ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (C.11)

1. প্ৰতিষ্ঠা

1.1 পটভূমি আৰু গঠন

• 1885 চনত বোম্বাইত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।
• উদ্দেশ্য: ভাৰতীয় জনসাধাৰণৰ অভিযোগৰ সমাধান আৰু ৰাজনৈতিক সংলাপৰ বাবে এটা প্লেটফৰ্ম হিচাপে কাম কৰা।
• প্ৰেৰণা: ব্ৰিটিছ উদাৰবাদী ধাৰণা আৰু লোকমান্য তিলকৰ স্বৰাজৰ আহ্বান।
• প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য:
  • এ. অ. হিউম – ব্ৰিটিছ চিভিল সেৱক আৰু প্ৰতিষ্ঠাপক।
  • ডব্লিউ. চি. বনাৰ্জী – কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম ভাৰতীয় সভাপতি (1886)।
• প্ৰাৰম্ভিক সদস্যসংখ্যা: বেছিভাগেই শিক্ষিত ভাৰতীয় আৰু ব্ৰিটিছ বিষয়া।
• ভূমিকা: প্ৰাৰম্ভিকভাৱে এটা চাপ গোট হিচাপে, পিছত এটা ৰাজনৈতিক দল হিচাপে বিকশিত হয়।

1.2 গঠন আৰু নেতৃত্ব

• গঠন: কেন্দ্ৰীয় সংগঠনৰ সৈতে বাৰ্ষিক অধিৱেশন।
• নেতৃত্ব: সদস্যসকলে নিৰ্বাচিত কৰে, সভাপতিসকলে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
• প্ৰধান ব্যক্তিসকল:
  • এ. অ. হিউম – প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মুখ্য স্থপতি (1885)।
  • ডব্লিউ. চি. বনাৰ্জী – প্ৰথম সভাপতি (1885)।
  • দাদাভাই নৌৰোজী – সভাপতি (1886, 1893, 1906)।
  • গোপাল কৃষ্ণ গোখলে – নৰমপন্থী নেতা, সভাপতি (1905)।
  • বাল গংগাধৰ তিলক – কট্টৰপন্থী নেতা।
  • মহাত্মা গান্ধী – কংগ্ৰেছক ৰূপান্তৰিত কৰিলে, সভাপতি (1924)।
  • জৱাহৰলাল নেহৰু – সভাপতি (1929, 1936, 1937); পূৰ্ণ স্বৰাজ ঘোষণা কৰিছিল।
  • সুভাষ চন্দ্ৰ বোস – সভাপতি (1938, 1939)।

1.3 উদ্দেশ্য আৰু বিকাশ

• প্ৰাৰম্ভিক উদ্দেশ্য:
  • স্বশাসন প্ৰচাৰ কৰাৰ উদ্দেশ্য।
  • ব্ৰিটিছ নীতিত প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ বাবে এটা চাপৰ গোট হিচাপে কাম কৰা।
• পিছৰ উদ্দেশ্য:
  • স্বৰাজ (স্বশাসন) অৰ্জন কৰা।
  • এটা সাধাৰণ উদ্দেশ্যৰ তলত বিচিত্ৰ সম্প্ৰদায় একত্ৰিত কৰা।
• উন্নয়ন:
  • এটা মধ্যমপন্থীৰ পৰা প্ৰচণ্ড আন্দোলনলৈ।
  • সংবিধানিক পদ্ধতিৰ পৰা জনসাধাৰণৰ গণসংগঠনলৈ পৰিবৰ্তন।

2. গুৰুত্বপূৰ্ণ অধিৱেশন

2.1 1885 অধিৱেশন (প্ৰতিষ্ঠাৰ অধিৱেশন)

• স্থান: বোম্বে।
• প্ৰধান বিন্দু:
  • ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম অধিৱেশন।
  • এ.ও. হিউম আছিল সভাপতি।
  • দাদাভাই নাওৰোজি আছিল মুখ্য সম্পাদক।
  • ডব্লিউ.চি. বনাৰ্জী আছিল সহ-সভাপতি।
• তাৎপৰ্য্য:
  • জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিছিল।
  • কংগ্ৰেছক এটা ৰাজনৈতিক সংগঠন হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।

2.2 1890 অধিৱেশন

• স্থান: কলিকতা।
• প্ৰধান বিন্দু:
  • দাদাভাই নাওৰোজি আছিল সভাপতি।
  • ডব্লিউ.চি. বনাৰ্জী আছিল সহ-সভাপতি।
  • প্ৰধান প্ৰস্তাৱ: স্বশাসনৰ প্ৰস্তাৱ দাঙি ধৰা।
• তাৎপৰ্য্য:
  • প্ৰথমবাৰৰ বাবে স্বশাসনৰ দাবী আনুষ্ঠানিকভাৱে উত্থাপন কৰা হৈছিল।

