జీవశాస్త్ర వ్యాధులు - త్వరిత పునర్విమర్శ
జీవశాస్త్ర వ్యాధులు - త్వరిత పునశ్చరణ
కీ పాయింట్లు (ఒకే వాక్యంలో)
- బాక్టీరియా TB (మైకోబాక్టీరియం), కాలరా (విబ్రియో), టైఫాయిడ్ (సాల్మోనెల్లా) కలిగిస్తాయి.
- వైరస్లు AIDS (HIV), చినచిన (RNA వైరస్), రేబీస్ (RNA వైరస్), COVID-19 (SARS-CoV-2) కలిగిస్తాయి.
- ప్రోటోజోవా మలేరియా (ప్లాస్మోడియం), అమీబియాసిస్ (ఎంటామీబా), నిద్రా వ్యాధి (ట్రిపానోసోమా) కలిగిస్తాయి.
- ఫంగస్ రింగ్వర్మ్ & యాథ్లెట్స్ ఫుట్ కలిగిస్తాయి; క్లోరోఫిల్ లేదు, కెరటిన్ తినేవి.
- హెల్మింత్స్ ఎలిఫంటియాసిస్ (వుచెరేరియా), టీనియాసిస్ (టేప్వర్మ్) కలిగిస్తాయి.
- వెక్టర్: ఆడ అనోఫిలెస్ → మలేరియా; ఎడెస్ → డెంగ్యూ/చికన్గున్యా; క్యూలెక్స్ → ఫిలేరియాసిస్.
- VAC వ్యాక్సిన్: DPT (డిప్తీరియా, పెర్టుసిస్, టెటనస్) + పోలియో డ్రాప్స్ + BCG (TB).
- హెపటైటిస్-B వ్యాక్సిన్ మానవులకు ఆమోదించబడిన తొలి రీకాంబినెంట్ DNA వ్యాక్సిన్.
- ఆంటీబయోటిక్స్ కేవలం బాక్టీరియాలపై పనిచేస్తాయి (పెనిసిలిన్ కణ గోడను అడ్డుకుంటుంది); వైరస్లపై పనిచేయవు.
- పాసివ్ ఇమ్యూనిటీ: సిద్ధంగా ఉన్న యాంటీబాడీలు (తల్లి పాలు, యాంటీసీరం); తాత్కాలికం.
- యాక్టివ్ ఇమ్యూనిటీ: శరీరం స్వయంగా యాంటీబాడీలు తయారుచేస్తుంది (ఇన్ఫెక్షన్/వ్యాక్సిన్); దీర్ఘకాలికం.
- SCID “బబుల్ బాయ్” వ్యాధి—జన్యు చికిత్స తొలి విజయం రెట్రోవైరస్ వెక్టర్ ఉపయోగించి.
- కోచ్ పోస్టులేట్స్ పాథోజెన్-వ్యాధి లింక్ను నిర్ధారించే 4-చర్యల ప్రూఫ్.
- ఇన్క్యుబేషన్ కాలం: ప్రవేశం మరియు తొలి లక్షణం మధ్య సమయం; లక్షణాలకు ముందే సంక్రమణ జరిగే అవకాశం ఉంటుంది.
- వన్ హెల్త్ కాన్సెప్ట్: మానవ-జంతువు-పర్యావరణ ఇంటర్ఫేస్ జూనోసెస్ను అడ్డుకోవడానికి (ఉదా., నిపా).
ముఖ్యమైన సూత్రాలు/నియమాలు
| సూత్రం/నియమం | అన్వయం |
|---|---|
| ప్రాథమిక పునరుత్పత్తి సంఖ్య R₀ = (β × c × D) | మహమ్మారి వ్యాప్తిని అంచనా వేయడం; R₀ < 1 → వ్యాధి అంతరించిపోతుంది. |
| గుంపు రోగనిరోధకత శాతం = 1 – 1/R₀ | అవసరమైన కనీస వ్యాక్సినేషన్ కవరేజ్ను అంచనా వేయడం. |
| ఆపాదిత ప్రమాదం = Iₑ – Iᵤ | ఎక్స్పోజర్ వల్ల అదనపు ప్రమాదం (Iₑ = ఎక్స్పోజ్ చేసిన వారిలో ఇన్సిడెన్స్, Iᵤ = ఎక్స్పోజ్ చేయని వారిలో). |
| కేస్-ఫాటాలిటీ రేట్ = (మరణాలు ÷ కేసులు) × 100 | వైరులెన్స్ను అంచనా వేయడం; ఎక్కువ → ప్రాణాంతక వ్యాధి. |
| ఆడ్స్ రేషియో (OR) = (a×d)/(b×c) | కేస్-కంట్రోల్ అధ్యయనాలు; OR > 1 → ప్రమాద కారకం. |
| ఇన్సిడెన్స్ = (కొత్త కేసులు ÷ ప్రమాదంలో ఉన్న జనాభా) × 1000 | ప్రతి 1000 మందికి సంవత్సరానికి కొత్త వ్యాధి భారం. |
| ప్రివలెన్స్ = ఇన్సిడెన్స్ × కాలవ్యవధి | మొత్తం ఉన్న కేసులు; దీర్ఘకాలికత ఎక్కువ → ప్రివలెన్స్ ఎక్కువ. |
| వ్యాక్సిన్ ప్రభావవంతత = (ARU – ARV)/ARU × 100 | అటాక్ రేట్లో శాతం తగ్గుదల (ARU వ్యాక్సిన్ తీసుకోని వారు, ARV వ్యాక్సిన్ తీసుకున్న వారు). |
| డబ్లింగ్ టైమ్ ≈ 70 ÷ వృద్ధి రేటు % | అవుట్బ్రేక్లో కేసులు రెట్టింపు కావడానికి పట్టే సమయాన్ని అంచనా వేయడం. |
మెమరీ ట్రిక్స్
- “VAMP” – వైరస్లు: AIDS, మీజిల్స్, పోలియో (అన్నీ RNA తప్ప స్మాల్పాక్స్ DNA).
