জীৱবিজ্ঞান ৰোগ - দ্ৰুত পুনৰীক্ষণ
জীৱবিজ্ঞান ৰোগ - দ্ৰুত সংশোধন
মুখ্য বিন্দু (এক-বাক্য)
- বেক্টেৰিয়া টিবি (Mycobacterium), কলেৰা (Vibrio), টাইফয়েড (Salmonella) কাৰণ হয়।
- ভাইৰাছ এইডছ (HIV), মেজলছ (RNA ভাইৰাছ), ৰেবিজ (RNA ভাইৰাছ), কোভিড-১৯ (SARS-CoV-2) কাৰণ হয়।
- প্ৰটোজোয়া মেলেৰিয়া (Plasmodium), এমিবিয়েচিস (Entamoeba), ঘুমৰ ৰোগ (Trypanosoma) কাৰণ হয়।
- ফাংগাছ ৰিংৱৰ্ম আৰু এথলিটৰ ফুট কাৰণ হয়; ক্ল’ৰ’ফিল নাই, কেৰাটিন খোৱা।
- হেলমিন্থ এলিফেণ্টিয়েচিস (Wuchereria), টেনিয়েচিস (টেপৱৰ্ম) কাৰণ হয়।
- ভেক্টৰ: মেগী এন’ফিলিছ → মেলেৰিয়া; এডিছ → ডেংগিউ/চিকুনগুনিয়া; কিউলেক্স → ফিলেৰিয়েচিস।
- VAC ভেকচিন: DPT (ডিফথেৰিয়া, পাৰ্টুচিস, টেটানাছ) + প’লিঅ’ ড্ৰপছ + BCG (টিবি)।
- হেপাটাইটিছ-বি ভেকচিন মানৱৰ বাবে অনুমোদিত প্ৰথম ৰিকম্বিনেণ্ট ডিএনএ ভেকচিন।
- এণ্টিবায়’টিক কেৱল বেক্টেৰিয়াৰ ওপৰত কাম কৰে (পেনিচিলিনে কোষ-প্ৰাচীৰ বাধা দিয়ে); ভাইৰাছৰ বিৰুদ্ধে ব্যৰ্থ।
- পেছিভ ইমিউনিটি: তৈয়াৰ এণ্টিবডি (মায়ৰ দুধ, এণ্টিছিৰাম); স্বল্পকালীন।
- এক্টিভ ইমিউনিটি: শৰীৰে নিজে এণ্টিবডি তৈয়াৰ কৰে (সংক্ৰমণ/ভেকচিন); দীৰ্ঘকালীন।
- SCID “বাবল বয়” ৰোগ—জিন থেৰাপিৰ প্ৰথম সফলতা ৰেট্ৰ’ভাইৰাছ ভেক্টৰ ব্যৱহাৰ কৰি।
- কচৰ পোষ্টুলেট পাথজেন-ৰোগ সংযোগ নিশ্চিত কৰিবলৈ 4-ধাপীয় প্ৰমাণ।
- ইনকিউবেচন সময়সীমা: প্ৰবেশ আৰু প্ৰথম লক্ষণৰ মাজৰ সময়; লক্ষণৰ আগতে সংক্ৰমণ হ’ব পাৰে।
- ৱান হেল্থ ধাৰণা: মানৱ-প্ৰাণী-পৰিৱেশ ইন্টাৰফেচ যাতে জুন’টিক ৰোগ (যেনে নিপাহ) নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি।
গুৰুত্বপূৰ্ণ সূত্ৰ/নিয়ম
| সূত্ৰ/নিয়ম |
প্ৰয়োগ |
| মৌলিক প্ৰজনন সংখ্যা R₀ = (β × c × D) |
মহামাৰীৰ বিস্তাৰ আগবাঢ়োৱা; R₀ < 1 → ৰোগ নিভি যায়। |
| হাৰ্ড ইমিউনিটি থ্ৰেশহোল্ড % = 1 – 1/R₀ |