2.3 1905 অধিৱেশন

• স্থান: কলকাতা।
• প্ৰধান বিন্দুবোৰ:
  • গোপাল কৃষ্ণ গোখলে আছিল সভাপতি।
  • প্ৰধান প্ৰস্তাৱ: বঙ্গভঙ্গ সমৰ্থন কৰিছিল।
  • ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ এটা ৰাজনৈতিক দল হিচাপে গঠন।
• তাৎপৰ্য্য:
  • মধ্যপন্থীৰ পৰা চৰমপন্থী পৰ্যায়লৈ পৰিবৰ্তন চিহ্নিত কৰিছিল।
  • বঙ্গভঙ্গৰ ফলত স্বদেশী আন্দোলন গঢ়ি উঠিছিল।

2.4 1906 বাৰ্ষিক অধিবেশন

• স্থান: লাহোৰ।
• প্ৰধান বিন্দুবোৰ:
  • দাদাভাই নাওৰোজি আছিল সভাপতি।
  • প্ৰধান প্ৰস্তাৱ: স্বশাসনৰ দাবী।
  • মুছলিম লীগ গঠন।
• তাৎপৰ্য্য:
  • সাম্প্ৰদায়িক উত্তেজনা উজাগৰ হৈছিল।
  • মুছলিম লীগ এটা পৃথক ৰাজনৈতিক সত্তা হিচাপে গঠন হ’ল।

2.5 1907 বাৰ্ষিক অধিবেশন

• স্থান: লাহোৰ।
• প্ৰধান বিন্দুবোৰ:
  • ৰাষভিহাৰী বোস আছিল সভাপতি।
  • কংগ্ৰেছত বিভাজন:
    • মধ্যপন্থী (গোখলেৰ নেতৃত্বত)।
    • চৰমপন্থী (বিপিন চন্দ্ৰ পালৰ নেতৃত্বত)।
• তাৎপৰ্য্য:
  • কংগ্ৰেছত প্ৰথম বিভাজন।
  • মধ্যপন্থীয়ে সাংবিধানিক পদ্ধতিত গুৰুত্ব দিছিল।
  • চৰমপন্থীয়ে জনসাধাৰণৰ গণসংগঠনৰ পক্ষে আগুৱাই গ’ল।

2.6 1916 বাৰ্ষিক অধিবেশন

• স্থান: লাহোৰ।
• প্ৰধান বিন্দুবোৰ:
  • চি. আৰ. দাস আছিল সভাপতি।
  • প্ৰধান প্ৰস্তাৱ: কংগ্ৰেছ আৰু মুছলিম লীগৰ মাজত লখনৌ চুক্তি।
  • স্বশাসনৰ দাবী।
• তাৎপৰ্য্য:
  • লখনৌ চুক্তি – প্ৰথম সৰ্বদলীয় চুক্তি।
  • মুছলিমৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষা কৰিছিল।
  • কংগ্ৰেছ আৰু মুছলিম লীগৰ মাজত একতা।

2.7 1920 অধিবেশন

• স্থান: কলকাতা।
• প্ৰধান বিন্দুবোৰ:
  • চি. আৰ. দাস আছিল সভাপতি।
  • প্ৰধান প্ৰস্তাৱ: অসহযোগ আন্দোলন।
  • মহাত্মা গান্ধী আছিল সভাপতি (1924)।
• গুৰুত্ব:
  • অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ হ’ল।
  • গান্ধীয় পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হ’ল।
  • জনসাধাৰণৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ আৰম্ভ হ’ল।

2.8 1929 অধিবেশন

• স্থান: লাহোৰ।
• প্ৰধান বিন্দুবোৰ:
  • জৱাহৰলাল নেহৰু আছিল সভাপতি।
  • প্ৰধান প্ৰস্তাৱ: পূৰ্ণ স্বৰাজ (সম্পূৰ্ণ স্বাধীনতা)।
  • ১ জানুৱাৰী 1930 কে স্বাধীনতা দিৱস ঘোষণা কৰা হ’ল।
• গুৰুত্ব:
  • পূৰ্ণ স্বৰাজ ঘোষণা কৰা হ’ল।
  • স্বাধীনতা দিৱস উদযাপন কৰা হ’ল।
  • গান্ধীয় প্ৰভাৱ দৃঢ় আছিল।

2.9 1936 অধিবেশন

• স্থান: লাহোৰ।
• প্ৰধান বিন্দুবোৰ:
  • জৱাহৰলাল নেহৰু আছিল সভাপতি।
  • প্ৰধান প্ৰস্তাৱ: কেবিনেট মিছন পৰিকল্পনাৰ সমৰ্থন।
• গুৰুত্ব:
  • কেবিনেট মিছন পৰিকল্পনা আলোচনা কৰা হ’ল।
  • ফেডাৰেল গঠন প্ৰস্তাৱ কৰা হ’ল।

