగ్గించు, తిరిగి వాడుకో, రీసైకిల్ చేయి, తిరిగి పొందు, కంపోస్ట్ చేయి, వేరు చేయి (వ్యర్థ పద్ధతి).
- “CFC” → Cలాల్స్ Fర్ C్యాన్సర్ (ఓజోన్ రంధ్రం).
సాధారణ తప్పులు
| తప్పు |
సరైన విధానం |
| గ్రీన్హౌస్ వాయువులను ఓజోన్ పొర నాశకాలతో గందరగోళం చేయడం |
GHGలు భూమిని వేడి చేస్తాయి; CFCలు O₃ను నాశనం చేస్తాయి—వేర్వేరు జాబితాలు. |
| BS-VI సల్ఫర్ పరిమితిని 50 ppmగా రాయడం |
10 ppm గుర్తుంచుకోండి (50 యొక్క సున్నాను తీసేయండి). |
| అన్ని తేమభూములను రామ్సార్ సైట్లుగా పరిగణించడం |
కేవలం 75 భారతీయ సైట్లు అధికారికంగా జాబితాలో ఉన్నాయి; మిగతావి కేవలం తేమభూములు. |
| BOD మరియు CODను పరస్పరం ఉపయోగించడం |
BOD = జీవ ఆక్సీకరణ అవసరం (5 రోజులు, 20 °C); COD = రసాయన ఆక్సీకరణ అవసరం (2 గంటలు, వేడి). |
| COని గ్రీన్హౌస్ వాయువుగా పిలవడం |
CO పరోక్ష GHG; ఇది CO₂ మరియు O₃ను ఏర్పరుస్తుంది, IPCC బుట్టలో జాబితా చేయబడలేదు. |
చివరి నిమిషం చిట్కాలు
- మ్యాప్ను స్కాన్ చేయండి: 5 టైగర్ రిజర్వులు & 5 రామ్సార్ సైట్లు—ప్రశ్నలు రాష్ట్రవారీగా వస్తాయి.
- అక్రోనిమ్స్ మొదట: పూర్తి రూపాలను (CFC, BOD, AQI, CDM) సమాధానాలలో రాయండి—½ మార్క్ వస్తుంది.
- యూనిట్లు ముఖ్యం: dB, ppm, µg/m³—వాటిని ఉల్లేఖించండి, నగ్న సంఖ్యలను వదిలేయవద్దు.
- 3 నియమం: “ఉపాయాలు పేర్కొనండి” అనే ప్రశ్నలకు ఖచ్చితంగా 3 ఇవ్వండి—2 కాకుండా 4 కాకుండా.
- ఎకో తేదీలు: 1972 (స్టాక్హోమ్), 1987 (మాంట్రియల్), 1992 (రియో), 1997 (క్యోటో), 2015 (పారిస్)—టైమ్లైన్ మెదడులో ఉంచండి.
త్వరిత ప్రాక్టీస్ (5 MCQs)
1. భోపాల్ వాయు విషాదానికి ప్రధానంగా బాధ్యత వహించిన కాలుష్యకారకం ఏది?
**సమాధానం:** మిథైల్ ఐసోసయనేట్ (MIC)
2. పరిసరవ్యవస్థలో 10 % శక్తి మార్పిడి నియమాన్ని ప్రతిపాదించినవాడు—
**సమాధానం:** లిండెమన్
3. భారతదేశపు మొదటి జాతీయ ఉద్యానవనం (1936) ఇప్పుడు పిలువబడేది—
**జవాబు:** జిమ్ కార్బెట్ (అసలు పేరు హేలీ)
4. BS-VI కిండ, డీజిల్లో గరిష్ఠ గంధకం—
**జవాబు:** 10 ppm
5. ఇందులో ఏది హరితగృహ వాయువు కాదు? CH₄, N₂O, CO, SO₂
**జవాబు:** SO₂
BETA