ন্যূনতম টিকাকৰণ আৱৰণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আনুমান কৰা। |
| এট্ৰিবিউটেবল ৰিস্ক = Iₑ – Iᵤ |
এক্সপোজাৰৰ বাবে অতিৰিক্ত ৰিস্ক (Iₑ = এক্সপোজডত ইন্সিডেন্স, Iᵤ = অনএক্সপোজড)। |
| কেজ-ফেটালিটি হাৰ = (মৃত্যু ÷ কেজ) × 100 |
ক্ষতিকাৰিতা মূল্যায়ন; অধিক → অধিক মাৰাত্মক ৰোগ। |
| অড্ছ ৰেচিঅ’ (OR) = (a×d)/(b×c) |
কেজ-কণ্ট্ৰ’ল অধ্যয়ন; OR > 1 → ৰিস্ক ফেক্টৰ। |
| ইন্সিডেন্স = (নতুন কেজ ÷ ঝুঁকিত থকা জনসংখ্যা) × 1000 |
প্ৰতি 1000 জনত প্ৰতি বছৰে নতুন ৰোগৰ বোজা। |
| প্ৰিভেলেন্স = ইন্সিডেন্স × সময়কাল |
মুঠ বিদ্যমান কেজ; দীঘলীয়া দীৰ্ঘকালীয়া অৱস্থা → উচ্চ প্ৰিভেলেন্স। |
| টিকা কাৰ্যকাৰিতা = (ARU – ARV)/ARU × 100 |
আক্ৰমণ হাৰৰ % হ্ৰাস (ARU অটিকাকৃত, ARV টিকাকৃত)। |
| ডাব্লিং টাইম ≈ 70 ÷ বৃদ্ধি হাৰ % |
আউটব্ৰেকত কেজ দুগুণ হোৱাৰ আনুমানিক সময়। |
মেমৰি ট্ৰিক্স
- “VAMP” – ভাইৰাছ: AIDS, মিজলছ, প’লিঅ’ (সকলো RNA ব্যতীত স্মলপক্স DNA)।
- “BCTV” – বেক্টেৰিয়াল ৰোগ: B-ব’টুলিজম, C-কলেৰা, T-টেটানাছ, V-টাইফয়েড।
- “MANGO” – মেলেৰিয়া, অমিবিয়াসিছ, নাগানা, জিয়াৰ্ডিয়াসিছ, অৰ্গানিজম = প্ৰট’জোৱা।
- “Very Sick People Take Medicine” – ভিব্ৰিঅ’, সালম’নেলা, প্লাজম’ডিয়াম, ট্ৰিপান’ছ’মা, মাইক’বেক্টেৰিয়াম (কাৰক জীৱ)।
- ৰিং-আকৃতিৰ ৰ্যাশ → “FUN-guy” (ফাংগাছ)ৰ কথা ভাবক, আঙুলিত RING পিন্ধিছে।
সাধাৰণ ভুলসমূহ
| ভুল |
শুদ্ধ পদ্ধতি |
| সাধাৰণ ঠাণ্ডাৰ বাবে (ভাইৰেল) এণ্টিবায়’টিক ব্যৱহাৰ কৰা |
এণ্টিবায়’টিক কেৱল বেক্টেৰিয়াল সংক্ৰমণৰ বাবে; ভাইৰেল হ’লে লক্ষণ অনুসৰি চিকিৎসা। |
| ভেক্টৰ আৰু পাথজেন গুলিয়াই দিয়া |
মচা = ভেক্টৰ; প্লাজম’ডিয়াম = পাথজেন। |
| টিবি ভেকচিনে জীৱনভৰি সুৰক্ষা দিয়ে বুলি কোৱা |
বিচিজি কেৱন গুৰুতৰ শৈশৱৰ ৰূপসমূহ সুৰক্ষা দিয়ে; বয়স্ক লোকেও ঝুঁকিত থাকে। |
