ఇండియన్ ఎకానమీ బేసిక్స్ - 60 నిమిషాల త్వరిత పునర్విమర్శ
భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ మూలాధారాలు – త్వరిత పునశ్చరణ
ముఖ్యాంశాలు (ఒకే వాక్యంలో)
- GDP = ఒక సంవత్సరంలో భారతదేశంలో ఉత్పత్తి అయిన అన్ని చివరి వస్తువులు & సేవల మొత్తం మార్కెట్ విలువ.
- GNP = GDP + విదేశాల నుండి నికర ఆదాయం (భారతీయుల విదేశీ ఆదాయం – భారతదేశంలో విదేశీయుల ఆదాయం).
- GDP లెక్కింపుకు ఆధార సంవత్సరం – 2011-12 (ప్రస్తుతం); 2017-18కు మార్పు ప్రక్రియలో ఉంది.
- నీతి ఆయోగ్ 1 జనవరి 2015న ప్లానింగ్ కమిషన్ను భర్తీ చేసింది; 2017 తర్వాత ఐదేళ్ల ప్రణాళికలు లేవు.
- ఆర్థిక కమిషన్ (ఆర్టికల్ 280) కేంద్ర పన్నులను రాష్ట్రాలతో పంచుకోవడాన్ని సిఫారసు చేస్తుంది (15వ FC: 2021-26).
- రెవెన్యూ లోటు = రెవెన్యూ ఖర్చు – రెవెన్యూ ఆదాయాలు; ఆర్థిక లోటు = మొత్తం ఖర్చు – (రెవెన్యూ ఆదాయాలు + రుణేతర మూలధన ఆదాయాలు).
- ప్రాథమిక లోటు = ఆర్థిక లోటు – వడ్డీ చెల్లింపులు.
- అధిక ధరల లక్ష్యం (RBI + ప్రభుత్వం) = 4 % ± 2 %; ప్రధానంగా CPI-C (కన్స్యూమర్ ప్రైస్ ఇండెక్స్ – కంబైన్డ్) ద్వారా కొలుస్తారు.
- రెపో రేటు – RBI బ్యాంకులకు తాత్కాలికంగా రుణాలు ఇచ్చే రేటు; రివర్స్ రెపో – RBI ద్రవ్య ప్రవాహాన్ని గ్రహిస్తుంది.
- SLR – NDTLలో శాతం ద్రవ ఆస్తుల్లో ఉంచాలి; CRR – NDTLలో శాతం నగదుగా RBI వద్ద ఉంచాలి (వడ్డీ లేదు).
- ప్రాధాన్య రంగ రుణాలు – దేశీ బ్యాంకుల కోసం సర్దుబాటు చేసిన నికర బ్యాంక్ రుణాల (ANBC) 40 %.
- SEBI (1992) – మూలధన మార్కెట్ నియంత్రణ సంస్థ; IRDAI (1999) – బీమా నియంత్రణ సంస్థ; PFRDA (2003) – పెన్షన్ నియంత్రణ సంస్థ.
- GST 1 జూలై 2017న ప్రవేశపెట్టబడింది; 4 రేట్ల నిర్మాణం 5-12-18-28 % (+ 0 % & సెస్).
- FDI పరిమితి – రైల్వేల్లో 100 %, బీమాలో 74 %, బ్యాంకింగ్లో (ప్రైవేట్) 49 %.
- MSME నిర్వచనం (2020) – మైక్రో: ₹1 కోటి టర్నోవర్; స్మాల్: ₹10 కోట్లు; మీడియం: ₹50 కోట్లు.
- e-RUPI – 2 ఆగస్టు 2021న NPCI వౌచర్ ఆధారిత, వ్యక్తి-నిర్దిష్ట డిజిటల్ చెలామణీని ప్రారంభించింది.
- ఆత్మనిర్భర్ భారత్ – 5 స్తంభాలు: ఆర్థిక వ్యవస్థ, మౌలిక వసతులు, వ్యవస్థ, జనాభా, డిమాండ్.
- PM-KISAN – భూమి కలిగిన రైతులకు ₹6,000/సంవత్సరం 3 వాయిదాల్లో (ప్రతి వాయిదా ₹2,000).
