1. కంపెనీ పాలన - రెగ్యులేటింగ్ చట్టం 1773

• అమలులోకి వచ్చిన సంవత్సరం: 1773
• ప్రధాన నిబంధనలు:
  • బెంగాల్ గవర్నర్‌ను బెంగాల్ గవర్నర్ జనరల్‌గా చేసింది.
  • ద్వంద్వ పాలన విధానాన్ని (దివానీ మరియు నిజామత్) ప్రవేశపెట్టింది.
• ప్రాముఖ్యత:
  • బ్రిటిష్ పాలన భారతదేశంపై ప్రారంభమైన సంకేతం.
  • కేంద్రీకృత పరిపాలన వైపు తొలి అడుగు.
• ముఖ్య పదం:రెగ్యులేటింగ్ చట్టం - బ్రిటిష్ పార్లమెంట్ భారతదేశానికి సంబంధించి తీసుకున్న తొలి ప్రధాన చట్టం.

2. పిట్స్ చట్టం 1793

• అమలులోకి వచ్చిన సంవత్సరం: 1793
• ప్రధాన నిబంధనలు:
  • ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీపై పర్యవేక్షణ కోసం లండన్‌లో బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ను ఏర్పాటు చేసింది.
  • నిర్వాహక మరియు విధాన నిర్ణయాధికారాలను వేరు చేసింది.
  • గవర్నర్ జనరల్‌కు సలహా ఇవ్వడానికి నాలుగు సభ్యుల మండలిని ప్రవేశపెట్టింది.
• ప్రాముఖ్యత:
  • బ్రిటిష్ పరిపాలనా నియంత్రణను బలపరిచింది.
  • గవర్నర్ జనరల్‌కు రాజకీయ మరియు సైనిక అధికారాల పునాది వేసింది.
• ముఖ్య పదం:నాలుగు సభ్యుల మండలి - రాష్ట్ర వ్యవహారాలపై గవర్నర్ జనరల్‌కు సలహా ఇచ్చేది.

3. చార్టర్ చట్టం 1813

• అమలులోకి వచ్చిన సంవత్సరం: 1813
• ప్రధాన నిబంధనలు:
  • ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చార్టర్‌ను 20 సంవత్సరాల పాటు పునరుద్ధరించింది.
  • భారతదేశంలో ఆంగ్ల విద్యను స్థాపించింది.
  • గవర్నర్ జనరల్‌కు పరిమిత అధికారాలును ప్రవేశపెట్టింది.
  • నవాబుల నిజామత్ (సైనిక) అధికారాలను రద్దు చేసింది.
• ప్రాముఖ్యత:
  • భారతీయ ప్రాంతాలపై బ్రిటిష్ ప్రత్యక్ష నియంత్రణకు ప్రారంభాన్ని సూచించింది.
  • భారతదేశంలో ఆధునిక విద్యా వ్యవస్థకు పునాది వేసింది.
• ముఖ్య పదం:ఆంగ్ల విద్య - భారతదేశంలో విద్యకు సంబంధించిన తొలి ప్రధాన విధానం.

4. చార్టర్ చట్టం 1833

• అమలులోకి వచ్చిన సంవత్సరం: 1833
• ప్రధాన నిబంధనలు:
  • ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ నిజామత్ మరియుదివానీ అధికారాలను రద్దు చేసింది.
  • భారతదేశ గవర్నర్ జనరల్ను నాలుగు సభ్యుల కౌన్సిల్‌తో స్థాపించింది.
  • భారతదేశ గవర్నర్ జనరల్ను బ్రిటిష్ పరిపాలనకు అధిపతిగా నియమించింది.
  • భారతదేశంలో కేంద్ర ప్రభుత్వంను స్థాపించింది.
  • గవర్నర్ జనరల్‌కు సలహా ఇవ్వడానికి లండన్‌లో ఇండియా కౌన్సిల్ను ప్రవేశపెట్టింది.
• ప్రాముఖ్యత:
  • బ్రిటిష్ క్రౌన్ కింద అధికారాన్ని కేంద్రీకరించింది.
  • ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాత్రను పరిపాలనలో ముగించింది.
• ముఖ్య పదం:కేంద్ర ప్రభుత్వం - భారతదేశంలో తొలి అధికారిక పరిపాలనా నిర్మాణం.

5. చార్టర్ చట్టం 1853

• అమలులోకి వచ్చిన సంవత్సరం: 1853
• ప్రధాన అంశాలు:
  • భారతీయ సివిల్ సర్వీస్ (ICS) స్థాపన.
  • నియామకం కోసం సివిల్ సర్వీస్ పరీక్షలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి.
  • భారతీయ సివిల్ సర్వీస్ కమిషన్ స్థాపించబడింది.
• ప్రాముఖ్యత:
  • వృత్తిపరమైన పరిపాలనా వ్యవస్థను సృష్టించింది.
  • భారతదేశంలో ఆధునిక పరిపాలనకు పునాది వేసింది.
• ముఖ్య పదం:భారతీయ సివిల్ సర్వీస్ (ICS) - భారతదేశంలో తొలి వృత్తిపరమైన పరిపాలనా సంస్థ.

