ପରିବେଶ ବିଜ୍ଞାନ - ଶୀଘ୍ର ସଂଶୋଧନ
ପରିବେଶ ବିଜ୍ଞାନ - ଦ୍ରୁତ ପୁନର୍ବଳକ୍ଷଣ
ମୁଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ (ଏକ ବାକ୍ୟରେ)
- ଗ୍ରୀନହାଉସ ପ୍ରଭାବ ସ୍ୱାଭାବିକ ଓ ଆବଶ୍ୟକ; ଗ୍ଲୋବାଲ ୱାର୍ମିଂ ଏହାର ମନୁଷ୍ୟଦ୍ୱାରା ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ସଂସ୍କରଣ।
- BOD (ଜୈବ ରାସାୟନିକ ଅକ୍ସିଜେନ ଚାହିଦା) ↑ = ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ↑।
- E-10 ଇନ୍ଧନ = 10 % ଇଥାନଲ + 90 % ପେଟ୍ରୋଲ; CO କୁ 20 % କମାଏ।
- ମଣ୍ଟ୍ରିଆଲ ପ୍ରୋଟୋକଲ (1987) CFC ଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବନ୍ଦ କଲା ଓଜୋନ ସ୍ତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ।
- କେଓଲାଡେଓ ଘନା (ରାଜ.) ଓ ସୁନ୍ଦରବନ (ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ) ହେଉଛି ରାମସାର ଜଳାଭୂମି।
- କୋରାଲ ବ୍ଲିଚିଂ ଘଟେ ଯେତେବେଳେ ସମୁଦ୍ର ତାପମାତ୍ରା ଗ୍ରୀଷ୍ମ ସର୍ବାଧିକ ତାପମାତ୍ରା ଠାରୁ >1 °C ବଢ଼ିଯାଏ।
- PM 2.5 କଣିକା ରକ୍ତସ୍ରୋତ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ; WHO ର ସୁରକ୍ଷିତ ବାର୍ଷିକ ସୀମା = 5 µg/m³।
- ଶବ୍ଦ >75 dB 8 ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ଶ୍ରବଣ ହାନି ଘଟାଏ; >120 dB ହେଉଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ସୀମା।
- BS-VI ନିୟମ ଡିଜେଲରେ ସଲଫର କୁ 10 ppm କମାଇଛି (BS-IV ରେ 50 ppm ଥିଲା)।
- E-waste = ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ବଢ଼ୁଥିବା ଅପଶିଷ୍ଟ ଧାରା; ଲ୍ୟାଣ୍ଡଫିଲରେ ଥିବା 70 % ଭାରୀ ଧାତୁ ଏହାରୁ ଆସେ।
- କାର୍ବନ ଟ୍ୟାକ୍ସ CO₂ ନିକ୍ଷେପ ଉପରେ ମୂଲ୍ୟ ଲାଗୁଛି; ଭାରତ 2010 ରେ $6/t ଆରମ୍ଭ କଲା।
- କିଓଟୋର CDM ବିକଶିତ ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ସବୁଜ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟରେ ବିନିଯୋଗ କରିବାକୁ ଦିଏ।
- ଚିପ୍କୋ (1973) ଓ ଅପ୍ପିକୋ (1983) ହେଉଛି ଗଛ ଆଳିଙ୍ଗନ ଆନ୍ଦୋଳନ।
- ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଟାଇଗର 1973 → 53 ସଂରକ୍ଷଣ କ୍ଷେତ୍ର; ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଏଲିଫାଣ୍ଟ 1992 → 32 ପରିସର।
- 3-R ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧତା: ହ୍ରାସ > ପୁନଃବ୍ୟବହାର > ପୁନଃଚକ୍ରକରଣ।
ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂତ୍ର/ନିୟମ
| ସୂତ୍ର/ନିୟମ |
ପ୍ରୟୋଗ |
| DBH = ଛାତିର ଉଚ୍ଚତାରେ ବ୍ୟାସ (1.37 m) |
ମାନକ ଗଛ ଜୀବଜନ ଆକଳନ। |
| ଶବ୍ଦ ଡୋଜ୍ % = (C₁/T₁ + C₂/T₂ + …) × 100 |
କର୍ମଚାରୀ ଏକ୍ସପୋଜର ସୀମା ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ (85 dB = 8 ଘଣ୍ଟା)। |
| AQI = ପ୍ରଦୂଷକମାନଙ୍କର ସର୍ବାଧିକ ଉପ-ସୂଚକ |
ଦୈନିକ ବାୟୁ ଗୁଣବତ୍ତା ଶ୍ରେଣୀ। |
| CO₂ ସମତୁଲ୍ୟ = Σ (ଗ୍ୟାସ ପରିମାଣ × GWP) |
ହରିତଗୃହ ଗ୍ୟାସମାନଙ୍କୁ ତୁଳନା କରିବା। |
| ବର୍ଷାଜଳ ସଂଗ୍ରହ ସମ୍ଭାବ୍ୟତା (kL) = ଛାତ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ (m²) × ବର୍ଷା (m) × 0.85 |
ସହର ଜଳ ସଞ୍ଚୟ ଡିଜାଇନ୍। |
| ଦୁଇଗୁଣ ସମୟ (ବର୍ଷ) = 70 / % ବୃଦ୍ଧି ହାର |
ଜନସଂଖ୍ୟା/ସମ୍ପଦ ଘାତୀୟ ବୃଦ୍ଧି। |
| 10 % ନିୟମ (ଲିଣ୍ଡେମାନ୍) |
କେବଳ ~10 % ଶକ୍ତି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଟ୍ରୋଫିକ୍ ସ୍ତରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ। |
| C/N ଅନୁପାତ >30 |
ଛତୁକୁ ଅନୁକୂଳ; <20 ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆକୁ କମ୍ପୋଷ୍ଟିଂ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରେ। |
| ଓଜୋନର ସୁରକ୍ଷିତ ସୀମା = 0.05 ppm (8-ଘଣ୍ଟା ହାରାହାରି) |
ମାନବ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୀମା। |
ମେମୋରି ଟ୍ରିକ୍
- “MRS GREN” = 7 ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା → ଗତି, ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା, ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା, ବୃଦ୍ଧି, ପ୍ରଜନନ, ତ୍ୟାଗ, ପୋଷଣ।
- “OIL Rigs” → Oxidation Is Loss, Reduction Is Gain (ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍) → ସ୍ମୋଗ ରସାୟନରେ ରେଡକ୍ସ ସହାୟତା।
- “Please Stop Calling Me A Silly Zebra” → ପ୍ରାଥମିକ, ଦ୍ୱିତୀୟ, ତୃତୀୟ, ଚତୁର୍ଥ ଉପଭୋକ୍ତା ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ।
- “Ramesh Can Never Cut School” → ହ୍ରାସ, ପୁନଃବ୍ୟବହାର, ପୁନଃଚକ୍ରୀକରଣ, ପୁନରୁଦ୍ଧାର, କମ୍ପୋଷ୍ଟ, ବିଭାଗ (ଅପବର୍ଜ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ)।
- “CFC” → Claws For Cancer (ଓଜୋନ ଛିଦ୍ର)।
ସାଧାରଣ ଭୁଲ
| ଭୁଲ |
ଠିକ୍ ପଦ୍ଧତି |