- “BCTV” – బాక్టీరియా వ్యాధులు: B-బాట్యూలిజం, C-కాలరా, T-టెటనస్, V-టైఫాయిడ్.
- “MANGO” – మలేరియా, అమీబియాసిస్, నాగానా, జియార్డియాసిస్, ఆర్గానిజమ్స్ = ప్రోటోజోవా.
- “Very Sick People Take Medicine” – విబ్రియో, సాల్మోనెల్లా, ప్లాస్మోడియం, ట్రిపానోసోమా, మైకోబాక్టీరియం (కారణమయ్యే జీవులు).
- వలయాకార దద్దురు → “FUN-guy” (ఫంగస్) అనుకోండి, వేలికి RING వేసినట్లు.
సాధారణ తప్పులు
| తప్పు | సరైన విధానం |
|---|---|
| సాధారణ జలుబుకు (వైరల్) యాంటీబయోటిక్స్ వాడటం | యాంటీబయోటిక్స్ కేవలం బాక్టీరియా సంక్రమణలకే; వైరల్కు లక్షణాత్మక సంరక్షణ. |
| వాహకాన్ని మరియు రోగకారకాన్ని గందరగోళం చేయడం | దోమ = వాహకం; ప్లాస్మోడియం = రోగకారకం. |
| టీబీ వ్యాక్సిన్ జీవితాంత రోగనిరోధకత ఇస్తుందని చెప్పడం | బీసీజీ తీవ్రమైన బాల్య రూపాలకే రక్షణ ఇస్తుంది; పెద్దవారికి ఇంకా ప్రమాదం ఉంది. |
| నెగటివ్ పరీక్షను అంచనా వేసేటప్పుడు ఇన్క్యుబేషన్ కాలాన్ని విస్మరించడం | సంక్రమణను తిరస్కరించే ముందు పూర్తి ఇన్క్యుబేషన్ కాలం వేచి ఉండాలి (ఉదా: హెచ్ఐవీ 2–12 వారాలు). |
| హెపటైటిస్-బిని నీటి ద్వారా వ్యాపిస్తుందని గుర్తించడం | ఇది రక్తం/శరీర ద్రవాల ద్వారా; హెప్-ఎ & ఈ నీటి ద్వారా. |
చివరి నిమిషం చిట్కాలు
- 30 సెకన్ల నియమం: పేరు చూసిన వెంటనే → కారణకారకం → వాహకం → వ్యాక్సిన్; వేగంగా గుర్తుకు తెచ్చుకోవడం.
- రెండు కాలమ్లు గీయండి: బాక్టీరియల్ vs వైరల్ → ప్రతి వర్గంలో టాప్ 5 వ్యాధులు; దృశ్య విరుద్ధత గుర్తుంటుంది.
- 3 “F” గుర్తుంచుకోండి: ఫంగస్ = పాదాలు & పొడిచర్మం (పైచర్మ); లోతైనవి కేవలం రోగనిరోధక లోపం ఉన్నవారిలో.
- ఎంసిక్యూల్స్లో డబుల్ నెగటివ్స్ చూడండి: “ఏది సరిపోదు” → భిన్నమైనది ఎంచుకోండి.
- పరీక్ష మొదటి 30 నిమిషాలు: అన్ని వ్యాధి ప్రశ్నలను ప్రయత్నించండి; ఇవి వాస్తవాధారితమైనవి & వేగంగా మార్కులు వస్తాయి.
త్వరిత ప్రాక్టీస్ (5 ఎంసిక్యూల్స్)
1. ఇవిలో ఏది వైరల్ వ్యాధి కాదు?
ఎ) రేబీస్ బి) మీజిల్స్ సి) టెటనస్ డి) మంప్స్ **సమాధానం:** సి) టెటనస్ (బాక్టీరియల్)-
జతలను సరిగ్గా జతపరచండి: a) కాలా-అజార్ 1) వుచెరేరియా
b) నిద్రా వ్యాధి 2) లీష్మేనియా
c) ఫైలేరియాసిస్ 3) ట్రిపానోసోమా
A) a-2, b-3, c-1 B) a-3, b-2, c-1 C) a-1, b-2, c-3 D) a-2, b-1, c-3
సమాధానం: A -
ఏ వ్యాధికి వ్యాక్సిన్ విశ్వవ్యాప్త టీకా కార్యక్రమంలో ఉన్నది కానీ అది వైరస్ను లక్ష్యంగా చేయదు? A) పోలియో B) DPT C) హెప్-బి D) రోటావైరస్
సమాధానం: B) DPT (డిఫ్తీరియా, పెర్టుసిస్, టెటనస్ – అన్నీ బాక్టీరియా) -
డెంగ్యూ మరియు చికుంగున్యా రెండింటినీ ప్రసారం చేసే వాహకం ఏది? A) అనోఫిలీస్ B) క్యూలెక్స్ C) ఎడీస్ D) గ్లోసినా
సమాధానం: C) ఎడీస్ -
ఒక కొత్త ఇన్ఫెక్షన్కు R₀ 4 అయితే, వ్యాప్తిని ఆపడానికి కనీసం ఎంత శాతం జనాభాను టీకా వేయాలి? A) 25% B) 50% C) 75% D) 90%
సమాధానం: C) 75% (HIT = 1 – ¼ = 0.75)
BETA