| নেগেটিভ টেষ্ট বিচাৰি থাকোতে ইনকিউবেচন পিৰিয়ড উপেক্ষা কৰা |
সংক্ৰমণ নাকচ কৰাৰ আগতে সম্পূৰ্ণ ইনকিউবেচন অপেক্ষা কৰিব লাগে (যেনে এইচআইভি ২–১২ সপ্তাহ)। |
| হেপাটাইটিছ-বি ক জলজ বুলি চিহ্নিত কৰা |
ইহঁত ৰক্ত/শৰীৰৰ তৰল পদাৰ্থজ; হেপ-এ আৰু ই জলজ। |
শেষ মুহূৰ্তৰ টিপ্ছ
- ৩০-ছেকেণ্ডৰ নিয়ম: নাম চোৰাই চাওক → কাৰক এজেণ্ট → ভেক্টৰ → ভেকচিন; দ্ৰুত স্মৃতি শৃংখল।
- দুটা কলাম আঁকক: বেক্টেৰিয়াল বনাম ভাইৰেল → প্ৰতিটোত শীৰ্ষ ৫টা ৰোগ লিখক; দৃশ্যিক বিৰোধ মনত থাকে।
- ৩টা “এফ” মনত ৰাখক: ফাংগাছ = পা আৰু ফ্লেকি চৰ্ম (পৃষ্ঠত); গভীৰ কেৱল ইমিউনো-কম্প্ৰমাইজড হ’লে।
- এমচিকিউত ডাবল নেগেটিভ চাওক: “কোনটো মিল নহয়” → বেয়া এটা বাছি লওক।
- পৰীক্ষাৰ প্ৰথম ৩০ মিনিট: সকলো ৰোগৰ প্ৰশ্ন চেষ্টা কৰক; ইয়া তথ্যাধাৰিত আৰু দ্ৰুত নম্বৰ দিয়ে।
দ্ৰুত অনুশীলন (৫টা এমচিকিউ)
1. তলৰ কোনটো ভাইৰেল ৰোগ নহয়?
A) ৰেবিছ B) মিজলছ C) টেটানাছ D) মাম্পছ
**উত্তৰ:** C) টেটানাছ (বেক্টেৰিয়াল)
2. জোড়া সঠিকভাবে মিলাওক:
a) কালা-আজাৰ 1) উচেৰেৰিয়া
b) ঘুমৰ ৰোগ 2) লিশমেনিয়া
c) ফিলাৰিয়াছিস 3) ট্ৰিপেনছোমা
A) a-2, b-3, c-1 B) a-3, b-2, c-1 C) a-1, b-2, c-3 D) a-2, b-1, c-3
**উত্তৰ:** A
3. কোনটো ৰোগৰ ভেকচিন সাৰ্বজনীন প্ৰতিষেধকৰ অন্তৰ্ভুক্ত কিন্তু ভাইৰাছক লক্ষ্য নকৰে?
A) প’লিঅ B) DPT C) হেপ-বি D) ৰ’টাভাইৰাছ
**উত্তৰ:** B) DPT (ডিফথেৰিয়া, পাৰ্টুচিছ, টেটানাছ – সকলো বেক্টেৰিয়াল)
4. কোনটো ভেক্টৰে ডেংগু আৰু চিকুনগুনিয়া দুয়োটা সংক্ৰমণ কৰায়?
A) এনফিলিছ B) কুলেক্স C) এডিছ D) গ্লছিনা
**উত্তৰ:** C) এডিছ
5. যদি এটা নতুন সংক্ৰমণৰ R₀ = 4 হয়, বিস্তাৰ ৰোধ কৰিবলৈ ন্যূনতম কিমান শতাংশ জনসংখ্যাক ভেকচিন দিব লাগিব?
A) 25% B) 50% C) 75% D) 90%
**উত্তৰ:** C) 75% (HIT = 1 – ¼ = 0.75)
BETA