- MPLADS – MP లోకల్ ఏరియా డెవలప్మెంట్ స్కీమ్ (ప్రతి MPకి ₹5 కోట్లు/సంవత్సరం); గ్రామ సభ పంచాయతీ రాజ్కు పునాది (73వ రాజ్యాంగ సవరణ).
- **భారతదేశం 2019లో 5వ అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థ (నామమాత్రపు GDP)గా మారింది; PPPలో 3వ అతిపెద్దది (IMF 2023).
ముఖ్యమైన సూత్రాలు/నియమాలు
| సూత్రం/నియమం | అన్వయం |
|---|---|
| మార్కెట్ ధరల వద్ద జిడిపి = కారక ఖర్చు వద్ద జిడిపి + పరోక్ష పన్నులు – సబ్సిడీలు | కారక-ఖర్చు జిడిపిని మార్కెట్-ధర జిడిపిగా మార్చడం |
| జిఎన్పి = జిడిపి + విదేశాల నుంచి నికర కారక ఆదాయం | దేశీయ vs జాతీయ ఆదాయాన్ని పోల్చడం |
| తలసరి ఆదాయం = జాతీయ ఆదాయం ÷ మధ్యవర్తి జనాభా | జీవన ప్రమాణ సూచిక |
| ఆదాయ లోటు = ఆదాయ ఖర్చు – ఆదాయ రసీదులు | ప్రస్తుత ఖాతా అసమతుల్యత కొలమానం |
| ఆర్థిక లోటు = మొత్తం ఖర్చు – (ఆదాయ రసీదులు + రుణాల వసూళ్లు + ఇతర మూలధన రసీదులు) | ప్రభుత్వ రుణ అవసరం |
| ప్రాథమిక లోటు = ఆర్థిక లోటు – వడ్డీ చెల్లింపులు | పాత వడ్డీని మినహాయించి రుణం |
| ద్రవ్యోల్బణ రేటు = [(సిపిఐ₂ – సిపిఐ₁) ÷ సిపిఐ₁] × 100 | వార్షిక ధర పెరుగుదల లెక్క |
| дор дорఖార్చు భత్యం (డిఎ %) = [(గత 12 నెలల సగటు సిపిఐ – ఆధార్ సిపిఐ) ÷ ఆధార్ సిపిఐ] × 100 | జీతం/పెన్షన్ సర్దుబాటు |
| రుణ సృష్టి గుణకం = 1 ÷ (సిఆర్ఆర్ + ఎస్ఎల్ఆర్) | బ్యాంకుల ద్రవ్య గుణక సన్నిహిత విలువ |
| జిఎస్టీ పరిహారం = (అంచనా ఆదాయం – అసలు ఆదాయం) × 5 సంవత్సరాలు | రాష్ట్రాలకు ఆదాయ నష్టానికి |
జ్ఞాపక తంత్రాలు
- జిజిఎన్ – జిడిపి → జిఎన్పి: విదేశాల నుంచి నికర ఆదాయాన్ని కలపండి.
- ఎఫ్ఆర్ఐ – ఆర్థిక, ప్రాథమిక, ఆదాయ లోట్లు: ఎప్పుడూ → ఆన్లైన్ ఐంటరెస్ట్ తీసేయండి → ప్రాథమిక.
- 4-5-6 – ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యం 4 %, ±2 % → 4-5-6 గుర్తుంచుకోండి (4 మధ్య, 5-6 అంచులు).
- సిఆర్ఆర్-ఎస్ఎల్ఆర్ – “నగదు సిఆర్ఆర్, ఎస్ేవింగ్స్+బాండ్లు ఎస్ఎల్ఆర్”.
- **జిఎస్టి స్లాబ్ కవిత” – “5 జీవించు, 12 తవ్వు, 18 డేట్, 28 గ్రేట్”.
