భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (C.11)

1. స్థాపన

1.1 నేపథ్యం మరియు ఏర్పాటు

• 1885లో****బాంబేలో స్థాపించబడింది.
• ఉద్దేశ్యం: రాజకీయ సంభాషణకు వేదికగా పనిచేయడం మరియు భారత ప్రజల ఫిర్యాదులను పరిష్కరించడం.
• ప్రేరణ: బ్రిటిష్ ఉదారవాద ఆలోచనలు మరియులోకమాన్య తిలక్ స్వశాసన పిలుపు.
• స్థాపక సభ్యులు:
  • A.O. హ్యూమ్ – బ్రిటిష్ పౌర సేవకుడు మరియు స్థాపకుడు.
  • W.C. బోనర్జీ – కాంగ్రెస్ తొలి భారత అధ్యక్షుడు (1886).
• ప్రారంభ సభ్యత్వం: ప్రధానంగావిద్యావంతులైన భారతీయులు మరియుబ్రిటిష్ అధికారులు.
• పాత్ర: మొదటప్రెషర్ గ్రూప్గా, తరువాతరాజకీయ పార్టీగా అభివృద్ధి చెందింది.

1.2 నిర్మాణం మరియు నాయకత్వం

• నిర్మాణం: కేంద్ర సంస్థతోవార్షిక సమావేశాలు.
• నాయకత్వం: సభ్యులచే ఎన్నికైనఅధ్యక్షులు కీలక పాత్ర పోషిస్తారు.
• కీలక వ్యక్తులు:
  • A.O. హ్యూమ్ – స్థాపకుడు మరియు కీలక రూపకర్త (1885).
  • W.C. బోనర్జీ – తొలి అధ్యక్షుడు (1885).
  • దాదాభాయి నౌరోజీ – అధ్యక్షుడు (1886, 1893, 1906).
  • గోపాల్ కృష్ణ గోఖలే – మితవాద నాయకుడు, అధ్యక్షుడు (1905).
  • బాల గంగాధర తిలక్ – తీవ్రవాద నాయకుడు.
  • మహాత్మా గాంధీ – కాంగ్రెస్‌ను మార్చినవాడు, అధ్యక్షుడు (1924).
  • జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ – అధ్యక్షుడు (1929, 1936, 1937); పూర్ణ స్వరాజ్ ప్రకటించాడు.
  • సుభాష్ చంద్రబోస్ – అధ్యక్షుడు (1938, 1939).

1.3 ఉద్దేశ్యాలు మరియు అభివృద్ధి

• ప్రారంభిక లక్ష్యాలు:
  • స్వశాసనాన్ని ప్రోత్సహించడం.
  • బ్రిటిష్ విధానాన్ని ప్రభావితం చేయడానికి ప్రెషర్ గ్రూప్గా పనిచేయడం.
• తరువాతి లక్ష్యాలు:
  • స్వరాజ్యం (స్వరాజ్) సాధించడం.
  • విభిన్న సముదాయాలను ఒకే ఉద్దేశ్యం కోసం ఏకతాటిపై తీసుకురావడం.
• అభివృద్ధి:
  • సాత్విక ఉద్యమం నుండితీవ్రవాద ఉద్యమానికి.
  • సాంవిధానిక పద్ధతుల నుండిజనసమూహ ఉద్యమానికి మార్పు.

2. ముఖ్యమైన సమావేశాలు

2.1 1885 సమావేశం (స్థాపన సమావేశం)

• స్థలం:బాంబే.
• ముఖ్యాంశాలు:
  • భారత జాతీయ కాంగ్రెస్కు మొదటి సమావేశం.
  • ఎ.ఓ. హ్యూమ్****అధ్యక్షుడు.
  • దాదాభాయి నౌరోజీ****సాధారణ కార్యదర్శి.
  • డబ్ల్యూ.సి. బనర్జీ****ఉపాధ్యక్షుడు.
• ప్రాముఖ్యత:
  • జాతీయవాద ఉద్యమానికి పునాది వేసింది.
  • కాంగ్రెస్‌ను రాజకీయ సంస్థగా స్థాపించింది.

2.2 1890 సమావేశం

• స్థలం:కలకత్తా.
• ముఖ్యాంశాలు:
  • దాదాభాయి నౌరోజీ****అధ్యక్షుడు.
  • డబ్ల్యూ.సి. బనర్జీ****ఉపాధ్యక్షుడు.
  • ముఖ్య తీర్మానం:స్వశాసనాన్ని ప్రతిపాదించారు.
• ప్రాముఖ్యత:
  • స్వశాసనం కోసం డిమాండ్ను మొదటిసారిగా అధికారికంగా ఉత్పన్నం చేశారు.

