ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ মূল কথা – ৬০ মিনিটৰ দ্ৰুত পুনৰীক্ষণ
ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়বোৰ – দ্ৰুত পুনৰীক্ষণ
মুখ্য বিন্দুবোৰ (এক-বাক্যৰ)
- GDP = এখন বছৰত ভাৰতৰ ভিতৰত উৎপন্ন সকলো শেষ পণ্য আৰু সেৱাৰ মুঠ বজাৰ মূল্য।
- GNP = GDP + বিদেশৰ পৰা নিট আয় (ভাৰতীয়সকলৰ বিদেশৰ আয় – ভাৰতত থকা বিদেশীসকলৰ আয়)।
- GDP গণনাৰ বেছ বছৰ – বৰ্তমান 2011-12; 2017-18 লৈ স্থানান্তৰ প্রক্রিয়াধীন।
- নীতি আয়োগ 1 জানুৱাৰী 2015 ত প্লেনিং কমিছনৰ সলনি হিচাপে গঠিত; 2017ৰ পিছত আৰু কোনো পাঁচ বছৰীয়া পৰিকল্পনা নাই।
- অর্থ আয়োগ (আৰ্টিকেল 280) কেন্দ্ৰীয় কৰৰ ৰাজ্যসকলৰ লগত ভাগবণ্টনৰ সুপাৰিশ কৰে (১৫তম অর্থ আয়োগ: 2021-26)।
- ৰাজহ ঘাটতি = ৰাজহ ব্যয় – ৰাজহ আহৰণ; অর্থ ঘাটতি = মুঠ ব্যয় – (ৰাজহ আহৰণ + ঋণবিহীন মূলধন আহৰণ)।
- প্রাথমিক ঘাটতি = অর্থ ঘাটতি – সুদৰ বাবে অৰ্পণ।
- মূল্যবৃদ্ধিৰ লক্ষ্য (RBI + চৰকাৰ) = 4 % ± 2 %; মূলত CPI-C (গ্ৰাহক মূল্য সূচক – সমন্বিত) দ্বাৰা মাপা হয়।
- ৰিপ’ হাৰ – RBI এ বেংককলৈ স্বল্পম্যাদী ঋণ দিয়াৰ হাৰ; ৰিভাৰ্ছ ৰিপ’ – RBI এ তৰলতা শোষণ কৰে।
- SLR – NDTLৰ এটা শতাংশ তৰল সম্পত্তিত ৰখা লাগে; CRR – NDTLৰ এটা শতাংশ RBI ৰ লগত নগদ হিচাপে ৰখা লাগে (কোনো সুদ নাই)।
- প্রাথমিক-খণ্ডৰ ঋণ – দেশীয় বেংকৰ Adjusted Net Bank Credit (ANBC) ৰ 40 %।
- SEBI (1992) – মূলধন বজাৰ নিয়ন্ত্ৰক; IRDAI (1999) – বীমা নিয়ন্ত্ৰক; PFRDA (2003) – পেঞ্চন নিয়ন্ত্ৰক।
- GST 1 জুলাই 2017 ত চালু কৰা হৈছিল; 4-হাৰৰ গঠন 5-12-18-28 % (+ 0 % আৰু সেছ)।
- FDI সীমা – ৰেলৱেত 100 %, বীমাত 74 %, বেংকিংত (ব্যক্তিগত) 49 %।
- MSME সংজ্ঞা (2020) – মাইক্ৰো: ₹1 কোটি টৰ্ণোভাৰ; স্মল: ₹10 কোটি; মিডিয়াম: ₹50 কোটি।
- e-RUPI – 2 আগষ্ট 2021, NPCI এ ভাউচাৰ-ভিত্তিক, ব্যক্তি-নিৰ্দিষ্ট ডিজিটেল পেমেণ্ট আৰম্ভ কৰিছিল।
- আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰত – 5 স্তম্ভ: অৰ্থনীতি, অবকাঠামো, ব্যৱস্থা, জনসংখ্যা, চাহিদা।