సాధారణ తప్పులు
| తప్పు | సరైన విధానం |
|---|---|
| GNPను GDPతో గందరగోళం చేయడం | GNPలో విదేశాలలోని భారతీయ ఆదాయాలు ఉంటాయి; GDP పూర్తిగా దేశీయమే |
| డిస్ఇన్వెస్ట్మెంట్ను ఆదాయ రసీదుగా భావించడం | ఇది మూలధన రసీదు, ఆదాయ రసీదు కాదు |
| ప్రాథమిక లోటును లెక్కించేటప్పుడు వడ్డీని ఫిస్కల్ లోటుకు కలపడం | వడ్డీని తీసివేయాలి: ప్రాథమిక = ఫిస్కల్ – వడ్డీ |
| వినియోగదారుల ద్రవ్యోల్బణానికి WPIని ఉపయోగించడం | RBI లక్ష్య ద్రవ్యోల్బణానికి CPI-Cని ఉపయోగించండి |
| SLR భద్రతలకు వడ్డీ వస్తుందని మర్చిపోవడం | CRR బ్యాలెన్స్కు సున్నా వడ్డీ; SLR ఆస్తులకు వడ్డీ వస్తుంది |
చివరి నిమిషం చిట్కాలు
- టేబుల్స్ స్కాన్ చేయండి: గత 3 సంవత్సరాల GDP వృద్ధి, ద్రవ్యోల్బణం, రెపో రేటు ధోరణులు – 1 ప్రత్యక్ష ప్రశ్న ఖచ్చితంగా వస్తుంది.
- అక్రోనిమ్స్ మొదట: SEBI, IRDAI, PFRDA, NPCI – పూర్తి రూపాలు & 1 వాక్య మ్యాండేట్ తెలుసుకోండి.
- లోటు క్రమం: ఆదాయ ≥ ఫిస్కల్ ≥ ప్రాథమిక (ప్రాథమిక ప్రతికూలంగా ఉండవచ్చు); సంఖ్యా ఉదాహరణ సిద్ధంగా ఉంచండి.
- GST కౌన్సిల్ = కేంద్రం + రాష్ట్రాలు; నిర్ణయాలకు 3/4 మెజారిటీ అవసరం, కేంద్రానికి 1/3 బరువు – ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం.
- అత్యంతాలను తొలగించండి: ఆప్షన్లలో, 0% & 100% SLR/CRRకి అరుదుగా సరైనవి; ప్రస్తుత SLR 18%, CRR 4.5%.
త్వరిత ప్రాక్టీస్ (5 MCQs)
Q1. మార్కెట్ ధరల వద్ద GDPని లెక్కించేటప్పుడు కిందివాటిలో ఏది చేర్బడదు?
A) చివరి వస్తువుల విలువ
B) పరోక్ష పన్నులు
C) సబ్సిడీలు
D) సెకండ్ హ్యాండ్ కార్ అమ్మకం కమిషన్ → సమాధానం: D (ట్రాన్స్ఫర్/వినియోగించిన వస్తువు)
ప్ర2. CRR 4 % మరియు SLR 18 % అయితే, సుమారు క్రెడిట్-క్రియేషన్ మల్టిప్లయర్:
A) 25
B) 5
C) 4.5
D) 20 → సమాధానం: B (1 ÷ 0.22 ≈ 4.5 ≈ 5 దగ్గరి ఎంపికలలో)
ప్ర3. 15వ ఆర్థిక సంఘం రాష్ట్రాలకు విభజన పూల్లోని నిలువు వికేంద్రీకరణను ఎంత శాతం వద్ద సిఫారసు చేసింది:
A) 32 %
B) 41 %
C) 42 %
D) 45 % → సమాధానం: B
ప్ర4. ప్రాథమిక లోటు ఎప్పుడు ప్రతికూలంగా ఉండవచ్చు:
A) ఆదాయ లోటు సున్నా అయినప్పుడు
B) ఆర్థిక లోటు < వడ్డీ చెల్లింపులు
C) ఆర్థిక లోటు > వడ్డీ చెల్లింపులు
D) మూలధన రసీదులు మూలధన ఖర్చులను మించినప్పుడు → సమాధానం: B
ప్ర5. భారతదేశ ప్రస్తుత ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్య పరిధి (2021-26):
A) 3 % ± 1 %
B) 4 % ± 2 %
C) 5 % ± 1 %
D) 6 % తో పై సహనం 2 % → సమాధానం: B
BETA
