পৰিৱেশ বিজ্ঞান - দ্ৰুত পুনৰীক্ষণ
পৰিৱেশ বিজ্ঞান – দ্ৰুত পুনৰীক্ষণ
মুখ্য বিন্দু (এক-বাক্যৰ)
- গ্ৰীনহাউছ প্ৰভাৱ স্বাভাৱিক আৰু অত্যাৱশ্যক; গ্লোবেল ৱাৰ্মিং ইয়াৰ মানৱ-ত্বৰিত সংস্কৰণ।
- BOD (বায়োকেমিকেল অক্সিজেন ডিমান্ড) ↑ = পানীৰ প্ৰদূষণ ↑।
- E-10 ইন্ধন = 10 % ইথানল + 90 % পেট্ৰল; CO 20 % কমায়।
- মন্ট্ৰিয়েল প্ৰটোকল (1987)-এ CFC বিলোপ কৰি অজোন স্তৰ ৰক্ষা কৰিছিল।
- কেওলাদেউ ঘনা (ৰাজ.) আৰু সুন্দৰবন (পশ্চিমবংগ) ৰামচাৰ জলাভূমি।
- প্ৰবাল বিজাৰণ ঘটে যদি সাগৰৰ তাপমাত্ৰা গ্ৰীষ্মৰ সৰ্বোচ্চতকৈ >1 °C বাঢ়ে।
- PM 2.5 কণিকা ৰক্তপ্ৰবাহত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে; WHO-ৰ নিৰাপদ বাৰ্ষিক সীমা = 5 µg/m³।
- ধ্বনি >75 dB 8 ঘণ্টা শ্ৰবণশক্তি হ্ৰাস কৰে; >120 dB হৈছে বেদনাৰ সীমা।
- BS-VI নিয়মে ডিজেলৰ ছালফাৰ 10 ppm লৈ কমাইছে (BS-IV-ত 50 ppm আছিল)।
- ই-বৰ্জ্য দ্ৰুততম বৃদ্ধি হোৱা বৰ্জ্য; লেণ্ডফিলৰ 70 % ভাৰী ধাতু ইয়াৰ পৰা আহে।
- কাৰ্বন টেক্স-এ CO₂ নিৰ্গমনৰ ওপৰত মূল্য আৰোপ কৰে; ভাৰত 2010 ত $6/t আৰম্ভ কৰিছিল।
- কিয়োটোৰ CDM-এ উন্নত দেশসমূহক উন্নয়নশীল দেশত সেউজ প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব দিয়ে।
- চিপকো (1973) আৰু অপ্পিকো (1983) আছিল গছ জপা আন্দোলন।
- প্ৰজেক্ট টাইগাৰ 1973 → 53 সংৰক্ষণাঞ্চল; প্ৰজেক্ট এলিফেণ্ট 1992 → 32 সীমা।
- 3-R পৰ্যায়: কমাওকা > পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰক > পুনৰ চক্ৰায়ন কৰক।
গুৰুত্বপূৰ্ণ সূত্ৰ/নিয়ম
| সূত্ৰ/নিয়ম |
প্ৰয়োগ |
| DBH = বক্ষ উচ্চতাত ব্যাস (1.37 m) |
মানক গছৰ জৈৱভাৰ আকলন। |
| ধ্বনি ডোজ % = (C₁/T₁ + C₂/T₂ + …) × 100 |
কৰ্মচাৰীৰ এক্সপোজাৰ সীমা মূল্যায়ন (85 dB = 8 ঘণ্টা)। |
| AQI = দূষকৰ সূচকসমূহৰ max |
দৈনিক বায়ুৰ গুণমান শ্ৰেণী। |
| CO₂ সমতুল্য = Σ (গেছৰ পৰিমাণ × GWP) |
গ্ৰীনহাউচ গেছৰ তুলনা। |
| বৰষুণী পানী সঁচাৰ সম্ভাৱনা (kL) = চালৰ কালি (m²) × বৰষুণ (m) × 0.85 |
নগৰীয়া পানী সঞ্চয় নক্সা। |
| দ্বিগুণ সময় (বছৰ) = 70 / % বৃদ্ধি হাৰ |
জনসংখ্যা/সম্পদৰ সূচকীয় বৃদ্ধি। |
| 10 % নিয়ম (লিন্ডেমান) |
মাত্ৰ ~10 % শক্তি পৰৱৰ্তী ট্ৰফিক স্তৰলৈ স্থানান্তৰ হয়। |
| C/N অনুপাত >30 |
ফাংগাছৰ বাবে অনুকূল; <20 বেক্টেৰিয়েল কম্পোষ্টিং দ্ৰুত কৰে। |
| অজোনৰ নিৰাপদ সীমা = 0.05 ppm (8-ঘণ্টীয়া গড়) |