6. క్రౌన్ పాలన - భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1858

• అమలులోకి వచ్చిన సంవత్సరం: 1858
• ప్రధాన అంశాలు:
  • భారతదేశ నియంత్రణను ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ నుండిబ్రిటిష్ క్రౌన్కు బదలాయించింది.
  • భారత వైస్రాయ్ను బ్రిటిష్ క్రౌన్ ప్రతినిధిగా నియమించింది.
  • లండన్‌లో భారతదేశం కోసం బ్రిటిష్ సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేట్ పదవిని సృష్టించింది.
• ప్రాముఖ్యత:
  • భారతదేశంలో క్రౌన్ పాలన ప్రారంభాన్ని సూచించింది.
  • భారత పరిపాలనపై నేరుగా బ్రిటిష్ నియంత్రణను స్థాపించింది.
• ముఖ్య పదం:భారత వైస్రాయ్ - భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పరిపాలనకు ముఖ్యస్థుడు.

7. భారత కౌన్సిల్ చట్టం 1861

• అమలులోకి వచ్చిన సంవత్సరం: 1861
• ప్రధాన అంశాలు:
  • వైస్రాయ్ కౌన్సిల్‌లో అధికారేతర సభ్యులను ప్రవేశపెట్టింది.
  • భారతీయ సభ్యులకు సంప్రదింపు పాత్రను అనుమతించింది.
  • ప్రాంతీయ కౌన్సిల్‌లను స్థాపించింది.
• ప్రాముఖ్యత:
  • పాలనలో భారతీయుల పాల్గొనడానికి తొలి అడుగు.
  • రాజకీయ ప్రాతినిధ్యంకు పునాది వేసింది.
• ముఖ్య పదం:అధికారేతర సభ్యులు - కౌన్సిల్‌లో తొలి భారతీయ సభ్యులు.

8. భారత కౌన్సిల్ చట్టం 1909 (మార్లే-మింటో సంస్కరణలు)

• అమలులోకి వచ్చిన సంవత్సరం: 1909
• ప్రధాన నిబంధనలు:
  • శాసన మండళ్లలో వెయిటెడ్ ఓటింగ్ వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టింది.
  • ముస్లింల కోసం ప్రత్యేక ఎన్నికల వ్యవస్థను అనుమతించింది.
  • అధికారేతర సభ్యుల సంఖ్యను పెంచింది.
• ప్రాముఖ్యత:
  • భారతీయ ప్రాతినిధ్యంను ప్రవేశపెట్టిన తొలి ప్రధాన సంస్కరణ.
  • సాముదాయిక విభేదాలను బలపరిచింది.
• ముఖ్యమైన పదం:ప్రత్యేక ఎన్నికల వ్యవస్థ - వేర్వేరు సముదాయాలకు వేర్వేరు ఓటింగ్.

9. భారత కౌన్సిల్ చట్టం 1919 (మాంటేగూ-చెల్మ్స్‌ఫోర్డ్ సంస్కరణలు)

• అమలులోకి వచ్చిన సంవత్సరం: 1919
• ప్రధాన నిబంధనలు:
  • ప్రావిన్సులలో డయార్కీను ప్రవేశపెట్టింది.
  • రిజర్వ్ మరియు ట్రాన్స్‌ఫర్ చేసిన విషయాలను వేరు చేసింది.
  • పాలనలో భారతీయుల పాల్గొనడాన్ని పెంచింది.
• ప్రాముఖ్యత:
  • స్వశాసనంకు బీజం వేసింది.
  • భవిష్యత్తు సంస్కరణలకు డయార్కీను మోడల్‌గా ప్రవేశపెట్టింది.
• ముఖ్యమైన పదం:డయార్కీ - బ్రిటిష్ మరియు భారతీయ అధికారులతో కూడిన ద్వంద్వ పాలన వ్యవస్థ.

10. భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1935

• అమలులోకి వచ్చిన సంవత్సరం: 1935
• ప్రధాన నిబంధనలు:
  • ఫెడరల్ న్యాయస్థానంతో కూడినఫెడరల్ నిర్మాణాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.
  • ప్రావిన్షియల్ స్వయం పాలనను ప్రవేశపెట్టింది.
  • రెండు రకాల ప్రావిన్సులు:గ్రూప్ A మరియుగ్రూప్ Bను ఏర్పాటు చేసింది.
  • ఎన్నికల సంస్కరణలు మరియుప్రాతినిధ్యంను ప్రవేశపెట్టింది.
• ప్రాముఖ్యత:
  • భారతదేశానికి తొలి సమగ్ర రాజ్యాంగం.
  • స్వాతంత్ర్యానంతర రాజ్యాంగంకు పునాది వేసింది.
• ముఖ్యమైన పదం:ఫెడరల్ న్యాయస్థానం - భారతదేశంలో తొలి ఫెడరల్ న్యాయవ్యవస్థ.