2.10 1937 অধিবেশন

• স্থান: কলকাতা।
• প্ৰধান বিন্দুবোৰ:
  • জৱাহৰলাল নেহৰু আছিল সভাপতি।
  • প্ৰধান প্ৰস্তাৱ: কেবিনেট মিছন পৰিকল্পনাৰ সমৰ্থন।
• গুৰুত্ব:
  • কেবিনেট মিছন পৰিকল্পনা অনুমোদন কৰা হ’ল।
  • ফেডাৰেল গঠন প্ৰস্তাৱ কৰা হ’ল।

2.11 1942 অধিবেশন

• স্থান: বৰদলি.
• প্ৰধান বিন্দুবোৰ:
  • জৱাহৰলাল নেহৰু আছিল সভাপতি.
  • প্ৰধান প্ৰস্তাৱ: ভাৰত ছাড় আন্দোলন.
• গুৰুত্ব:
  • ভাৰত ছাড় আন্দোলন আৰম্ভ কৰা হ’ল।
  • বৃহৎ প্ৰতিবাদ আৰু সভ্য অবাধ্যৰতা।
  • ব্ৰিটিছ শাসন চাপৰ মাজত পৰিল।

2.12 1946 অধিৱেশন

• স্থান: মাদ্ৰাজ।
• প্ৰধান বিন্দুবোৰ:
  • জৱাহৰলাল নেহৰু আছিল সভাপতি।
  • প্ৰধান প্ৰস্তাৱ: ভাৰত বিভাজনৰ সমৰ্থন।
  • অন্তৰ্বতী চৰকাৰ গঠন।
• গুৰুত্ব:
  • ভাৰত বিভাজন গ্ৰহণ কৰা হ’ল।
  • অন্তৰ্বতী চৰকাৰ গঠিত হ’ল।

2.13 1947 অধিৱেশন

• স্থান: দিল্লী।
• প্ৰধান বিন্দুবোৰ:
  • জৱাহৰলাল নেহৰু আছিল সভাপতি।
  • প্ৰধান প্ৰস্তাৱ: ভাৰত বিভাজন।
  • নতুন ৰাজ্য গঠন।
• গুৰুত্ব:
  • ভাৰত বিভাজন চূড়ান্ত কৰা হ’ল।
  • নতুন ৰাজ্য গঠিত হ’ল।
  • ব্ৰিটিছ শাসনৰ অৱসান।

3. প্ৰধান তাৰিখ আৰু পদবোৰ

4. পৰীক্ষা-উদ্দেশ্যীয় তথ্য

• SSC, RRB গুৰুত্বপূৰ্ণ বিন্দুবোৰ:

  • কংগ্ৰেছৰ প্ৰতিষ্ঠা 1885 ত হৈছিল.
  • প্ৰথম সভাপতি: দাদাভাই নৌৰোজি.
  • প্ৰথম ভাৰতীয় সভাপতি: ডব্লিউ.চি. বনাৰ্জী.
  • পূৰ্ণ স্বৰাজ 1929 ত ঘোষণা কৰা হৈছিল.
  • ভাৰত ছাড়ো আন্দোলন 1942 ত আৰম্ভ হৈছিল.
  • ভাৰতৰ বিভাজন 1947 ত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল.
  • 1916 ত লখনৌ চুক্তি.
  • 1907 ত কংগ্ৰেছ বিভাজিত হৈছিল.
  • 1916 ত কংগ্ৰেছ আৰু মুছলিম লীগৰ মিল.
  • গান্ধী 1924 ত সভাপতি হৈছিল.

• পাৰ্থক্যবোৰ:

  • মধুৰ আৰু কট্টৰপন্থীয়াৰ মাজত:
    • মধুৰপন্থীয়াসকলে: সাংবিধানিক পদ্ধতিত গুৰুত্ব দিছিল।
    • কট্টৰপন্থীয়াসকলে: জনসাধাৰণৰ গণ-সংগঠনৰ পক্ষে সওয়াল কৰিছিল।
  • কংগ্ৰেছ বনাম মুছলিম লীগ:
    • কংগ্ৰেছ: জাতীয়তাবাদী, ধৰ্মনিৰপেক্ষ।
    • মুছলিম লীগ: মুছলিম স্বাৰ্থত কেন্দ্ৰিত।

• প্ৰধান ব্যাক্তিসকল:

  • দাদাভাই নৌৰোজী – প্ৰথম সভাপতি।
  • ডব্লিউ.চি. বনাৰ্জী – প্ৰথম ভাৰতীয় সভাপতি।
  • গোপাল কৃষ্ণ গোখলে – মধুৰপন্থীয়াৰ নেতা।
  • মহাত্মা গান্ধী – কট্টৰপন্থীয়াৰ নেতা।
  • জৱাহৰলাল নেহৰু – 1929, 1936, 1937 ত সভাপতি।

• গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰস্তাৱবোৰ:

  • স্ব-শাসন (1890)।
  • লখনৌ চুক্তি (1916)।
  • পূৰ্ণ স্বৰাজ (1929)।
  • ভাৰত ছাড়ো আন্দোলন (1942)।
  • ভাৰতৰ বিভাজন (1947)।