মানৱ স্বাস্থ্যৰ সীমা। |
মেমৰি ট্ৰিক
- “MRS GREN” = 7টা জীৱন প্ৰক্ৰিয়া → Movement, Respiration, Sensitivity, Growth, Reproduction, Excretion, Nutrition।
- “OIL Rigs” → Oxidation Is Loss, Reduction Is Gain (ইলেক্ট্ৰন) → স্মগ ৰসায়নত ৰিডক্স সহায় কৰে।
- “Please Stop Calling Me A Silly Zebra” → Primary, Secondary, Tertiary, Quaternary খাদ্য শৃংখলাত ভোকাহাৰী।
- “Ramesh Can Never Cut School” → Reduce, Reuse, Recycle, Recover, Compost, Segregate (বৰ্জ্য পদানুক্ৰম)।
- “CFC” → Claws For Cancer (অজোন গহ্বৰ)।
সাধাৰণ ভুলসমূহ
| ভুল |
সঠিক পদ্ধতি |
| গ্ৰীনহাউচ গেছ আৰু অজোন স্তৰ নষ্ট কৰা পদাৰ্থক গুলাই দিয়া |
GHG-এ পৃথিৱী গৰম কৰে; CFC-এ O₃ ধ্বংস কৰে—ভিন্ন তালিকা। |
| BS-VI সালফাৰৰ সীমা 50 ppm লিখা |
মনত ৰাখক 10 ppm (50-ৰ শূন্যটো বাদ দিয়ক)। |
| সকলো জলাভূমিক ৰামচাৰ স্থল বুলি ধৰা |
কেৱল ৭৫টা ভাৰতীয় স্থলেই আনুষ্ঠানিকভাৱে তালিকাভুক্ত; আনবোৰ কেৱল জলাভূমি। |
| BOD আৰু CODক পৰস্পৰ বিনিময় কৰি ব্যৱহাৰ কৰা |
BOD = জৈব অক্সিডেশ্বন চাহিদা (৫ দিন, ২০ °C); COD = ৰাসায়নিক অক্সিডেশ্বন চাহিদা (২ ঘণ্টা, গৰম)। |
| CO-ক গ্ৰীনহাউচ গেছ বুলি কোৱা |
CO এটা পৰোক্ষ GHG; ই CO₂ আৰু O₃ গঠন কৰে, IPCC-ৰ তালিকাত নাই। |
শেষ মুহূৰ্তৰ টিপ্স
- মানচিত্ৰ চাওক: ৫টা বাঘ সংৰক্ষণীয় স্থল আৰু ৫টা ৰামচাৰ স্থল—প্ৰশ্ন ৰাজ্য অনুসৰি আহে।
- প্ৰথমে সংক্ষেপবোধ: উত্তৰত সম্পূৰ্ণ ৰূপ (CFC, BOD, AQI, CDM) লিখক—½ নম্বৰ পাব।
- একক গুৰুত্বপূৰ্ণ: dB, ppm, µg/m³—একক উল্লেখ কৰক, নং খালী নৰাখিব।
- ৩-ৰ নিয়ম: “ব্যৱস্থা নাম কওক” প্ৰশ্নত ঠিক ৩টা দিয়ক—২টা বা ৪টা নহয়।
- পৰিৱৰ্ষ-তাৰিখ: ১৯৭২ (ষ্টকহোম), ১৯৮৭ (মন্ট্ৰিয়েল), ১৯৯২ (ৰিঅ’), ১৯৯৭ (কিয়োটো), ২০১৫ (পেৰিছ)—সময়ৰেখা মনত ৰাখক।
দ্ৰুত অনুশীলন (৫ MCQ)
1. ভোপাল গেছ বিপর্যয়ৰ প্ৰধান দূষক কোনটো?
**উত্তৰ:** মিথাইল আইছোচায়ানেট (MIC)
2. পৰিস্থিতিত ১০ % শক্তি স্থানান্তৰ নিয়ম কোনে প্ৰস্তাৱ দিছিল—
**উত্তৰ:** লিন্ডেমান
3. ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (১৯৩৬) বৰ্তমান—
**উত্তৰ:** Jim Corbett (আদিত Hailey)
4. BS-VIৰ অধীনত, ডিজেলত সৰ্বাধিক সালফাৰৰ পৰিমাণ হৈছে—
**উত্তৰ:** 10 ppm
5. কোনটো গ্ৰীনহাউচ গেছ নহয়? CH₄, N₂O, CO, SO₂
**উত্তৰ:** SO₂
BETA