2.3 1905 సమావేశం

• స్థలం:కలకత్తా.
• ముఖ్యాంశాలు:
  • గోపాల్ కృష్ణ గోఖలే****అధ్యక్షుడు.
  • ముఖ్య తీర్మానం:బెంగాల్ విభజనకు మద్దతు.
  • భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ను ఒకరాజకీయ పార్టీగా ఏర్పాటు.
• ప్రాముఖ్యత:
  • మితవాదం నుండి ఉగ్రవాదానికి మార్పును సూచించింది.
  • బెంగాల్ విభజన****స్వదేశీ ఉద్యమానికి దారితీసింది.

2.4 1906 సమావేశం

• స్థలం:లాహోర్.
• ముఖ్యాంశాలు:
  • దాదాభాయి నౌరోజీ****అధ్యక్షుడు.
  • ముఖ్య తీర్మానం:స్వశాసనం డిమాండ్.
  • ముస్లిం లీగ్ ఏర్పాటు.
• ప్రాముఖ్యత:
  • సాముదాయిక ఉద్రిక్తతలు వెలికితీసింది.
  • ముస్లిం లీగ్ ప్రత్యేక రాజకీయ సంస్థగా ఏర్పడింది.

2.5 1907 సమావేశం

• స్థలం:లాహోర్.
• ముఖ్యాంశాలు:
  • రాష్‌బిహారీ బోస్****అధ్యక్షుడు.
  • కాంగ్రెస్‌లో విభజన:
    • మితవాదులు (గోఖలే నేతృత్వంలో).
    • ఉగ్రవాదులు (బిపిన్ చంద్ర పాల్ నేతృత్వంలో).
• ప్రాముఖ్యత:
  • కాంగ్రెస్‌లో మొదటి విభజన.
  • మితవాదులు****సంవిధాన పద్ధతులపై దృష్టి.
  • ఉగ్రవాదులు****జనసమూహ మోబిలైజేషన్కు వకాల్తా.

2.6 1916 సమావేశం

• స్థలం:లాహోర్.
• ముఖ్యాంశాలు:
  • సి. ఆర్. దాస్****అధ్యక్షుడు.
  • ముఖ్య తీర్మానం:కాంగ్రెస్ మరియు ముస్లిం లీగ్ మధ్యలక్నో ఒప్పందం.
  • స్వశాసనం డిమాండ్.
• ప్రాముఖ్యత:
  • లక్నో ఒప్పందం – మొదటిసర్వపక్ష ఒప్పందం.
  • ముస్లిం ప్రయోజనాలను రక్షించింది.
  • కాంగ్రెస్ మరియు ముస్లిం లీగ్ మధ్య ఐక్యత.

2.7 1920 సమావేశం

• స్థలం:కలకత్తా.
• ముఖ్యాంశాలు:
  • సి. ఆర్. దాస్****అధ్యక్షుడు.
  • ముఖ్య తీర్మానం:సహకారం లేని ఉద్యమం.
  • మహాత్మా గాంధీ****అధ్యక్షుడు (1924).
• ప్రాముఖ్యత:
  • సహకారం లేని ఉద్యమం ప్రారంభమైంది.
  • గాంధీయన పద్ధతులు అవలంబించబడ్డాయి.
  • జనసమూహ మోహరీకరణ ప్రారంభమైంది.

2.8 1929 సమావేశం

• స్థలం:లాహోర్.
• ముఖ్యాంశాలు:
  • జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ****అధ్యక్షుడు.
  • ముఖ్య తీర్మానం:పూర్ణ స్వరాజ్ (పూర్తి స్వాతంత్ర్యం).
  • 1 జనవరి 1930నస్వాతంత్ర్య దినోత్సవంగా ప్రకటించబడింది.
• ప్రాముఖ్యత:
  • పూర్ణ స్వరాజ్ ప్రకటించబడింది.
  • స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం జరుపుకోబడింది.
  • గాంధీయన ప్రభావం బలంగా ఉంది.

2.9 1936 సమావేశం

• స్థలం:లాహోర్.
• ముఖ్యాంశాలు:
  • జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ****అధ్యక్షుడు.
  • ముఖ్య తీర్మానం:క్యాబినెట్ మిషన్ ప్లాన్కు మద్దతు.
• ప్రాముఖ్యత:
  • క్యాబినెట్ మిషన్ ప్లాన్ చర్చించబడింది.
  • ఫెడరల్ నిర్మాణం ప్రతిపాదించబడింది.

