১. কোম্পানি শাসন - ৰেগুলেটিং এক্ট ১৭৭৩

• প্ৰণয়ন: ১৭৭৩
• প্ৰধান বিধানসমূহ:
  • বংগৰ গভৰ্ণৰক বংগৰ গভৰ্ণৰ-জেনাৰেল হিচাপে নিযুক্তি দিলে।
  • দ্বৈত শাসন প্ৰণালী (দিওৱানী আৰু নিজামত) প্ৰবৰ্তন কৰিলে।
• তাৎপৰ্য্য:
  • ভাৰতৰ ওপৰত ব্ৰিটিছ নিয়ন্ত্ৰণৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰিলে।
  • কেন্দ্ৰীভূত প্ৰশাসনৰ প্ৰথম পদক্ষেপ।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ: ৰেগুলেটিং এক্ট - ভাৰতৰ সম্পৰ্কে ব্ৰিটিছ পাৰ্লামেণ্টৰ প্ৰথম গুৰুত্বপূৰ্ণ আইনী এক্ট।

২. পিটছ এক্ট ১৭৯৩

• প্ৰণয়ন: ১৭৯৩
• প্ৰধান বিধানসমূহ:
  • ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ তত্ত্বাৱধানৰ বাবে লণ্ডনত বোৰ্ড অফ কণ্ট্ৰোল স্থাপন কৰিলে। কাৰ্যনিৰ্বাহক আৰু বিধানমণ্ডলীয় ক্ষমতা পৃথক কৰিলে।
  • গভৰ্ণৰ-জেনাৰেলক পৰামৰ্শ দিবলৈ চাৰিজনৰ কাউন্সিল প্ৰবৰ্তন কৰিলে।
• তাৎপৰ্য্য:
  • ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণ শক্তিশালী কৰিলে।
  • গভৰ্ণৰ-জেনাৰেলৰ কূটনৈতিক আৰু সামৰিক ক্ষমতাৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিলে।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ: চাৰিজনৰ কাউন্সিল - ৰাষ্ট্ৰীয় বিষয়ত গভৰ্ণৰ-জেনাৰেলক পৰামৰ্শ দিছিল।

৩. চাৰ্টাৰ এক্ট ১৮১৩

• কাৰ্যকৰী হৈছিল: 1813
• প্ৰধান বিধানসমূহ:
  • ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ চাৰ্টাৰ 20 বছৰৰ বাবে নবীকৰণ কৰা হ’ল।
  • ভাৰতত ইংৰাজী শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হ’ল।
  • গভৰ্ণৰ-জেনাৰেলক সীমিত ক্ষমতা প্ৰদান কৰা হ’ল।
  • নবাবসকলৰ নিজামত (সামৰিক) ক্ষমতা বিলোপ কৰা হ’ল।
• তাৎপৰ্য্য:
  • ভাৰতীয় অঞ্চলৰ ওপৰত ব্ৰিটিছৰ পোনপটীয়া নিয়ন্ত্ৰণৰ আৰম্ভণি হ’ল।
  • ভাৰতত আধুনিক শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তি স্থাপন কৰা হ’ল।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ: ইংৰাজী শিক্ষা - ভাৰতত শিক্ষাৰ বাবে প্ৰথম বৃহৎ নীতি।

4. চাৰ্টাৰ আইন 1833

• কাৰ্যকৰী হৈছিল: 1833
• প্ৰধান বিধানসমূহ:
  • ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ নিজামত আৰু দিওৱানী ক্ষমতা বিলোপ কৰা হ’ল।
  • ভাৰতৰ গভৰ্ণৰ-জেনাৰেল আৰু চাৰিজন সদস্যৰ কাউন্সিল গঠন কৰা হ’ল।
  • ভাৰতৰ গভৰ্ণৰ-জেনাৰেলক ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনৰ প্রধান কৰা হ’ল।
  • ভাৰতত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ স্থাপন কৰা হ’ল।
  • লণ্ডনত ভাৰত কাউন্সিল গঠন কৰি গভৰ্ণৰ-জেনাৰেলক পরামর্শ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ল।
• তাৎপৰ্য্য:
  • ব্ৰিটিছ ক্ৰাউণৰ অধীনত ক্ষমতা কেন্দ্ৰীভূত কৰা হ’ল।
  • ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকাৰ অৱসান ঘটা হ’ল।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ: কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ - ভাৰতত প্ৰথম আনুষ্ঠানিক প্ৰশাসনিক গঠন।

5. চাৰ্টাৰ আইন 1853

• কাৰ্যকৰী কৰা হৈছিল: 1853
• প্ৰধান বিধানসমূহ:
  • ভাৰতীয় সিভিল সাৰ্ভিছ (ICS) স্থাপন কৰা হৈছিল।
  • নিযুক্তিৰ বাবে সিভিল সাৰ্ভিছ পৰীক্ষা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল।
  • ভাৰতীয় সিভিল সাৰ্ভিছ কমিছন স্থাপন কৰা হৈছিল।
• তাৎপৰ্য্য:
  • এটা পেশাদাৰী ব্যৱস্থাপনা সৃষ্টি কৰিছিল।
  • ভাৰতত আধুনিক প্ৰশাসনৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিছিল।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ: ভাৰতীয় সিভিল সাৰ্ভিছ (ICS) - ভাৰতৰ প্ৰথম পেশাদাৰী প্ৰশাসনিক সংস্থা।