- PM-KISAN – ভূমিৰ অধিকাৰী কৃষকক বছৰত ₹6,000, 3 কিস্তিত (প্ৰতি কিস্তি ₹2,000)।
- MPLADS – MP লোকেল এৰিয়া ডেভেলপমেন্ট স্কীম (প্ৰতি MP লৈ বছৰত ₹5 কোটি); গ্ৰাম সভা হৈছে পঞ্চায়তী ৰাজৰ মূল ভিত্তি (৭৩তম সাংবিধানিক সংশোধন)।
- **ভাৰত 2019 ত পঞ্চম বৃহত্তম অৰ্থনীতি (নামমাত্ৰ GDP) হৈছিল; PPP ত তৃতীয় বৃহত্তম (IMF 2023)।
গুৰুত্বপূৰ্ণ সূত্ৰ/নিয়ম
| সূত্ৰ/নিয়ম | প্ৰয়োগ |
|---|---|
| বজাৰ মূল্যত GDP = উৎপাদন খৰচত GDP + পৰোক্ষ কৰ – ভৰ্তুকি | উৎপাদন খৰচত GDP ক বজাৰ মূল্যত GDP লৈ পৰিবৰ্তন কৰা |
| GNP = GDP + বিদেশৰ পৰা নিট উপাৰ্জন | দেশীয় বনাম জাতীয় উপাৰ্জনৰ তুলনা |
| মুখ্য উপাৰ্জন = জাতীয় উপাৰ্জন ÷ বছৰৰ মাজভাগৰ জনসংখ্যা | জীৱনমানৰ সূচক |
| ৰাজস্ব ঘাটতি = ৰাজস্ব ব্যয় – ৰাজস্ব আহৰণ | বৰ্তমান একাউণ্টৰ অসামঞ্জস্যৰ মাপকাঠি |
| বিত্তীয় ঘাটতি = মুঠ ব্যয় – (ৰাজস্ব আহৰণ + ঋণৰ উদ্ধাৰ + অন্যান্য মূলধন আহৰণ) | চৰকাৰৰ ধাৰণৰ প্ৰয়োজন |
| প্ৰাথমিক ঘাটতি = বিত্তীয় ঘাটতি – সুদৰ পৰিশোধ | পুৰণি সুদ বাদে ধাৰণ |
| মূদ্ৰাস্ফীতিৰ হাৰ = [(CPI₂ – CPI₁) ÷ CPI₁] × 100 | বাৰ্ষিক মূল্য বৃদ্ধিৰ গণনা |
| মহাৰ্ঘ ভাতা (DA %) = [(গত 12 মাহৰ গড় CPI – আধাৰ CPI) ÷ আধাৰ CPI] × 100 | বেতন/পেঞ্চন সংশোধন |
| ঋণ সৃষ্টি গুণক = 1 ÷ (CRR + SLR) | ব্যাংকৰ আনুমানিক মানি গুণক |
| GST ক্ষতিপূৰণ = (প্ৰাক্কলিত ৰাজস্ব – প্ৰকৃত ৰাজস্ব) × 5 বছৰ | ৰাজ্যক ৰাজস্ব ক্ষতিৰ বাবে |
মনত ৰখাৰ কৌশল
- GGN – GDP → GNP: Nিট উপাৰ্জন বিদেশৰ পৰা যোগ কৰক।
- FRI – বিত্তীয়, প্ৰাথমিক, ৰাজস্ব ঘাটতি: Fুল → Iন্টাৰেষ্ট আঁতৰাওক → প্ৰাথমিক।
- 4-5-6 – মূদ্ৰাস্ফীতিৰ লক্ষ্য 4 %, ±2 % → 4-5-6 মনত ৰাখক (4 মাজত, 5-6 কিনাৰত)।
- CRR-SLR – “কেচ হৈছে CRR, Savings+Bonds হৈছে SLR”।
- GST স্ল্যাব ছন্দ – “5 বাচি থাকে, 12 গাঁঠি, 18 ডেট, 28 গ্ৰেট”।
সাধাৰণ ভুলসমূহ
| ভুল | সঠিক পদ্ধতি |
|---|---|
| GNP আৰু GDP গুলিয়াই ফেলা | GNP-ত ভাৰতীয়ৰ বিদেশত উপাৰ্জিত আয় অন্তৰ্ভুক্ত; GDP কেৱল দেশীয় |
| ডিছইনভেষ্টমেন্টক ৰাজস্ব আদায় বুলি ধৰা | ই এটা মূলধন আদায়, ৰাজস্ব নহয় |