2.10 1937 సమావేశం

• స్థలం:కలకత్తా.
• ముఖ్యాంశాలు:
  • జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ****అధ్యక్షుడు.
  • ముఖ్య తీర్మానం:క్యాబినెట్ మిషన్ ప్లాన్కు మద్దతు.
• ప్రాముఖ్యత:
  • క్యాబినెట్ మిషన్ ప్లాన్ ఆమోదించబడింది.
  • ఫెడరల్ నిర్మాణం ప్రతిపాదించబడింది.

2.11 1942 సమావేశం

• స్థలం:బర్డోలీ.
• ముఖ్యాంశాలు:
  • జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ****అధ్యక్షుడు.
  • ముఖ్య తీర్మానం:భారత్‌ను విడిచిపెట్టు ఉద్యమం.
• ప్రాముఖ్యత:
  • భారత్‌ను విడిచిపెట్టు ఉద్యమం ప్రారంభమైంది.
  • సామూహిక నిరసనలు మరియుసివిల్ అవిధేయత.
  • బ్రిటిష్ పాలన ఒత్తిడిలో పడింది.

2.12 1946 సమావేశం

• స్థలం:మద్రాస్.
• ముఖ్యాంశాలు:
  • జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ****అధ్యక్షుడు.
  • ముఖ్య తీర్మానం:భారత విభజనకు మద్దతు.
  • అంతరిమ ప్రభుత్వ ఏర్పాటు.
• ప్రాముఖ్యత:
  • భారత విభజన ఆమోదించబడింది.
  • అంతరిమ ప్రభుత్వం ఏర్పడింది.

2.13 1947 సమావేశం

• స్థలం:డిల్లీ.
• ముఖ్యాంశాలు:
  • జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ****అధ్యక్షుడు.
  • ముఖ్య తీర్మానం:భారత విభజన.
  • కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు.
• ప్రాముఖ్యత:
  • భారత విభజన అంతిమంగా నిర్ణయించబడింది.
  • కొత్త రాష్ట్రాలు ఏర్పడ్డాయి.
  • బ్రిటిష్ పాలన ముగిసింది.

3. ముఖ్య తేదీలు మరియు పదాలు

4. పరీక్షా ఆధారిత వాస్తవాలు

• SSC, RRB ముఖ్యాంశాలు:

  • కాంగ్రెస్ 1885లో స్థాపించబడింది.
  • మొదటి అధ్యక్షుడు: దాదాభాయి నౌరోజీ.
  • మొదటి భారతీయ అధ్యక్షుడు: W.C. బోనర్జీ.
  • పూర్ణ స్వరాజ్ 1929లో ప్రకటించబడింది.
  • క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం 1942లో ప్రారంభమైంది.
  • భారత విభజన 1947లో అంగీకరించబడింది.
  • లక్నో ఒప్పందం 1916లో.
  • కాంగ్రెస్ 1907లో విడిపోయింది.
  • కాంగ్రెస్ మరియు ముస్లిం లీగ్ 1916లో ఐక్యత.
  • గాంధీ 1924లో అధ్యక్షుడయ్యారు.

• తేడాలు:

  • మితవాదులు వర్సెస్ ఉగ్రవాదులు:
    • మితవాదులు: రాజ్యాంగ పద్ధతులపై దృష్టి పెట్టారు.
    • ఉగ్రవాదులు: జనసమూహ ఉద్యమాన్ని సమర్థించారు.
  • కాంగ్రెస్ వర్సెస్ ముస్లిం లీగ్:
    • కాంగ్రెస్: జాతీయవాద, ధర్మనిరపేక్ష.
    • ముస్లిం లీగ్: ముస్లిం ప్రయోజనాలపై దృష్టి పెట్టింది.

• కీలక వ్యక్తులు:

  • దాదాభాయి నౌరోజీ – మొదటి అధ్యక్షుడు.
  • W.C. బోనర్జీ – మొదటి భారతీయ అధ్యక్షుడు.
  • గోపాల్ కృష్ణ గోఖలే – మితవాదుల నాయకుడు.
  • మహాత్మా గాంధీ – ఉగ్రవాదుల నాయకుడు.
  • జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ – 1929, 1936, 1937లో అధ్యక్షుడు.

• ముఖ్య తీర్మానాలు:

  • స్వశాసనం (1890).
  • లక్నో ఒప్పందం (1916).
  • పూర్ణ స్వరాజ్ (1929).
  • క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం (1942).
  • భారత విభజన (1947).