| ଗ୍ରୀନହାଉସ ଗ୍ୟାସ ସହିତ ଓଜୋନ ସ୍ତର ନଷ୍ଟକାରୀ ଭ୍ରମ କରିବା |
GHG ପୃଥିବୀକୁ ଗରମ କରେ; CFC ଗୁଡ଼ିକ O₃ ନଷ୍ଟ କରେ—ଭିନ୍ନ ତାଲିକା। |
| BS-VI ସଲଫର ସୀମାକୁ 50 ppm ଲେଖିବା |
10 ppm ମନେ ରଖିବେ (50 ର ଶୂନ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ)। |
| ସମସ୍ତ ଜଳାଭୂମିକୁ ରାମସାର ସ୍ଥଳ ବୋଲି ବ୍ୟବହାର କରିବା |
କେବଳ 75 ଟି ଭାରତୀୟ ସ୍ଥଳ ଅଫିସିଆଲି ତାଲିକାଭୁକ୍ତ; ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଜଳାଭୂମି। |
| BOD ଓ COD କୁ ପରସ୍ପର ବଦଳେ ବ୍ୟବହାର କରିବା |
BOD = ଜୀବ ଅକ୍ସିଜେନ ଚାହିଦା (5 ଦିନ, 20 °C); COD = ରାସାୟନିକ ଅକ୍ସିଜେନ ଚାହିଦା (2 ଘଣ୍ଟା, ଗରମ)। |
| CO କୁ ଗ୍ରୀନହାଉସ ଗ୍ୟାସ କହିବା |
CO ଏକ ପରୋକ୍ଷ GHG; ଏହା CO₂ ଓ O₃ ଗଠନ କରେ, IPCC ତାଲିକାରେ ନାହିଁ। |
ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଟିପ୍ସ
- ମାନଚିତ୍ର ସ୍କାନ୍ କରନ୍ତୁ: 5 ଟି ଟାଇଗର ରିଜର୍ଭ ଓ 5 ଟି ରାମସାର ସ୍ଥଳ—ପ୍ରଶ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଆସେ।
- ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ନାମ ପ୍ରଥମେ: ଉତ୍ତରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ (CFC, BOD, AQI, CDM) ଲେଖନ୍ତୁ—½ ନମ୍ବର ମିଳେ।
- ଏକକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ: dB, ppm, µg/m³—ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତୁ, ଖାଲି ସଂଖ୍ୟା ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
- 3 ର ନିୟମ: “ଉପାୟ ନାମ କୁହ” ପ୍ରଶ୍ନରେ ଠିକ୍ 3 ଟି ଦିଅ—2 କିମ୍ବା 4 ନୁହେଁ।
- ପରିବେଶ ତାରିଖ: 1972 (ଷ୍ଟକହୋମ୍), 1987 (ମଣ୍ଟ୍ରିଆଲ୍), 1992 (ରିଓ), 1997 (କିଓଟୋ), 2015 (ପାରିସ୍)—ସମୟରେଖା ମନେ ରଖନ୍ତୁ।
ଦ୍ରୁତ ଅଭ୍ୟାସ (5 MCQ)
1. ଭୋପାଳ ଗ୍ୟାସ ଦୁର୍ଘଟନା ପାଇଁ ପ୍ରଧାନ ଦୂଷକ କେଉଁଟି?
**ଉତ୍ତର:** ମେଥାଇଲ୍ ଆଇସୋସାଇଆନେଟ୍ (MIC)
2. ପରିସ୍ଥିତି ତନ୍ତ୍ରରେ 10 % ଶକ୍ତି ସ୍ଥାନାନ୍ତର ନିୟମ କିଏ ପ୍ରସ୍ତାବ କରିଥିଲେ?
**ଉତ୍ତର:** ଲିଣ୍ଡେମ୍ୟାନ୍
3. ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ (1936) ବର୍ତ୍ତମାନ କୁହାଯାଏ—
**ଉତ୍ତର:** Jim Corbett (ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ନାମ Hailey)
4. BS-VI ଅଧୀନରେ, ଡିଜେଲରେ ସର୍ବାଧିକ ସଲଫର ପରିମାଣ ହେଉଛି—
**ଉତ୍ତର:** 10 ppm
5. କେଉଁଟି ଗ୍ରୀନହାଉସ ଗ୍ୟାସ ନୁହେଁ? CH₄, N₂O, CO, SO₂
**ଉତ୍ତର:** SO₂
BETA