| ফিস্কেল ডেফিচিটত সুদ যোগ কৰি প্ৰাইমাৰী ডেফিচিট বুলি ধৰা | বিয়োগ কৰক সুদ: প্ৰাইমাৰী = ফিস্কেল – সুদ |
| ভোক্তা মূল্যবৃদ্ধিৰ বাবে WPI ব্যৱহাৰ কৰা | RBI-ৰ মূল্যবৃদ্ধি লক্ষ্যৰ বাবে CPI-C ব্যৱহাৰ কৰক |
| SLR-ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিপত্তিৰ ব্যৱহাৰৰ সুদ উপাৰ্জন কৰে বুলি ভুলে ভাবা | CRR-ৰ স্থিতিৰ উপৰত শূন্য সুদ; SLR-ৰ সম্পত্তিৰ সুদ উপাৰ্জন হয় |
শেষ মুহূৰ্তৰ টিপ্ছ
- টেবল স্কেন কৰক: GDP বৃদ্ধি, মূল্যবৃদ্ধি, ৰেপো হাৰৰ গতি – শেষ ৩ বছৰৰ, প্ৰত্যক্ষ প্ৰশ্ন প্রায় নিশ্চিত।
- এক্ৰনিম আগত: SEBI, IRDAI, PFRDA, NPCI – সম্পূৰ্ণ নাম আৰু ১-লাইন দায়িত্ব জানক।
- ডেফিচিট ক্ৰম: ৰাজস্ব ≥ ফিস্কেল ≥ প্ৰাইমাৰী (প্ৰাইমাৰী ঋণাত্মক হ’ব পাৰে); সংখ্যাত্মক উদাহৰণ তৈয়াৰ ৰাখক।
- GST কাউন্সিল = কেন্দ্ৰ + ৰাজ্য; সিদ্ধান্তৰ বাবে ৩/৪ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰ প্ৰয়োজন, কেন্দ্ৰৰ ১/৩ ওজন – প্ৰশ্ন সম্ভাৱ্য।
- চৰম বিকল্প বাদ দিয়ক: বিকল্পত 0 % আৰু 100 % কেতিয়াও SLR/CRR-ত সঠিক নহয়; বৰ্তমান SLR 18 %, CRR 4.5 %।
দ্ৰুত অনুশীলন (৫ MCQ)
Q1. বজাৰ মূল্যত GDP গণনা কৰোতে তলৰ কোনটো অন্তৰ্ভুক্ত নকৰা হয়?
A) চূড়ান্ত সামগ্ৰীৰ মূল্য
B) পৰোক্ষ কৰ
C) ভৰ্তুকি
D) দ্বিতীয় হাতৰ গাড়ী বিক্ৰয়ৰ কমিচন → উত্তৰ: D (ট্ৰান্সফাৰ/ব্যৱহৃত সামগ্ৰী)
Q2. যদি CRR 4 % আৰু SLR 18 % হয়, তেন্তে আনুমানিক ঋণ-সৃষ্টি গুণক হ’ব:
A) 25
B) 5
C) 4.5
D) 20 → উত্তৰ: B (1 ÷ 0.22 ≈ 4.5 ≈ 5 নিকটতম বিকল্পত)
Q3. 15তম অৰ্থনৈতিক আয়োগে ৰাজ্যসমূহলৈ বিভাজনযোগ্য পুলৰ উলম্ব হস্তান্তৰৰ সুপাৰিশ কৰিছে:
A) 32 %
B) 41 %
C) 42 %
D) 45 % → উত্তৰ: B
Q4. প্ৰাইমাৰী ঘাটত ঋণাত্মক হ’ব পাৰে যদি:
A) ৰাজস্ব ঘাট শূন্য হয়
B) বিত্তীয় ঘাট < ব্যাজৰ পৰিশোধ
C) বিত্তীয় ঘাট > ব্যাজৰ পৰিশোধ
D) মূলধন প্ৰাপ্তি মূলধন ব্যয়ক অতিক্ৰম কৰে → উত্তৰ: B
Q5. ভাৰতৰ বৰ্তমানৰ মুদ্ৰাস্ফীতি লক্ষ্য ব্ৰেকেট (2021-26) হৈছে:
A) 3 % ± 1 %
B) 4 % ± 2 %
C) 5 % ± 1 %
D) 6 % য’ত ওপৰৰ সহনশীলতা 2 % → উত্তৰ: B
BETA