6. ক্ৰাউন শাসন - ভাৰত চৰকাৰ আইন 1858

• কাৰ্যকৰী কৰা হৈছিল: 1858
• প্ৰধান বিধানসমূহ:
  • ভাৰতৰ নিয়ন্ত্ৰণ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ পৰা **ব্ৰিটিছ ক্ৰাউন》লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।
  • **ভাৰতৰ ভাইচৰয়》 স্থাপন কৰা হৈছিল, যি ব্ৰিটিছ ক্ৰাউনৰ প্ৰতিনিধি আছিল।
  • লণ্ডনত ভাৰতৰ বাবে ব্ৰিটিছ সেক্ৰেটাৰী অফ স্টেট প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল।
• তাৎপৰ্য্য:
  • ভাৰতত ক্ৰাউন শাসনৰ আৰম্ভণি হৈছিল।
  • ভাৰতীয় প্ৰশাসনৰ ওপৰত প্ৰত্যক্ষ ব্ৰিটিছ নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰিছিল।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ: ভাৰতৰ ভাইচৰয় - ভাৰতত ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনৰ প্রধান।

7. ভাৰতীয় কাউন্সিল আইন 1861

• কাৰ্যকৰী কৰা হৈছিল: 1861
• প্ৰধান বিধানসমূহ:
  • ভাইচৰয়ৰ কাউন্সিলত অ-সৰকাৰী সদস্য প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল।
  • ভাৰতীয় সদস্যসকলৰ বাবে পৰামৰ্শদায়ক ভূমিকা অনুমোদন কৰা হৈছিল।
  • প্ৰাদেশিক কাউন্সিল স্থাপন কৰা হৈছিল।
• তাৎপৰ্য্য:
  • শাসনত ভাৰতীয় অংশগ্ৰহণৰ প্ৰথম পদক্ষেপ আছিল।
  • ৰাজনৈতিক প্ৰতিনিধিত্বৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিছিল।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ: অ-সৰকাৰী সদস্য - কাউন্সিলৰ প্ৰথম ভাৰতীয় সদস্য।

৮. ভাৰতীয় কাউন্সিল আইন ১৯০৯ (মৰ্লে-মিন্টো সংস্কাৰ)

• কাৰ্যকৰী: ১৯০৯
• প্ৰধান বিধানসমূহ:
  • বিধান পৰিষদত ওজনযুক্ত ভোট প্ৰণালীৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিলে।
  • মুছলমানসকলৰ বাবে পৃথক নিৰ্বাচনমণ্ডলীৰ অনুমতি দিলে।
  • অ-কৰ্মচাৰী সদস্যৰ সংখ্যা বঢ়াই দিলে।
• তাৎপৰ্য:
  • ভাৰতীয় প্ৰতিনিধিত্ব প্ৰৱৰ্তনৰ প্ৰথম বৃহৎ সংস্কাৰ।
  • সাম্প্ৰদায়িক বিভাজন গভীৰ কৰিলে।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ: পৃথক নিৰ্বাচনমণ্ডলী - বিভিন্ন সামাজিক সম্প্ৰদায়ৰ বাবে পৃথক ভোটদান।

৯. ভাৰতীয় কাউন্সিল আইন ১৯১৯ (মন্টেগু-চেলমছফৰ্ড সংস্কাৰ)

• কাৰ্যকৰী: ১৯১৯
• প্ৰধান বিধানসমূহ:
  • প্রদেশসমূহত দ্বৈত শাসনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিলে।
  • ৰিজাৰ্ভ আৰু হস্তান্তৰিত বিষয়সমূহ পৃথক কৰিলে।
  • শাসনত ভাৰতীয় অংশগ্ৰহণ বঢ়াই দিলে।
• তাৎপৰ্য:
  • স্বশাসনৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰিলে।
  • ভৱিষ্যত সংস্কাৰৰ মডেল হিচাপে দ্বৈত শাসন প্ৰৱৰ্তন কৰিলে।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ: দ্বৈত শাসন - ব্ৰিটিছ আৰু ভাৰতীয় কৰ্মচাৰীৰ সৈতে দ্বৈত শাসন প্ৰণালী।

১০. ভাৰত সৰকাৰ আইন ১৯৩৫

• কাৰ্যকৰী: ১৯৩৫
• প্ৰধান বিধানসমূহ:
  • ফেডাৰেল গঠনৰ সৈতে ফেডাৰেল আদালত স্থাপন কৰিলে।
  • প্ৰাদেশিক স্বায়ত্তশাসনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিলে।
  • দুটা প্ৰকাৰৰ প্রদেশ স্থাপন কৰিলে: গ্ৰুপ A আৰু গ্ৰুপ B।
  • নিৰ্বাচনী সংস্কাৰ আৰু প্ৰতিনিধিত্বৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিলে।
• তাৎপৰ্য:
  • ভাৰতৰ বাবে প্ৰথম ব্যাপক সংবিধান।
  • স্বাধীনতাৰ পিছৰ সংবিধানৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিলে।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ: ফেডাৰেল আদালত - ভাৰতৰ প্ৰথম ফেডাৰেল বিচাৰ বিভাগ।